Ledengroep wil GroenLinks-PvdA socialer en groener maken

Aanleiding voor hun zichtbaarheid is een lijst met ‘ecosocialistische’ GroenLinks-PvdA-kandidaten, die met voorkeurstemmen gesteund kunnen worden. Wie hoopt op een radicalere, idealistischere koers van de fusiepartij, weet LinksBoven inmiddels te vinden.

LinksBoven telt zo’n 750 leden en sympathisanten en organiseert bijeenkomsten waar doorgaans tussen de zestig en zeventig mensen op afkomen. Het netwerk is officieel erkend door de partij en heeft toegang tot faciliteiten en budget. Toch positioneert de beweging zich nadrukkelijk niet als machtsfactor, maar als aanjager van debat.

‘De linkerbovenhoek van het Kieskompas’

GroenLinks-Statenlid Julia Matser, woordvoerder van LinksBoven, benadrukt dat de naam niet toevallig is gekozen. ‘Wij staan voor de linkerbovenhoek van het Kieskompas: sociaal én groen, maar dan zonder strategische vaagheid.’

Volgens Matser is LinksBoven geen tegenhanger van het PvdA-netwerk RoodVooruit, dat zich vorig jaar – zonder succes – verzette tegen de fusie met GroenLinks. ‘We hebben andere doelen en een andere focus. Wij willen vooral dat GroenLinks-PvdA zich duidelijker en idealistischer uitspreekt, in plaats van zich meer en meer naar het centrum te bewegen.’

‘We houden niet bij wie van welke bloedgroep is’

LinksBoven noemt zichzelf een ledenbeweging, geen factie. De groep trekt langs lokale afdelingen om discussie te organiseren en leden te verbinden. ‘We zijn minder bezig met het opleggen van een uitgewerkte eigen visie en meer met het gesprek. Want wat voor partij willen we zijn?’

De beweging bestaat uit zowel GroenLinks- als PvdA-leden, maar ook uit mensen die pas lid zijn geworden na de vorming van GroenLinks-PvdA. ‘We houden niet bij wie van welke bloedgroep is. Dat vinden we niet relevant.’

Ecosocialisme, Palestina en defensie

Ideologisch laat LinksBoven zich inspireren door het ecosocialisme, een stroming die sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid als onlosmakelijk met elkaar verbonden ziet. Matser noemt de Amerikaanse economisch antropoloog Jason Hickel en de Britse econoom Kate Raworth, bekend van haar boek over de donuteconomie, als inspirerende voorbeelden. Tegelijk wordt er binnen de beweging nog volop gezocht en gediscussieerd. ‘We zijn bezig onze idealen scherper te krijgen,’ aldus Matser. ‘Welke denkers passen daarbij, en wat betekent dat concreet voor beleid?’

Naast sociaaleconomische thema’s speelt ook het buitenlandbeleid een belangrijke rol. Het Palestinastandpunt is voor LinksBoven cruciaal. Matser noemt de motie van Kati Piri voor een volledig wapenembargo tegen Israël een stap vooruit, maar benadrukt dat de aandacht niet mag verslappen. ‘Er vloeit nog steeds bloed. Dit is voor ons geen bijzaak, maar wel een van meerdere kernonderwerpen.’

‘We zijn bezig onze idealen scherper te krijgen’

Ook het defensiedebat leidt tot stevige interne discussies. Veel leden zijn kritisch over ‘militarisering’ en de NAVO, in een traditie die herinnert aan de pacifistische wortels van partijen als de PSP, een van de voorlopers van GroenLinks. Niet iedereen binnen LinksBoven is principieel tegen de NAVO, maar er leeft wel scepsis over de huidige prioriteiten. ‘Er wordt gesproken over personeelstekorten bij defensie’, zegt Matser, ‘maar tegelijkertijd zijn er enorme tekorten in de zorg. Waar sturen we jongeren naartoe?’

Extinction Rebellion

De in 1966 opgerichte pressiegroep Nieuw Links wist in 1969 belangrijke posities in het hoofdbestuur van de PvdA te veroveren en stuurde de partij voor lange tijd naar links. Wil LinksBoven ook de macht grijpen? Dat is niet het doel, zegt Matser, maar de beweging is allerminst vrijblijvend. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen worden circa vijftig kandidaten op lokale GroenLinks-PvdA-lijsten actief ondersteund met voorkeurscampagnes. Die kandidaten worden extra in de schijnwerpers gezet en met elkaar verbonden via appgroepen en bijeenkomsten.

