Gescheiden sporten: discriminatie of goed recht?

Foto: AP
In Ede heeft een buurtinitiatief voor gescheiden zwemmen tot ophef geleid. Een knieval voor moslimvrouwen dachten veel mensen. Toch zijn seksegesegregeerde diensten in veel andere gevallen volledig geaccepteerd.

Hoe fout is het om vrouwen de gelegenheid te bieden te sporten zonder de aanwezigheid van mannen? Heel fout, als je de reacties bekijkt op een recent nieuwsbericht in De Gelderlander. De krant schreef over een buurtinitiatief van Sportservice Ede waarbij alleen vrouwen welkom waren om te sporten. Veel moslimvrouwen uit de buurt hebben daar behoefte aan, zei buurtsportcoach Marieke Smeenk in de krant: “Zij doen dat liever in een afgeschermde ruimte, waar niet zomaar iedereen naar binnen kan kijken.”

Niet alleen werd het initiatief op internet bekritiseerd (variërend van: waarom moeten deze vrouwen apart behandeld worden tot “de vrijheid van mannen wordt beperkt vanwege islamitische vrouwenhaat”), een paar dagen na publicatie spreekt de lokale politieke partij Burgerbelangen van “gefinancierde apartheid”. Fractievoorzitter Ruben van Druiten stelt er gemeenteraadsvragen over, hij vindt dat het segregatie tussen bevolkingsgroepen in de hand werkt. In De Gelderlander zei hij: “Bovendien zet het mannen weg als onbeheersbare seksuele wezens, die hun behoeftes niet kunnen reguleren. In onze samenleving is de aanwezigheid van mannen (ook tijdens het sporten) een normale zaak.”

Maar wie het onderwerp nader bekijkt, ziet dat seksegesegregeerde diensten in Nederland wel vaker voorkomen zonder dat het de wenkbrauwen doet opgaan. Er zijn in Nederland fitnessketens actief waar alleen vrouwen welkom zijn. Ook veel zwembaden en sauna’s bieden speciale vrouwenuurtjes of vrouwendagen aan, omdat daar behoefte aan is. Maar hoe verhoudt zich dat tot de wet op gelijke behandeling, de wet waarin bepaald is dat geen onderscheid gemaakt mag worden op basis van onder meer geslacht? Het College voor de Rechten van de Mens (CRM) schrijft dat het onder bepaalde omstandigheden niet verboden is om diensten speciaal voor vrouwen óf voor mannen aan te bieden. “Zo mag een man de toegang worden geweigerd tot een badhuis dat enkel toegang verleent aan vrouwelijke bezoekers”, aldus het CRM. In een zaak uit 2010 dat door een man aanhangig is gemaakt omdat hij de toegang werd geweigerd bij een badhuis in Amsterdam, werd daarom geoordeeld dat er geen sprake was van een overtreding. In het oordeel is te lezen: “De massage en verzorging zijn lichamelijk intiem; de aanwezigen zijn grotendeels ontkleed. De opvattingen daarover zijn heel persoonlijk. De wet heeft daarom een uitzondering op de algemene regel dat onderscheid tussen mannen en vrouwen verboden is.” Een soortgelijke zaak vond in 2016 plaats toen een man aangifte van discriminatie deed bij het CRM omdat hij op woensdagen niet welkom was op een fitness- en revalidatiecentrum in Amsterdam-Buitenveldert. Op die dagen is de ruimte gereserveerd voor vrouwen. Het oordeel luidt: “Er zijn vrouwen die vanwege hun geloof, uiterlijk of vanwege ingrijpende operaties alleen op vrouwendagen gebruik willen/kunnen maken van de sauna. Deze vrouwen kunnen minder uren per week naar de sauna dan mannen. Niet is gebleken dat mannen behoefte hebben aan een ‘mannendag’. Zij kunnen  zes dagen, 75 uur per week in de sauna terecht. Daarnaast heeft het fitness en revalidatiecentrum maar één saunaruimte. Gelet op het voorgaande concludeert het College dat de saunavoorziening voor mannen en vrouwen gelijkwaardig is en maakt het fitness en revalidatiecentrum zich niet schuldig aan discriminatie op grond van geslacht.”

Maar er zijn wel degelijk ook seksegesegregeerde diensten die niet door de beugel van het CRM kunnen. Zo maken clubs en discotheken die bij wijze van promotieactie gratis zijn voor vrouwen terwijl mannelijke klanten entreegeld moeten betalen, zich schuldig aan ongeoorloofde discriminatie. Uit een EU-rapport blijkt dat seksegesegregeerde diensten in heel Europa worden aangeboden. Denk aan rijscholen alleen voor vrouwen, speciale plekken in een openbare parkeergarage voor vrouwen, golfclubs alleen voor mannen of vrouwentaxi’s. In Polen bestaat een keten van vrouwenclubs genaamd Babie Lato, toegesneden op de behoeftes van vrouwen: stoelen die breed genoeg zijn voor mollige vrouwen en waar je ook nog je handtas op kwijt kunt. Tafels die hoog genoeg zijn voor vrouwen die hakken van 11 centimeter dragen. Mannen mogen wel naar binnen maar alleen als ze bereid zijn een vrouwenpruik op te zetten bij binnenkomst. Toen een man daarover bij de rechter klaagde, kreeg hij nul op het rekest. Vrouwen verdienen volgens de rechter een plek waar ze zich op hun gemak voelen en openlijk onderwerpen kunnen bespreken die ze niet zo snel zouden bespreken in de aanwezigheid van mannen. En de pruik is niet bedoeld om de man te vernederen, zoals de man beweerde, maar ter herkenning.

Soms betreft het niet zozeer een verschil in diensten als wel in prijs. Zo is gebleken dat vrouwen bij bepaalde datingservices minder inschrijvingsgeld hoeven te betalen dan mannen omdat anders de drempel te groot is voor vrouwen, dit in tegenstelling tot mannen die wel sneller geneigd zijn zich in te schrijven.

Over de suggestie dat het vaak islamitische vrouwen zijn die apart willen zwemmen of sporten, valt ook het een en ander op af te dingen. Zo vermelden vrouwenfitnessclubs op hun website dat veel verschillende vrouwen behoefte hebben aan sporten zonder de blikken van mannen te hoeven voelen. Ze voelen zich dan ook vrijer om heftige bewegingen te maken zoals springen, schoppen of dansen. Ze geven de voorkeur aan vrouwenruimtes omdat ze zich dan minder ongemakkelijk voelen over hun uiterlijk. Met alleen vrouwen maakt het niet uit wat je draagt en of je opgemaakt bent of niet. Ook niet-moslim-vrouwen klagen over de ongevraagde aandacht die ze krijgen in gemengde fitnessscholen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat 11 procent van de vrouwen zich inschrijft op een (vrouwen)fitnessschool omdat ze de opmerkingen van mannen als ze buiten sporten zat zijn. Maar sportende vrouwen hebben ook last van opmerkingen die niet persé seksueel getint zijn. Ze krijgen ook opmerkingen over hun kracht (“deze gewichten zijn te zwaar voor jou”), gewicht of kunnen. En tenslotte willen vrouwen soms liever hulp vragen aan vrouwelijk personeel.

DELEN
Hanina Ajarai
Journalist gespecialiseerd in de islam en moslims.