Italië, land van onzichtbare islam

Foto: AP
Hoewel Italië de bakermat is van de Rooms-Katholieke Kerk wonen er ook zo’n 1,6 miljoen moslims. Italiaanse moslims willen nu dat de islam officieel erkend wordt in het land. Veel Italianen hebben volgens peilingen echter negatieve associaties bij moslims.

Italië is het land van de garage-islam. Wat dat is weten we sinds enkele dagen geleden, doordat honderden moslims voor het Colosseum in Rome bijeenkwamen voor een ‘bid-in’. Italiaanse moslims organiseerden een gebed in de buitenlucht uit protest tegen de sluiting van enkele moskeeën. Die zijn in feite niet meer dan oude privégebouwen die dienst doen als bidruimte, ze zouden niet voldoen aan verschillende bouw- en administratieve regels. Hoewel Italië een islamitische gemeenschap telt van circa 1,6 miljoen mensen zijn er in het hele land maar vier officiële moskeeën.

De overige achthonderd plekken waar moslims samenkomen om te bidden zijn niet meer dan garages, kelders, verlaten gebouwen, privé-huiskamers, gymzalen: vandaar de naam garage-islam. De Italiaanse overheid heeft ze aangemerkt als clandestiene moskeeën en vreest dat ze groeihaarden voor terroristen worden. Het tekent de rare verhouding die het land met de islam heeft. Hoewel het de tweede grootste godsdienst in het land is, is het geen officieel erkende godsdienst zoals het jodendom, boeddhisme en zelfs het zevendedagsadventisme. Dat betekent dat er geen financiering vanuit de overheid beschikbaar is om moskeeën te bouwen. Het betekent ook dat gemeenten minder geneigd zijn mee te werken aan de bouw van een moskee zelfs als het geld er is. Zo zijn al meerdere bouwplannen gesneuveld omdat een moskee volgens de gemeente niet past in het straatbeeld. Het huidige politieke klimaat in Italië werkt bovendien ook niet mee. Een antimigrantenpartij als Lega Nord heeft er behoorlijk voet aan de grond kunnen krijgen. Niet gek wanneer uit peilingen blijkt dat 69 procent van de Italianen negatieve associaties heeft bij moslims. Lega Nord-politica Barbara Saltamartini noemde de bid-in een “provocatie die we niet kunnen accepteren”.

Door dit restrictieve beleid ten opzichte van de bouw van nieuwe moskeeën, voelen Italiaanse moslims zich gedwongen de hulp van Saoedische en Qatarese geldschieters te accepteren. De moskee van Rome bijvoorbeeld, één van de grootste moskeeën van Europa, is gefinancierd door Saoedi-Arabië. En juist dat is problematisch zeggen veel moslims in Italië. Als de overheid geen rol wenst te spelen in de vorming van een Italiaanse islam dan zullen anderen in dat gat springen.

Maar een algeheel verbod op buitenlandse financiering, waar rechtse partijen zoals Lega Nord voor pleiten, is ook niet de oplossing zeggen moslims. Dat riekt naar uitsluiting van ons geloof, aldus één van de demonstranten tegen Al Jazeera. Zij pleiten al langer voor het erkennen van de islam als een officiële godsdienst in Italië. Dat dat nog steeds niet is gebeurd, zeggen critici echter, ligt niet aan de overheid. Dat ligt aan de islamitische gemeenschap zelf omdat het hen tot nu toe niet is gelukt als volwaardig gesprekspartner te fungeren op hoog niveau. De gemeenschap is daarvoor te divers en de onderlinge strijd te groot. In tegenstelling tot landen als Duitsland en Nederland, heeft Italië nooit dominante migrantengroepen gekend. De moslims die in Italië zijn neergestreken komen in gelijke mate uit verschillende landen zoals Marokko, Albanië, Tunesië en Egypte. Het maakt dat elk van die migrantengroepen het voortouw wil nemen in officiële besprekingen. In 2005 nam het ministerie van Binnenlandse Zaken het initiatief tot het opzetten van een Raad voor de Italiaanse Islam, zonder veel succes. De Raad stierf een stille dood na onderlinge strijd.

