Amerikaanse gevangenen combineren islam en gangstercultuur

Foto: Los Angeles Times
In gevangenissen in Amerika hebben gevangenen de islam op geheel eigen wijze vormgegeven. De meest gevreesde gevangenen bepalen wat wel of niet mag in de islam. Tatoeages met islamitische teksten zijn heel gewoon en wie iets verkeerds doet kan gestraft worden met het afhakken van een vinger of hand.

Jaarlijks bekeren rond de 40.000 gevangenen in Amerika zich tot de islam. Precieze cijfers zijn er niet maar het komt er op neer dat ongeveer 15 procent van de Amerikaanse gevangenispopulatie de islam aanhangt. Of eigenlijk de ‘prislam’, want zo is deze gevangenisversie van de islam in de volksmond gaan heten. Het is niet voor niets dat deze versie van de islam zijn eigen naam heeft gekregen, de verschillen met de originele vorm zijn te groot.

Moslimgevangenen hebben de afgelopen decennia veel rechten weten te ontfutselen aan het justitieel rechts- en gevangenissysteem in Amerika. Veel gevangenissen hebben een bidzaal waar moslims elke vrijdag bijeen mogen komen. Imams van buitenaf komen er wekelijks de vrijdagpreek houden en het gebed leiden. De Amerikaanse staatsrechter heeft lang geleden besloten dat islamitische gevangenen recht hebben op halal maaltijden en in de maand ramadan mogen die maaltijden op andere tijdstippen worden geconsumeerd dan de rest van de gevangenen. Moslims die dat willen krijgen het ontbijt al voor zonsopgang geserveerd en de avondmaaltijd voor of na het normale tijdstip voor avondeten, afhankelijk van hoe laat de zon ondergaat in de vastenmaand.

Onlangs heeft een rechter zelfs besloten dat een moslimgevangene het recht heeft om een baard te laten staan op basis van zijn geloof. Gregory Holt spande een zaak aan tegen de staat Arkansas omdat hij geen baard van een centimeter mocht laten staan. De gevangenisdirecteur in kwestie was er op tegen omdat dat de veiligheid ondermijnt. Je zou er iets in kunnen verstoppen, is de gedachte. En het is niet bevorderlijk voor de herkenning van gevangenen. Het Amerikaans Hooggerechtshof besliste echter dat zijn vrijheid van geloof zwaarder woog. Ook een baard kan namelijk gefouilleerd worden, zoals dat al gebeurt met het hoofdhaar.

Maar de islam in Amerikaanse gevangenissen kent naast de bekende basiselementen ook grimmige kanten. Zo is bekend dat veel gevangenen zich tot de islam bekeren om bescherming te genieten van de groep moslims die er de dienst maken.

Aan het hoofd van de islamitische gemeenschap in gevangenissen wordt niet zelden de meest gevreesde gevangene uitgekozen, niet de man met de meeste kennis van de islam zoals dat in de traditionele islamitische wereld gewoon is. De machtsstructuur binnen de zogeheten prislam heeft in die zin veel weg van de gangstercultuur die in veel Amerikaanse gevangenissen domineert. Wat er vervolgens gebeurt is een voortzetting van de gewoonten en mores van de gangstercultuur maar dan met islamitische legitimering. Een lid van de groep kan na een vijandige daad bijvoorbeeld gestraft worden door zijn vinger of hand af te hakken. De leider van de groep kan daartoe de opdracht geven met de Koran in zijn hand: daarin staat immers uitgelegd wat hudud-straffen zijn. De uitvoerders van de straf voelen zich verplicht de opdracht uit te voeren omdat het van de leider komt en hij heeft bepaald dat dat islamitisch verantwoord is.

Islamitische geleerden in Amerika proberen deze vorm van islam al lang te bestrijden. Hun grootste bezwaar is dat de interpretatie van de islam in de gevangenis vanuit een kennisvacuüm gebeurt. Niemand is daar namelijk genoeg ingebed in de fiqh (jurisprudentie van de islam, red.) om regels te bepalen. Dat vereist een leven lang aan studie van boeken en bronnen van de islam en niet te vergeten kennis van het Arabisch. En dat is niet bepaald het bewandelde pad van de gemiddelde gedetineerde in Amerika.

Zelfs als er boeken over de islam voor handen liggen, wat niet altijd vanzelfsprekend is, dan bestaat er een grote kans dat de gevangenen de kennis die ze daar uit halen misbruiken voor hun eigen doelen. Verhalen over de tijd van de profeet Mohammed, zoals de hadith, worden zo geïnterpreteerd dat het de leider van de groep goed uitkomt. Neem bijvoorbeeld het concept van de baya uit de tijd van de Profeet. Destijds moest zijn gemeenschap in een verklaring beloven dat ze hem trouw zullen zijn. In gevangenissen wordt het bayasysteem misbruikt om volledige gehoorzaamheid aan de leider van de groep af te dwingen.

Of neem het gebruik van tatoeages. In de islam bestaat er consensus over een verbod op tatoeages. Maar als gangsteruiting is het natuurlijk een veelvoorkomende praktijk in Amerikaanse gevangenissen. Je ontkomt er als het ware niet aan. Dus wordt het verbod op tattoos zodanig geïnterpreteerd in de prislam dat het lijkt alsof alleen vrouwen geen tatoeages mogen zetten. Voor mannen mag het dus.

Soms is de prislam een voedingsbodem voor gewelddadige radicalisering. Een bekend voorbeeld is José Padilla, een Amerikaanse bekeerling die in 2007 veroordeeld werd voor het steunen van al-Qaeda en het plannen van een aanslag met een vuile bom. De Amerikaanse overheid houdt om die reden moslimgemeenschappen in gevangenissen nauwlettend in de gaten.

DELEN
Hanina Ajarai
Journalist gespecialiseerd in de islam en moslims.