Het Israëlische parlement heeft ingestemd met een wet die de doodstraf invoert en in de praktijk alleen Palestijnen treft. In Israël zelf is er weinig protest.

Honderden Palestijnen in de Gazastrook en op de bezette Westelijke Jordaanoever protesteren tegen Israëls plan om de doodstraf in te voeren voor moord met een terroristisch motief. De wet, die alleen voor Palestijnen zonder Israëlisch burgerschap geldt, wordt wereldwijd bestempeld als racistisch en de Verenigde Naties waarschuwen dat het plan in strijd is met het internationaal recht. Ook binnen Israël zelf klinkt kritiek, maar die lijkt aan dovemansoren gericht.

De wet is vooral een overwinning voor de extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir. Al jaren lobbyt de politicus voor het invoeren van de doodstraf voor Palestijnen. Ook de afgelopen tijd voerde hij campagne. Nadat de wet werd aangenomen, met 62 stemmen voor en 48 tegen, schreef Ben-Gvir op X: ‘We hebben geschiedenis geschreven.’

‘De doodstraf is een schending van het recht op leven’

In korte tijd stroomde de internationale kritiek binnen. De VN roept Israël op de ‘discriminerende doodstrafwet’ terug te trekken. Mensenrechtenorganisatie Amnesty noemt de wet ‘een openlijke vertoning van wreedheid, discriminatie en volstrekte minachting voor mensenrechten’ en ook de EU uit haar zorgen: ‘de doodstraf is een schending van het recht op leven en kan niet worden uitgevoerd zonder een schending van het absolute recht om vrij te zijn van marteling en andere vormen van mishandeling.’

Ook binnen Israël zelf is er kritiek op de wet. De Vereniging voor Burgerrechten in Israël heeft een verzoek ingediend bij het Hooggerechtshof van het land en wil dat de wet van tafel gaat, maar of dat gaat lukken, blijft nog maar de vraag. Van de internationale verontwaardiging zal Israël zich waarschijnlijk weinig aantrekken. Als reactie schreef minister Ben-Gvir op X: ‘Ik zeg tegen de mensen van de Europese Unie die druk hebben uitgeoefend en de staat Israël hebben bedreigd: we zijn niet bang, we zullen ons niet onderwerpen.’

‘We zien al jaren de misdaden van de bezetting’, zegt Yair Dvir van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem. ‘De laatste tweeënhalf jaar hebben we massamoorden in de Gazastrook en op de Westoever gezien, net als marteling, uithongering en andere misdaden. De internationale gemeenschap, die er tot nu toe nog niet in is geslaagd om Israëls misdaden tegen te houden, moet actie ondernemen.’

Ongelijke behandeling in rechtssysteem

Palestijnen kregen vóór de stemming over de nieuwe doodstrafwet ook al geen eerlijke behandeling in het Israëlische rechtssysteem. In administratieve detentie kunnen Palestijnen voor onbepaalde tijd worden vastgehouden, zonder aanklacht en zonder proces. Ook het doodsvonnis kan straks worden opgelegd zonder dat er een openbaar aanklager, advocaat of geldig rechtsproces aan te pas komt. Daarnaast kan een Palestijn er niet tegen in hoger beroep en geldt de wet dus alleen voor Palestijnen zonder Israëlisch paspoort. Joodse kolonisten die een moord met terroristisch motief uitvoeren, kunnen geen doodstraf opgelegd krijgen.

‘Er is geen Palestijnse familie zonder iemand in de gevangenis’

‘De doodstrafwet voegt zich bij een lange lijst van discriminerende wetten’, zegt Dvir. ‘Israël voert een grootschalige aanval uit op het Palestijnse bestaan, waaronder de voortdurende genocide in Gaza en de escalatie van moorden en etnische zuiveringen op de Westelijke Jordaanoever. De wet op de doodstraf is bedoeld als een extra “legaal” instrument in de handen van Israël voor het doden van Palestijnen.’

Protest

In de Palestijnse gebieden gingen honderden mensen de straat op om te protesteren tegen de wet. ‘Er is geen enkel persoon hier die geen broer, man, zoon of buurman heeft die in de gevangenis zit’, zegt een 53-jarige psycholoog tegen nieuwszender Al Jazeera tijdens een protest in Ramallah op de Westoever. ‘Er is geen Palestijnse familie zonder iemand in de gevangenis.’

Tijdens een protest in Nablus in het noorden van de Westelijke Jordaanoever droegen demonstranten borden met waarschuwingen dat de tijd begon te dringen, is te zien op foto’s van de demonstraties. Op één bord stond de oproep om een wet die de executie van gevangenen mogelijk maakt te stoppen, en een afbeelding van een gevangene naast een strop. In Hebron, Ramallah en Nablus bleven veel winkels gesloten door een algemene staking die was uitgeroepen door de Fatah-partij van president Abbas. Volgens Al Jazeera werden winkeliers in Anata door Israëlische soldaten gedwongen hun zaken toch te openen.

Kritiek in Israël

In Israël zelf is de kritiek beperkt. De oppositie is fel tegen de wet en mensenrechtenorganisaties spreken zich uit, maar de protesten op straat zijn kleinschalig. De dag dat de wet werd aangenomen, was er wel een protest bij het Israëlische parlement. Het protest werd door de politie op gewelddadige wijze afgebroken, vertelt Uri Weltmann van vredesorganisatie Standing Together, die bij het protest was.

‘De wet op de doodstraf is bedoeld als een extra “legaal” instrument voor het doden van Palestijnen’

Weltmann verwacht dat er bij de hoorzittingen over de wet bij het Hooggerechtshof opnieuw protesten zullen zijn. ‘Ik denk dat ze met deze wet de Palestijnen nog verder willen dehumaniseren en het gevoel van Joodse superioriteit willen versterken. Het is bedoeld om de Israëlische maatschappij te hervormen.’ Aankomend weekend gaat Weltmann samen met Standing Together en andere organisaties weer de straat op om te demonstreren. Deze keer tegen de aanhoudende oorlog in Libanon. ‘Libanon is geen onderdeel van het staakt-het-vuren en dat zou het wel moeten zijn.’

Ook Dvir benoemt dat er protesten zijn tegen de doodstrafwet in Israël. ‘Het zijn Israëliërs die het grotere geheel zien en zich verzetten tegen genocide en etnische zuivering, maar zij vormen een minderheid. Onder de meerderheid van de Israëliërs heerst nog steeds een wijdverbreid gevoel van steun voor het systeem van Israëlische superioriteit. Vanuit hun perspectief zijn de voortzetting van de bezetting en onderdrukking – inclusief een wet die specifiek voor Palestijnen de doodstraf oplegt – legitieme instrumenten om het Israëlische apartheidsregime in stand te houden.’