Europese landen waar islam wel officieel is erkend

Oostenrijk
Al ten tijde van het Habsburgse Rijk werd een wet aangenomen die de islam als officiële godsdienst erkent, in wat nu Oostenrijk is. Dat gebeurde in 1912, na de annexatie van Bosnië-Herzegovina. Het doel was om de vele moslimmilitairen in dienst van het Habsburgse leger te accommoderen. In 1979 werd de wet uitgebreid waardoor de islam op scholen mocht worden onderwezen. Volgens een schatting uit 2003 werden islamlessen op 2.700 scholen gegeven door ruim 350 docenten. Tien jaar later kwam er nog een aanpassing zodat voortaan niet alleen de hanafitische rechtsschool de officiële rechtsschool was in Oostenrijk maar alle rechtsscholen werden erkend. Dat leidde tot nog meer rechten voor moslims, zoals het recht om een hoofddoek te dragen op scholen en andere openbare ruimten en islamitische militairen mochten voortaan betaald vrij nemen op islamitische feestdagen. Ook leerlingen op openbare scholen mogen vrij vragen op feestdagen.

België
In 1974 neemt de Belgische overheid vrij onverwacht de stap om de islam als zesde godsdienst (onder meer het protestantisme, het jodendom en het anglicanisme gingen voor) te erkennen. Dat betekent in de praktijk dat ook de moslimgemeenschap mag delen in de gelden voor levensbeschouwingen en dat imams in aanmerking komen voor een officiële dienstbetrekking. Dat kan alleen als een moskee erkend is door een gewest (dus niet alle moskeeën in België zijn officieel erkend). Bijna alle Diyanet-moskeeën zijn erkend. Een erkende moskee kan bij het ministerie van Justitie vragen om erkenning van haar imam. Hij heeft dan recht op loon, pensioen en een ambtswoning. De Belgische regering heeft er dit jaar ruim 3,3 miljoen voor uitgetrokken. Dat is ongeveer genoeg om tachtig nieuwe imams te betalen, aldus de Vlaamse minister van Justitie, Koen Geens. Erkenning van de islam houdt verder in dat scholen islamlessen mogen geven.

Spanje
In 1992 werd de islam officieel erkend in Spanje toen het de Spaans-islamitische gemeenschap eindelijk lukte samen te komen in één orgaan, een voorwaarde die de overheid stelde. De erkenning ging zonder veel politieke tegenstand gepaard omdat de islam in Spanje een geschiedenis heeft dat verder gaat dan de recente arbeidsmigratie uit moslimlanden. Erkenning bracht naast financiële voordelen ook de bescherming en onschendbaarheid van moskeeën, het recht op religieuze hulp in staatsinstellingen als gevangenissen en het leger, het recht om de islam te onderwijzen in openbare scholen, de erkenning van islamitische huwelijken en het recht op een vrije dag bij islamitische feestdagen.

Kroatië
Al in 1916 nam het parlement in Kroatië een wet aan waarmee de islam als officiële godsdienst werd erkend. In april van dit jaar werd de honderdste verjaardag van dit feit gevierd. Het land telt rond de 70.000 moslims, voornamelijk van Bosnische afkomst. Het land heeft een officiële moefti, Aziz Hasanovic, een middelbare school en een halal-organisatie die controleert of voedsel voldoet aan islamitische richtlijnen. Verder mag de islam, net als het dominante katholieke geloof, onderwezen worden op openbare scholen. Moskeeën ontvangen geld van de overheid en islamitische huwelijken worden erkend.

En hoe zit het in Nederland?
Nederland kent een scheiding van kerk en staat met in de wet verankerd het recht op vrijheid van godsdienst. Toch betekent de scheiding van kerk en staat niet dat de overheid zich niet bemoeit met religieuze aangelegenheden. De overheid betaalt mee aan godsdienstonderwijs, heeft geestelijke verzorgers in dienst voor staatsgevangenissen en biedt fiscaal voordeel aan religieuze instellingen.

DELEN
Hanina Ajarai
Journalist gespecialiseerd in de islam en moslims.