Als je eet beland je in de cel

Foto: Reuters
De regels die de ramadan voorschrijft worden in sommige landen met harde hand opgedrongen. Zo beboet en bestraft het Marokkaanse bewind mensen die eten tijdens de vastenmaand. Broenei, Koeweit, Saoedi-Arabië, Maleisië en Palestina hebben vergelijkbare straffen.

Ramadan, de heilige maand van bezinning en saamhorigheid, kan voor sommige mensen ook heel vervelend uitpakken. Dat blijkt uit de praktijk in verschillende islamitische landen waar er streng op wordt toegezien dat mensen niet in het openbaar eten gedurende de vastentijd. Meerdere landen hanteren een verbod op het eten in het openbaar. Overtreding van dat verbod kan resulteren in een gevangenisstraf of boete. In Broenei kun je opgepakt worden voor roken, drinken of eten in het openbaar, ongeacht of je moslim bent of niet. Westerse regeringen, zoals de Britse, zien daarin een reëel gevaar voor hun onderdanen die daar als toerist gaan en geven reisadviezen uit waarin ze waarschuwen voor een jaar gevangenisstraf. Ook Koeweit, Marokko, Saoedi-Arabië, Maleisië en Palestina hebben vergelijkbare straffen. Doebai past een andere aanpak toe bij niet-moslims die in de fout gaan. De eerste keer komen ze weg met een waarschuwing, de tweede keer worden ze wel beboet. Moslims worden geacht de regels te kennen, dus zij krijgen geen tweede kans.

De toepassing van de ramadanwet wordt in dit land strikt nageleefd, zelfs eten of maar een kauwgum kauwen in de redelijk besloten ruimte van een auto is niet toegestaan. Elk jaar wordt een tiental mensen gearresteerd omdat ze niet solidair zijn met de vastende bevolking. In Saoedi-Arabië kun je niet alleen beboet of gevangen gezet worden, je kunt als expat ook direct het land uitgezet worden. De straffen die staan op eten in het openbaar worden zo mogelijk nog strenger toegepast op voedselverkopers. Restaurants en kraampjes die overdag eten verkopen worden gestraft. Ga je naar een eettent in Maleisië dan vraagt de verkoper eerst of je moslim bent. Alleen niet-moslims, die ook als zodanig herkenbaar zijn, mogen iets bestellen. De politie handhaaft ook daarop actief en heeft al meerdere keren boetes uitgedeeld.

Het antwoord op de vraag waar deze inperking van de persoonlijke en religieuze vrijheid precies vandaan komt in de islam, is niet in de Koran te vinden. Daarin staat weliswaar dat het vasten in de ramadan voor elke moslim verplicht is, maar niet wat de consequenties zijn als dat niet gebeurt. Integendeel, ‘er is geen dwang in het geloof’, luidt een belangrijk en bekend vers in de Koran. De plicht om te vasten is vergelijkbaar met de plicht om te bidden. Toch zijn er in islamitische landen geen wetten die het bidden verplicht stellen en straffen opleggen als dat niet gebeurt. Bovendien houden de wetten in sommige landen geen rekening met de talloze uitzonderingen op de vastenplicht voor moslims die ziek, ongesteld, zwanger, op reis of anderszins niet in staat zijn zich voor lange tijd van eten en drinken te onthouden. Het is precies om deze reden dat een vrouw in Maleisië een debat op gang heeft weten te brengen door ostentatief te eten in het openbaar op de dagen dat ze niet hoefde te vasten. Ze wil daarmee de vergaande bemoeienis van de religieuze politie aan de kaak stellen. Ook in Marokko is er elk jaar debat over de kwestie, omdat er activisten zijn die het recht opeisen om te eten in het openbaar ongeacht welke geloof je aanhangt. Zij vinden dit niet een zaak van de overheid en willen meer persoonlijke vrijheden. Het Marokkaanse bewind ziet ze vooralsnog als ‘agitatoren’ en zet hen vast bij overtreding.

Maar het zijn niet alleen de autoriteiten die de regels proberen op te leggen aan mensen die niet vasten (moslims en niet-moslims). In Marokko is een man fysiek aangevallen door een groep toen ze hem water zagen drinken. De man bleek een diabeticus en dus gevrijwaard van zijn plicht om te vasten. In Nigeria is een niet-moslim neergestoken door een bende toen hij aan het eten was in zijn eigen werkplaats.

Ook in Indonesië en Pakistan zijn zulke incidenten gerapporteerd. Maar er lijkt ook een kentering plaats te vinden. In Indonesië doken beelden op van een politie-inval bij een klein eetkraampje in Jakarta. De eigenaar, een 53-jarige vrouw, moet toezien hoe ze al haar waar in beslag nemen, omdat ze de regels overtrad door overdag eten te verkopen. In het filmpje is te zien hoe de vrouw de agenten smeekt, omdat ze anders geen inkomen heeft. Het incident zorgde al gauw voor veel ophef in het land. Veel mensen reageerden woedend op de autoriteiten die naar hun mening intolerant zijn. Er werd een crowdfundingsactie op touw gezet voor de vrouw, waarop duizenden dollars binnen stroomden. Zelfs president Joko Widodo veroordeelde de actie.

Ook de vrouw in Maleisië die reacties wilde uitlokken door in het openbaar te eten kreeg niet alleen negatieve reacties. Ruim de helft van de reageerders op social media vinden het niet verkeerd als een moslim in het openbaar eet in de ramadan. Ook de reacties op een verklaring van de officiële Egyptische Fatwa Raad (Dar al-Ifta) stemmen hoopvol. Die publiceerde aan een fatwa waarin eten in het openbaar in de ramadan wordt aangemerkt als ‘een aanval op de heiligheid van de islam’. Of je nou moslim of christen – in Egypte wonen veel koptische christenen – bent, het is verboden om te eten in de ramadan, aldus de Dar al-Ifta. Uit alle lagen van de bevolking is verontwaardigd gereageerd op deze fatwa. Sommigen vinden het fascistisch. Anderen vinden het schadelijk voor de reputatie van de islam. Weer anderen wijzen op de hypocrisie ‘want gaan we dan ook massaal stoppen met eten in het openbaar als de vastentijd van de kopten aanbreekt’.

Ook in Marokko kunnen de activisten voor het eerst rekenen op steun uit onverwachte hoek. Een bekende islamitische geestelijke sprak zich onlangs uit tegen het criminaliseren van eten in de ramadan. ‘Het strafrecht mag zich niet bemoeien met het vasten in de ramadan’, zei Ahmed Raissouni. ‘Waarom zouden we iemand die eet arresteren, ondervragen en vervolgen hiervoor?’

Er zijn overigens ook islamitische landen waar deze kwestie geenszins speelt.

DELEN
Hanina Ajarai
Journalist gespecialiseerd in de islam en moslims.