Daarnaast ziet LinksBoven zichzelf als een brug tussen linkse protestbewegingen en de partijpolitiek. Er zijn contacten met onder meer Extinction Rebellion en diverse organisaties uit de Palestinabeweging. Ook mensen die actief zijn in uiterst linkse splinterpartijen als BIJ1 of De Vonk, of die (nog) geen partijlid zijn van GroenLinks-PvdA, zijn welkom bij bijeenkomsten van LinksBoven. ‘Dat levert soms spanning op’, erkent Matser, ‘maar de partijtop vindt het niet problematisch. Integendeel, ze waarderen dat we het gesprek openhouden.’

Historische parallellen

Volgens Jouke Huijzer, sinds het voorjaar van 2025 hoofdredacteur van het uiterst linkse tijdschrift Jacobin, past LinksBoven in een lange traditie van linkse tegenbewegingen binnen brede volkspartijen. Hij ziet parallellen met de Sociaal-Democratische Werkgemeenschap, een linkse pressiegroep in de PvdA uit de jaren vijftig, en Nieuw Links.

In al deze gevallen speelde teleurstelling over het buitenlandstandpunt en een te pragmatische, op macht gerichte koers een rol, aldus Huijzer. ‘In de jaren vijftig leidde dat uiteindelijk tot de oprichting van de PSP. In de jaren zestig rommelde het opnieuw in de progressieve hoek, met Provo, de PPR en de Kabouterpartij.’ Hij wijst erop dat ook nu veel linkse kiezers en activisten zich politiek dakloos voelen, of hun heil zoeken bij BIJ1, De Vonk of de Partij voor de Dieren.

LinksBoven kiest echter bewust voor de strategie om binnen de partij te blijven. ‘De vraag is steeds: probeer je de grote partij van binnenuit te veranderen, of stap je eruit?’ zegt Huijzer. Dat de uitgesproken Palestina-activist Sabine Scharwachter, oud-voorzitter van GroenLinks-jongerenorganisatie DWARS, ook lid is van LinksBoven, laat volgens hem zien dat die interne strijd nog steeds relevant wordt gevonden.

Strategisch dom of noodzakelijk?

Critici binnen en buiten de partij vrezen dat een radicalere koers GroenLinks-PvdA politiek-strategisch gezien naar de marge drukt. Zo meent journalist Chris Aalberts dat VVD-leider Dilan Yesilgöz erg in haar nopjes is met LinksBoven, omdat dit haar frame bevestigt van GroenLinks-PvdA als een radicale partij waarmee je niet moet willen regeren.

‘Rechts blijft je toch wel wegzetten als radicaal’

Huijzer verwerpt dat argument. ‘De PvdA is niet ingestort omdat ze te links waren, maar juist omdat ze te veel naar het midden opschoven. En vervolgens blijven ze in de oppositie hangen. Of je nu wel of niet een koerswijziging op migratie doorvoert, rechts blijft je toch wel wegzetten als radicaal. Dat frame verandert niet. Links moet zich realiseren dat je alleen kunt regeren als rechts niet meer om je heen kan. Daarvoor heb je een aantrekkelijk, overtuigend verhaal nodig. Sinds 2017 werkt het rechtse verhaal niet meer; daarna hebben GroenLinks en PvdA samen nooit meer dan 25 zetels gehaald.’

De sleutel ligt volgens Huijzer in het bouwen van een overtuigend machtsblok. ‘Om te zorgen dat rechts niet om je heen kan, moet je eerst je eigen massa mobiliseren. Dat gaat beter met een verhaal op eigen termen dan met het aantrekkelijkste verhaal voor potentiële coalitiepartners.’

Matser vindt dat GroenLinks-PvdA constructief maar ook kritisch het nieuwe kabinet-Jetten tegemoet moet treden. ‘Het is goed dat we uiteindelijk meebesturen,’ zegt ze. ‘We hebben nu een minderheidskabinet, en dat betekent dat ze ons hard nodig hebben. Je moet dan niet principieel aan de zijlijn blijven staan. Maar dat betekent wél dat we kritisch moeten blijven op het coalitieakkoord. De hypotheekrenteaftrek blijft bestaan en huisjesmelkers krijgen nog steeds vrij spel. Dat is niet goed en daar moeten we binnen de partij echt het debat over voeren.’

Of de beweging LinksBoven daadwerkelijk effect sorteert, zal mede blijken bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. Zullen er veel LinksBoven-kandidaten met voorkeursstemmen in de raad worden verkozen? En wat gaan de LinksBoven-politici die verkozen worden straks anders doen?