Een jaar of 15 geleden schreef ik een wekelijkse column in het AD. De dag voor mijn deadline las ik een stuk in de krant over een man die zijn vrouw voor de ogen van hun kinderen had doodgeslagen met een honkbalknuppel. Buren en bekenden omschreven de man en de vrouw in het artikel als het perfecte stel: een goede baan, een mooi huis, actief in de buurt. Hoe kon het zo misgaan? En hoe lang zou dit al hebben gespeeld?

Het artikel raakte bij mij een gevoelige snaar. Want ook bij mij thuis was het ooit een stuk minder gezellig dan mijn glimlach deed vermoeden. Ik besloot mijn column er die week aan te wijden. Behalve aan een goede vriendin had ik nog nooit iemand verteld over wat er zich achter mijn voordeur had afgespeeld. Vrienden, collega’s, zelfs mijn familie wisten het niet. Ook al had ik die onveilige relatie allang achter me gelaten, toch voelde het spannend om erover te schrijven. Wat zouden mensen ervan vinden? Gelukkig kreeg ik vooral veel steun. Veel lezers vertelden me dat ze ook huiselijk geweld hadden meegemaakt, zelf of in hun omgeving. Sommigen hadden er nog nooit met iemand over durven spreken.

Deze week las ik de indrukwekkende biografie van Gisèle Pelicot, die deze maand zeer terecht een Four Freedoms Award ontvangt. Pelicot kwam er na jaren achter stelselmatig te zijn gedrogeerd en verkracht door haar echtgenoot en tientallen wildvreemde mannen. Van haar zijn de woorden: ‘De schaamte moet van kant wisselen.’ Want waarom zouden vrouwen zich moeten schamen voor het geweld dat hun is aangedaan?

Niet degene die het is overkomen, maar degene die het geweld heeft gepleegd, moet zich schamen. Dat is de essentie van Pelicots aangrijpende relaas. In plaats van een rechtszaak achter gesloten deuren besloot ze pers en publiek te laten meekijken. Niet alleen met de rechtszaak, maar ook met de schokkende video’s die haar man jarenlang van het seksueel geweld had gemaakt. De groep vrouwen die haar bij de rechtbank kwam steunen, werd naarmate de rechtszaak vorderde steeds groter. ‘Het was mijn rechtszaak, maar ook die van hen’, zou Pelicot daar later over zeggen. Alle geïdentificeerde daders werden stuk voor stuk veroordeeld. Eén van hen kreeg in het door hem aangetekende hoger beroep zelfs een hogere straf. En al die tijd zat Gisèle Pelicot moedig in de rechtszaal. Met geheven hoofd.

Gemiddeld gaan er 33 geweldsincidenten aan vooraf voordat slachtoffers de politie inschakelen

Gisèle Pelicot is geen slachtoffer, maar een overlever. Dat geldt voor veel mensen die te maken krijgen met ernstig fysiek, psychisch of seksueel geweld. Hun veerkracht is vaak verrassend groot. Toch hoor ik geregeld van ervaringsdeskundigen dat ze zichzelf verwijten maken. ‘Je laat je toch niet slaan? Waarom bleef je bij een man die je mishandelde?’ Ook al weten ze best dat hun niets te verwijten valt, toch zit de schaamte diep.

Gemiddeld gaan er 33 geweldsincidenten aan vooraf voordat slachtoffers de politie inschakelen, zo bleek uit Amsterdams onderzoek. Als ze al hulp durven in te schakelen. Want het aantal gevallen van geweld dat zich werkelijk afspeelt achter de voordeur is waarschijnlijk vele malen hoger dan het aantal gevallen dat uiteindelijk gemeld wordt. Soms is hulp vragen te spannend. Soms is de schaamte simpelweg te groot.

Statistisch is de kans best groot dat er iemand in uw netwerk thuis niet veilig is. Elke acht dagen sterft er in ons land één vrouw aan femicide, en gemiddeld groeit minstens één kind per klas op in een onveilig gezin. Maar wat kunt u doen als u zich zorgen maakt om iemand die u kent? Ook dan komt die schaamte vaak weer om de hoek kijken. Want waarom zou u zich bemoeien met iemands privézaken? Wat als er helemaal niets aan de hand blijkt te zijn?

Ik weet in alle eerlijkheid niet wat ik had gedaan als mijn buren of collega’s mij destijds hadden gevraagd of het wel goed met me ging. Maar ik weet wel dat ik wou dat ze het hadden geprobeerd. Mocht u zelf twijfelen wat u kunt doen, vraag dan om advies. Kijk bijvoorbeeld eens op www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl of neem contact op met Veilig Thuis (0800-2000). Kijk niet weg, maar kom in actie. Want ook hier is het de hoogste tijd dat de schaamte van kant wisselt.