Bij het Kleurrijk Onderwijs Debat van het Fiducie College in Amsterdam ging het gisteravond over inclusief onderwijs. Het aantal thuiszittende kinderen in Nederland is namelijk hoger dan ooit.

‘Ik kan me voorstellen dat sommige mensen hun vertrouwen in de politiek een beetje kwijt zijn, om allerlei redenen’, zegt moderator Roemer van Oordt. ‘Maar ik zeg toch: gebruik je stemrecht.’

In een bovenzaal van het Fiducie College in Amsterdam Nieuw-West zitten vanavond kandidaat-raadsleden van zes lokale partijen naast elkaar op het podium, klaar voor het Kleurrijk Onderwijs Debat. De lokale politici hebben, net als het publiek, zojuist de iftar bijgewoond, die beneden in de kantine aan feestelijk gedekte tafels plaatsvond. Dat past bij het Fiducie College: een islamitische middelbare school voor mavo en havo die in augustus haar deuren opende en inmiddels drie brugklassen telt. Na de zomer komt daar ook een vwo-afdeling bij.

Het debat staat, zegt Van Oordt, in het teken van de verkiezingen op woensdag én de Nederlandse ambitie om voor 2035 inclusief onderwijs te realiseren. Volgens het VN-Kinderrechtenverdrag moet dat voortvarend worden aangepakt: ieder kind moet, ongeacht complicerende verschillen, kunnen meedoen op school en goed onderwijs krijgen.

Joost van Caam, directeur-bestuurder van het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs Amsterdam-Diemen en inleider van het onderwerp, schetst een somber beeld. We raken steeds verder van dit doel af. Het aantal thuiszittende kinderen is hoger dan ooit en het lerarentekort is groot. ‘Het enige goede nieuws’, zegt hij met een lachje, ‘is dat we door Den Haag zijn ingehaald als meest gesegregeerde stad in het onderwijs.’

Die segregatie gaat niet zozeer over afkomst, maar vooral over opleidingsniveau. Kinderen van hoogopgeleide ouders – vaak wit en westers – komen meestal op dezelfde scholen terecht. Andere kinderen voelen zich daar niet altijd thuis.

Fatima Hakiki van BIJ1 (plaats 6) herkent dat. Zij haalde haar kind van een school in Amsterdam Zuid naar Zuidoost. Daar voelde hij zich gepest en ongelukkig; op zijn nieuwe school ging het een stuk beter.

‘Kinderen en leerkrachten lijken op elkaar, dat geeft herkenning’

Dat sluit aan bij wat ook vanuit het onderwijs wordt gezegd. Een medewerker van de islamitische basisschool Elif in Amsterdam-Noord, benadrukt hoe belangrijk het is dat kinderen zich thuis voelen op school. ‘Kinderen en leerkrachten lijken op elkaar, dat geeft herkenning’, zegt ze. ‘Kinderen die op andere scholen thuiszitten, of bijvoorbeeld jongens die een paar dagdelen thuisblijven vanwege druk gedrag, bloeien bij ons vaak weer op.’

Volgens Jordy Blom van de PvdA (plaats 15), zelf geschiedenisdocent, moet de gemeente daarbij goed luisteren naar leerkrachten en ouders. Een brede brugklas kan helpen. ‘Het selectiemoment in groep 8 komt te vroeg en kan zorgen voor onderadvisering’, zegt hij.

VVD’er Dulijon Veldhoen, helemaal rechts op het podium, legt de nadruk op gelijke normen. Alle vormen van onderwijs – joods, islamitisch of Chinees – moeten daaraan voldoen. ‘Een school die zegt dat twee mannen niet met elkaar mogen trouwen, dat kan niet. Net zo min als wanneer iemand zegt dat je geen moslim mag zijn. Dat is vrijheid.’

Uit het publiek komen daarna persoonlijke ervaringen. Een man vertelt dat hij als vluchteling naar Nederland is gekomen. ‘Vrijheid is een valse belofte’, zegt hij. ‘Nederlandse normen en waarden worden gepusht, zoals zonder onderbroek douchen – dat is geen vrijheid.’ Op de middelbare school hield hij een spreekbeurt over Turkije, maar dat mocht niet, omdat hij dan ’te Turks’ zou zijn. ‘Ik kon ermee omgaan, maar niet alle jongeren kunnen dat.’

‘Je moet voor je recht blijven vechten’

Een vrouw in de zaal wijst op het lesmateriaal. De Holocaust moet zeker worden onderwezen, zegt ze, maar ook de massamoord in Srebrenica hoort daarin thuis.

Twee meisjes uit de brugklas vertellen dat ze soms bang zijn. Ze horen op het nieuws dat islamitische scholen dichtgaan. ‘Daar hoef je niet bang voor te zijn’, zegt Zoubida Bzim van DENK (plaats 3). ‘Wij zullen daar altijd tegen strijden.’

Een andere vrouw vertelt dat haar droom om onderwijsassistent te worden strandde omdat ze vanwege haar naam geen stageplek kon krijgen. Ibrahim Wijbenga (CDA) schrikt en nodigt haar uit om haar verhaal bij de fractievoorzitter te komen vertellen. ‘Je moet voor je recht blijven vechten, je bent het waard’, zegt Veldhoen.

Zoals het een levendige debatavond betaamt, springt de discussie vele kanten op. Yusuf Altuntas, bestuurder van de vier Amsterdamse Elif-basisscholen en het Fiducie College en medeorganisator, brengt het gesprek weer terug naar inclusief onderwijs, het hoofdonderwerp van het debat. Hij wijst erop dat weerstand tegen inclusief onderwijs ook bij ouders en leerkrachten zelf zit. Ouders willen dat hun kinderen zo goed mogelijk presteren en vrezen dat resultaten dalen als er leerlingen bijkomen die meer aandacht nodig hebben. Ook leraren aarzelen soms. ‘Ik heb het al zo druk met mijn leerlingen’, hoort hij vaak.

‘Islamitische scholen kunnen juist thuiszitters een plek geven’

De ‘Wet meer ruimte voor nieuwe scholen’ is in Den Haag geëvalueerd. Daaruit blijkt onder meer dat het lastig is om huisvesting te vinden voor nieuwe scholen. Volgens Veldhoen heeft dat vooral met de kosten te maken. ‘Er is maar een beperkt budget. Je kunt niet alleen maar heel kleine scholen financieren.’

Intussen blijft de vraag naar islamitisch onderwijs groot. Voor de Elif Scholen zijn de wachtlijsten één tot twee jaar, zegt een moeder, zichtbaar ontstemd.

Inclusief onderwijs betekent uiteindelijk ook dat niet-moslimkinderen naar islamitische scholen gaan, zegt Zaïnab Sakouhi, biologiedocent en nummer 13 bij Denk, vanuit het publiek. ‘Ik heb zelf op een katholieke school gezeten. Op christelijke scholen zitten ook veel kinderen die niet christelijk zijn. Islamitische scholen kunnen juist thuiszitters een plek geven.’