Blue Monday mag achter de rug zijn, dat betekent niet dat de zon weer volop schijnt. Iran rouwt om haar duizenden doden. Hongersnood in Soedan, Israël blijft Gaza bombarderen, ICE schiet met scherp. In Nederland slaan D66, CDA en VVD ondertussen rechtsaf door te bezuinigen op de zorg, op de WW en op het eigen risico. En Fabers asielwetten? Die worden doodleuk uitgevoerd.

Je zou er somber van worden. Of nog erger: murw. Een soort Groundhog-Day-gevoel, alsof elke dag zich continu herhaalt, zonder dat we een stap verder komen. Hoe houden we de moed erin?

Agency, handelingsvermogen. Een abstract sociologisch begrip dat in deze tijden belangrijker is dan ooit. Want iedereen, wie of waar je ook bent, heeft agency. Door te protesteren. Te boycotten, te staken, een bericht te delen op sociale media, of simpelweg een gesprek aan te gaan: iedereen heeft altijd een mogelijkheid om iets te doen.

Niet dat dat altijd gemakkelijk is. Soms is de ellende in de wereld zo overweldigend, zo teleurstellend of gekmakend eng, dat je het liefst onder de dekens wil duiken met de deur op slot, wachten tot het overwaait. Maar het punt is: dit waait niet zomaar over. Zoals een Amerikaanse vriend schreef: dit is geen brandoefening, dit is brand. Dit is het moment om in actie te komen. Om niet normaal te maken wat niet normaal is.

Niet voor niets begint onze Grondwet met de volgende woorden: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.’ En niet voor niets begint het Grondvest van de Verenigde Naties met de ambitie om volgende generaties ‘te redden van de plaag van oorlog’.

Die grondrechten zijn het resultaat van jaren strijd

Het lijkt wel of die woorden soms voor het gemak even vergeten worden. Gelijkheidsbeginsel? Heel belangrijk, maar migranten tegenhouden is nu belangrijker. Internationaal recht? Mooi, maar grondstoffen en geopolitiek gaan even voor. Zo werkt het natuurlijk niet. Die grondrechten zijn het resultaat van jaren strijd. Van oorlogen, demonstraties en debatten. Veel te belangrijk om in de ijskast te zetten.

We zien in de VS hoe snel het mis kan gaan. Een overheid die keihard liegt, zelfs als er bewijsmateriaal is dat het tegendeel bewijst. Politici die kiezen voor hun eigen belang in plaats van de publieke zaak. Grote bedrijven die hun beleid zonder aarzelen aanpassen, in ruil voor toegang tot Mar-A-Lago en het Witte Huis. En (para)militaire organisaties die niet schromen om het vuile werk op te knappen.

Hoe het zover heeft kunnen komen? Niet doordat er per se brede steun was voor Trumps beleid. Maar vooral doordat mensen tegen elkaar zeiden: zo’n vaart zal het niet lopen – we hebben onze rechtstaat toch nog? Hoe erg kan het zijn? En zo schoof wat normaal was steeds een heel klein beetje verder op. Grensmuur, grenspolitie, politiegeweld. Criminele ongedocumenteerden, alle ongedocumenteerden, alle mensen van kleur, zelfs kinderen. Elke dag een stapje verder weg van medemenselijkheid.

Zo ver is het hier gelukkig nog lang niet. Toch worden ook hier langzaam maar zeker stapjes gezet die alle alarmbellen zouden moeten doen afgaan. Slijmen bij Trump, omdat we hem zo hard nodig hebben? Niet normaal. Onze ogen sluiten voor de dagelijkse ellende in Oekraïne, Gaza, Iran en Soedan? Niet normaal. Grote bedrijven ontzien terwijl het klimaat kind van de rekening is? Niet normaal. Strafbaarstelling van ongedocumenteerden? Niet normaal. Nóg hogere drempels voor gezinshereniging en naturalisatie. Nóg langer wachten tot je volwaardig mee mag doen. Nóg meer mensen die vast komen te zitten in het troosteloze niemandsland tussen vluchten en blijven.

Als er één ding is dat we nu moeten doen, is onszelf én elkaar er dagelijks hardop aan helpen herinneren dat dit alles niet normaal is. Dat we in de eerste plaats allemaal mensen zijn. Luid en duidelijk. Of zoals Bad Bunny het verwoordde bij de Grammy’s: ‘het enige dat sterker is dan haat, is liefde’. Ik zeg: aan de slag!