Al decennialang waarschuwt de Israëlische premier Netanyahu voor het Iraanse regime en het atoomprogramma. Nu er daadwerkelijk een oorlog tegen Iran is, lijkt die strijd hem vooral politiek goed uit te komen.

‘Het gevaarlijkste regime is Iran, dat een wreed despotisme heeft vermengd met fanatiek militantisme. Als dit regime of zijn despotische buurland Irak kernwapens zou verwerven, zou dat catastrofale gevolgen kunnen hebben, niet alleen voor mijn land en niet alleen voor het Midden-Oosten, maar voor de hele mensheid’, zo sprak de Israëlische premier Netanyahu in 1996 het Amerikaanse Congres toe.

Al dertig jaar wil de premier oorlog voeren tegen het Iraanse atoomprogramma, en dit jaar is het hem gelukt. Met steun van de Amerikaanse president Donald Trump voert Israël de zwaarste aanvallen op Iran tot nu toe uit. Daarmee lijkt Netanyahu niet, zoals hij naar eigen zeggen doet, de hele mensheid te redden, maar vooral zijn eigen reputatie en nalatenschap.

‘Hoge pieken en diepe dalen, dat is het patroon van Netanyahu’

Na de aanvallen van Hamas op 7 oktober was de populariteit van premier Netanyahu ingestort. Op dat moment kende het land al maandenlang grootschalige protesten tegen de juridische hervormingen die de toen net nieuwe, ultrarechtse regering van Netanyahu had aangekondigd. De dodelijke aanslagen kwamen daar bovenop: een gigantisch falen van een premier die juist bekendstaat als ‘Mr. Security’, Meneer Veiligheid.

Imagoherstel

Maar met de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran lijkt zijn imago als veiligheidsleider nieuw leven te zijn ingeblazen. ‘Dat imagoherstel begon eigenlijk al in 2024, na de door Israël uitgevoerde moord op de Iraanse leider Hassan Nasrallah’, zegt politiek journalist Mazal Mualem. Mualem schreef in 2022 een boek over Netanyahu, waarvoor ze nu extra hoofdstukken schrijft.

Volgens een peiling van het Israel Democracy Institute begin maart steunt 93 procent van de Joodse bevolking in Israël de oorlog in Iran en die steun zou zich zomaar eens kunnen vertalen naar electorale winst voor Netanyahu en zijn Likud-partij. Volgens een peiling van Zman Yisrael zou de partij nu 28 zetels halen, en daarmee verreweg de grootste zijn. Om het momentum vast te houden wordt er nu zelfs overwogen om de verkiezingen naar voren te halen: van oktober naar juni.

‘Velen dachten toen dat zijn politieke carrière voorbij was’

‘Hoge pieken en diepe dalen, dat is het patroon van Netanyahu’, zegt Mualem. ‘Zijn politieke carrière wordt gekenmerkt door een cyclus van dramatische ineenstortingen, gevolgd door ongelooflijke comebacks.’ Een goed voorbeeld daarvan is volgens Mualem zijn overwinning in 1996. Het was kort na de moord op de Israëlische premier Yitzhak Rabin door een rechtse extremist. Netanyahu werd volgens Mualem verantwoordelijk gehouden voor het rechts-extremistische politieke klimaat waarin de moord kon plaatsvinden. ‘Velen dachten toen dat zijn politieke carrière voorbij was, maar acht maanden later won hij de verkiezingen en werd hij de jongste premier die Israël ooit heeft gehad.’

Keerpunt

Maar helemaal rond is het imagoherstel van Netanyahu nog niet. Volgens onderzoeker Yossi Mekelberg van denktank Chatham House kan er ook een keerpunt komen in de peilingen op het moment dat de huidige oorlog de Israëlische bevolking te veel gaat kosten. ‘Mensen moeten nu dagelijks zes of zeven keer naar de schuilkelder rennen, kinderen kunnen niet naar school, dat is vermoeiend. Uiteindelijk gaan mensen zeggen: “Je hebt ons een overwinning beloofd, waar blijft die?”’, zegt Mekelberg.

Ook gaan de verkiezingen volgens de onderzoeker over meer dan de huidige oorlog. ‘Veel verschillende factoren zullen de verkiezingen bepalen’, zegt Mekelberg. Het gaat onder andere om ‘de aanval op de democratie’ van de huidige regering met de juridische hervormingen die ze deels heeft doorgevoerd en nog wil doorvoeren. Ook de eis tot gratieverlening van Netanyahu, tegen wie meerdere corruptiezaken lopen, en het niet oproepen van de ultraorthodoxen voor het leger zullen meespelen. ‘Veel Israëliërs hebben zich als reservist inmiddels jarenlang ingezet in het leger; dat ultraorthodoxen niet worden opgeroepen, leidt tot grote frustratie.’

‘De oorlog leidt tot vereniging van het volk’

Daarnaast betwijfelt Mekelberg of Netanyahu’s imago als Mr. Security echt is hersteld. ‘7 oktober was een enorm falen van Netanyahu; ook de belofte om Hamas uit te roeien heeft hij vervolgens niet waargemaakt. Hamas is er nog en er zijn veel gijzelaars vermoord. Het is echt nog maar de vraag of hij al die mislukkingen kan omzetten in successen.’

‘Historische overwinning houdt nog geen jaar stand’

De Israëlische schrijver Jonathan Ofir sluit zich bij Mekelberg aan: ‘De oorlog leidt tot vereniging van het volk, dat zien we altijd in oorlogstijd. En die overeenstemming vertaalt zich nu naar steun voor Netanyahu. Maar blijft dat zo? De oorlog is ook pijnlijk voor Israëliërs. Acht maanden geleden, na de laatste oorlog met Iran, verklaarde Netanyahu de overwinning. Hij zei dat dat een historische overwinning was die generaties lang overeind zou blijven. Nu is er alweer oorlog; die historische overwinning is nog niet eens een jaar in stand gebleven.’

Zelfs als grootste partij blijft het straks onzeker wat voor coalitie Netanyahu’s Likudpartij kan vormen. ‘Als hij geen andere optie heeft, zal hij weer een coalitie vormen met de ultraorthodoxe partijen’, zegt Mualem. ‘Hij zal zelf liever samenwerken met middenpartijen, maar het is nog te vroeg om te weten of hem dat zal lukken.’