Het Europese migratiepact maakt het moeilijker voor vluchtelingen en legt meer druk op landen aan de EU-buitengrenzen, schrijft Europarlementariër Tineke Strik. Het kabinet-Jetten gebruikt het pact bovendien om nog strengere regels voor asielzoekers in te voeren.

Het is nog maar 25 jaar geleden dat asielwetgeving voor het eerst op EU-niveau werd vormgegeven, vanuit de wens van EU-landen voor een gemeenschappelijk systeem met gelijke standaarden voor de opvang, asielprocedure en rechten van statushouders. Toch riepen de Noord- en West-Europese landen tien jaar geleden al om een fundamentele hervorming, toen het aantal asielaanvragen van Syrische en Afghaanse vluchtelingen fors piekte.

Als deze oproep was ingegeven door de wens om het Europese verdeelsysteem voor asielzoekers eerlijker te maken, dan was dat begrijpelijk geweest. De ‘Dublin’-regel dat het eerste land van binnenkomst verantwoordelijk is voor de behandeling van het asielverzoek, zette de Zuid-Europese landen aan de buitengrenzen namelijk onder grote druk. Zij begonnen hun ongenoegen over deze scheve verdeling steeds meer te uiten in verzet. Denk aan pushbacks en het ‘doorwuiven’ van asielzoekers door hun geen goede opvang en bescherming te bieden. Het gemeenschappelijke asielsysteem werd zo steeds wankeler.

Toch was het rechttrekken van de verantwoordelijkheidsverdeling niet de insteek van de hervormingen. De noordwestelijke landen eisten juist garanties van de zuidelijke landen dat asielzoekers niet naar hun land konden doorreizen. De zuidelijke landen op hun beurt eisten waarborgen voor een betere verdeling. De oostelijke landen wilden helemaal geen solidariteit.

Landen aan de buitengrenzen

Als je het Asiel- en Migratiepact leest, dan is het niet moeilijk om de noordwestelijke landen als winnaar van de discussies aan te wijzen. In plaats van minder hebben de landen aan de buitengrenzen zelfs méér verantwoordelijkheden gekregen, onder andere omdat ze nu alle asielzoekers moeten screenen aan de buitengrenzen en veel asielverzoeken in een gesloten en versnelde buitengrensprocedure moeten behandelen. Solidariteit met landen onder ‘migratiedruk’ is weliswaar verplicht, maar kan ook worden afgekocht; een zwakke uitweg waar de Nederlandse regering meteen enthousiast gebruik van maakt.

De echte verliezers zijn mensen op de vlucht, die of komen vast te zitten in doorreislanden waar ze geen bescherming krijgen, of worden teruggeduwd aan de Europese buitengrenzen, of daar in gevangenschap een asielprocedure moeten afwachten.

Ga niet mee met de venijnige beleidskeuzes van kabinet Schoof/Jetten

Ook het doel van het Asiel- en Migratiepact om de asielregels meer gelijk te trekken is niet gehaald. De wetten wemelen van beleidskeuzes en uitzonderingen die landen mogen maken op bestaande standaarden, en een aparte ‘crisis- en overmachtwet’ staat landen zelfs toe om in vaag omschreven situaties compleet af te wijken van de afgesproken regels.

Op die manier blijft het dus een groot verschil maken voor een asielzoeker in welke lidstaat hij of zij om bescherming mag vragen. De reactie van het vorige kabinet, toen de inkt van het pact nog niet was opgedroogd, sprak boekdelen: Nederland moest minder aantrekkelijk worden dan andere Europese landen, zodat asielzoekers ons land zouden ‘overslaan’. Het pact lijkt deze ‘ratrace naar de bodem’ tussen de Europese landen eerder te hebben aangewakkerd dan gestopt.

Alle reden dus voor de Nederlandse medewetgever om scherp te zijn op de implementatie van het Asielpact. Het wetsvoorstel daartoe is ingediend door kabinet Schoof, dat de beleidskeuzes rechtvaardigt met het doel van zijn kabinet om ‘het strengste asielbeleid’ ooit te voeren. Tijdens de wetsbehandeling in de Kamer verdedigt kabinet Jetten met verve dit uitgangspunt. Het verkoopt restrictieve beleidskeuzes als implementatie van het Asielpact, ook als het pact daar helemaal niet toe dwingt.

Scheiding van vluchtende gezinsleden

Neem bijvoorbeeld de inperking, of zeg maar gerust afschaffing, van het recht op gezinshereniging voor oorlogsvluchtelingen: na een wachttermijn van twee jaar moeten ze over voldoende inkomen en huisvesting beschikken en dan nog kan een ‘tijdelijke noodstop’ hen helemaal uitsluiten van gezinshereniging. Zo’n onnodige, jarenlange scheiding van vluchtende gezinsleden is traumatiserend en fnuikend voor de integratie in Nederland.

Eveneens met een verwijzing naar het pact wil het kabinet de verblijfsvergunning na drie jaar opnieuw beoordelen en de aanspraak op een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd afschaffen. Beide keuzes versterken de verblijfsonzekerheid en bemoeilijken dus de integratie.

Zo’n onnodige, jarenlange scheiding van vluchtende gezinsleden is traumatiserend

Een andere keuze onder het mom van het Asielpact is de afschaffing van de zogenoemde ‘voornemenprocedure’, waarin een asieladvocaat bijdraagt aan een volledig asielverhaal en een betere beslissing op het asielverzoek. Een keuze dus voor minder zorgvuldigheid, meer beroepszaken, langere onzekerheid en procedures en nog meer werkdruk voor de toch al zwaar belaste IND.

Snel filteren van asielverzoeken

Het Asiel- en Migratiepact is niet gericht op een eerlijkere verantwoordelijkheidsverdeling of een verbeterde bescherming, maar vooral op het snel ‘filteren’ van asielverzoeken aan de buitengrenzen en het bij voorkeur volledig buiten het Europese grondgebied houden van asielzoekers. Dat sluit naadloos aan op de nog verder strekkende wens van kabinet Jetten dat asielverzoeken enkel nog buiten de Europese Unie kunnen worden behandeld.

Europese wetgeving moet natuurlijk worden uitgevoerd en nageleefd, maar het schrijnende feit is dat regeringsleiders en de EU-Commissie nog altijd akelig stil blijven over de voortdurende schendingen van de rechten van asielzoekers, zoals pushbacks en gebreken in de opvang. Die handhaving zou nu juist veel hogere prioriteit moeten krijgen.

In plaats daarvan wordt de Europese wetgeving aangegrepen om steeds meer onmenselijke en onwenselijke beleidskeuzes te legitimeren. Dat zou nooit mogen gebeuren. Daarom roep ik parlementariërs met klem op: trek de Europese dekmantel van de implementatiewet en ga niet mee met de venijnige beleidskeuzes van kabinet Schoof/Jetten.