De protesten in Iran gaan niet langer over abstracte waarden als vrijheid en mensenrechten. Het is een strijd om te overleven, schrijft Melody Deldjou Fard.

Al meer dan tien dagen staat Iran in brand. Protesten, stakingen, confrontaties met veiligheidstroepen. Voor buitenstaanders lijkt het misschien de zoveelste opstand in een lange reeks. Voor mij niet. Ik herken het land waar ik opgroeide, maar ik zie deze keer ook iets fundamenteel anders gebeuren.

Ik vluchtte op mijn vijftiende uit Iran, midden jaren negentig, in de nasleep van de revolutie waardoor de ayatollahs aan de macht kwamen. Mijn jeugd speelde zich af in een samenleving die steeds verder op slot ging. Muziek was verboden. Kleding werd voorgeschreven door de staat. Zwart was de norm. Vrijheid was geen abstract begrip, maar iets dat je dagelijks werd afgenomen: langzaam, systematisch, onontkoombaar.

Na mijn generatie kwamen nieuwe generaties, elk opgegroeid in een nieuwe fase van onderdrukking, met steeds andere gezichten. Degenen die zich durfden te verzetten, belandden in gevangenissen, waaronder de beruchte Evin-gevangenis. Anderen vluchtten en raakten ontheemd over de wereld. Weer anderen bleven en boden verzet, telkens opnieuw. En telkens opnieuw werd dat verzet gebroken.

Muziek was verboden. Kleding werd voorgeschreven door de staat

Iran kent al 47 jaar opstanden. Soms economisch gedreven, soms ingegeven door mensenrechten, vaak beide tegelijk. Vrouwen die vechten voor hun rechten. Jongeren zonder toekomst. Een economie die instort door wanbestuur, corruptie en minachting voor het eigen volk.

Elke keer eindigde het hetzelfde: geweld, doden, massale arrestaties. Opstanden werden met brute kracht neergeslagen door een regime dat het land al decennia in een ijzeren greep houdt.

Maar deze keer is het anders.

Niet omdat de onderdrukking nieuw is. Niet omdat het regime ineens minder monsterlijk is. Maar omdat de bodem nu écht is bereikt. Dit is geen strijd meer om abstracte waarden als vrijheid of mensenrechten, hoe fundamenteel die ook zijn. Dit is een strijd om te overleven. Voor een volk dat op de grens staat van leven en dood.

Als je geen brood meer kunt kopen. Als je kinderen honger hebben. Als water, voedsel en zelfs schone lucht ontbreken, dan houdt het leven op. Dan sterf je langzaam, thuis. En precies dát maakt deze opstand anders. Mensen zetten nu dood tegenover dood: de dood van stil blijven tegenover de dood op straat. In die keuze zit een keiharde, rationele logica. Als ik toch sterf, dan liever vechtend.

Daarom zien we nu iets ongekends. In vele provincies gaan mensen massaal de straat op. Er zijn signalen van veiligheidstroepen die voor het eerst weigeren in te grijpen. Dit gaat over mensen die niets meer te verliezen hebben. Geen hoop meer op hervorming. Geen geloof meer in overleven binnen het systeem. Dit is de rode lijn. Het uiterste wat een samenleving kan dragen.

Dit is geen tijdelijke explosie van onvrede

Ik kijk hiernaar vanuit Nederland, inmiddels al vele jaren mijn thuis. Ik voel verdriet. Dit is diep tragisch. En tegelijk dapper. Niet romantisch, niet heroïsch, maar menselijk. Wanhoop als motor van verzet.

Wie dit wegzet als ‘weer een Iraanse opstand’, begrijpt niet wat hier op het spel staat. Dit is geen tijdelijke explosie van onvrede. Dit is een existentieel moment. Voor Iran. En voor iedereen die denkt dat je een volk eindeloos kunt onderdrukken zonder dat er een punt komt waarop zij zeggen: genoeg is genoeg.

De vraag die nu voorligt, is niet of dit regime geweld zal gebruiken, dat doet het altijd. De vraag is of het deze keer nog voldoende macht heeft om een bevolking tegen te houden die al met één been in de afgrond staat.

En dat is waarom dit anders is. Niet omdat vrijheid gegarandeerd is, maar omdat een bevolking die niets meer te verliezen heeft, niet meer te temmen is. Wat de komende dagen brengen, is onzeker. Maar één ding staat vast: Iran is deze week een grens overgegaan, en er is geen weg meer terug.