Duizenden christenen in Nigeria worden gedood door radicale islamisten. Er zou zelfs sprake zijn van een genocide van christenen in Nigeria, zo beweert de Amerikaanse president Donald Trump. Die voorstelling van zaken is onjuist, vindt Nigeria-expert bij Clingendael Kars de Bruijne. ‘Je kunt de conflicten in dit land niet reduceren tot een ‘moslims versus christenen’-verhaal.’

Op eerste kerstdag vuurden Amerikaanse eenheden vanaf een schip voor de kust van Nigeria meer dan tien Tomahawk-raketten af op twee locaties in het noordwesten van Nigeria. Volgens de Amerikaanse president werden hierbij meerdere IS-leden gedood: terroristen die het vooral op christenen zouden hebben gemunt.

Republikeinse politici pompten al jarenlang dit narratief de wereld in. Christenen zouden vervolgd worden in Nigeria door een groeiend aantal islamistische terreurorganisaties. Groepen als de Fulani zouden bovendien bewust toeslaan rond kerst. In een nieuwsitem van de conservatieve zender Fox News op 22 december werden cijfers getoond over het aantal christenen dat jaarlijks rond deze periode om het leven zou komen.

Ook dit jaar gebeurde dat. Op dinsdag 16 december vielen gewapende mannen een groep jonge christelijke mijnwerkers aan, waarbij 12 mensen om het leven kwamen, schrijft de christelijke lobbygroep Persecution.org. Missionaris Judd Saul had er al voor gewaarschuwd, maar de Nigeriaanse regering sloeg zijn adviezen in de wind, zegt Saul in de bewuste nieuwsuitzending.

Dat er Nigerianen zijn vermoord klopt. Dat ze christenen waren waarschijnlijk ook. Toch klopt er niets van dit narratief, zegt De Bruijne. ‘Het heeft geen enkele zin om dit neer te zetten als een strijd tussen moslims en christenen. Religie heeft hier bijna helemaal niets mee te maken, je zou het eigenlijk niet eens moeten noemen.’ 

In een notendop

Toch voelen hij en vele andere Nigeria-experts met hem zich regelmatig geroepen om het erover te hebben. ‘We krijgen hier vaker vragen over, ook vanuit de politiek. Maar waar begin je als je het geweld in Nigeria uit wilt leggen? Het is echt een continent in een continent, er zijn meerdere conflicten en die zijn allemaal anders van aard. Het is echt heel complex.’

Toch waagt hij een poging. Om het simpel te maken, kun je Nigeria geografisch even in vieren delen, vertelt de onderzoeker. ‘In elke hoek van het land zijn conflicten, sommige spelen al jaren en andere zijn daaruit voortgevloeid. Het conflict dat we allemaal kennen is die in het noordoosten. Hier zitten Boko Haram en inmiddels ook aan IS-gelieerde groepen als ISWAP en verschillende splintergroeperingen.

‘In het noordwesten speelt al het conflict tussen boeren en veehouders’, gaat hij verder. Dit conflict gaat over land, water en veiligheid. Boeren verbouwen gewassen op vaste akkers die profiteren van het boeren-veehoudersconflict. ‘Daar zijn weer extremistische groepen op afgekomen, deels vanuit het noordoosten, deels vanuit andere landen in de Sahel.’ 

En dan zijn er nog de conflicten in het zuiden, vertelt de Clingendael-expert. Het conflict in het zuidoosten is tussen etnische groepen. In het zuidwesten heeft het soms wel een religieuze dimensie, maar ook hier is sprake van bendegeweld. Deze bendes zijn heel invloedrijk en leveren zelfs politici.’

Steeds meer geweld

Het is Nigeria in een notendop, een vluchtige uitleg van een land waarin regio’s sterk van elkaar verschillen, zo ook de conflicten die er spelen. Wat deze uitleg duidelijk maakt, is dat het niet goed gaat met Nigeria. Volgens sommigen gaat het de laatste jaren zelfs alleen maar slechter. Sinds het aantreden van president Bola Tinubu in 2023 zijn er volgens Amnesty International ongeveer 10.000 mensen gedood door conflict en geweld. Volgens ACLED ging het in het jaar 2024 alleen al om 9.500 mensen. 

Cijfers kunnen enorm verschillen door verschillende definities van conflict en geweld. Sommige organisaties berekenen het aantal doden per soort conflict, maar dit is twijfelachtig, stelt Nigeria-expert Nnamdi Obasi van de International Crisis Group in een artikel. Veel van deze conflicten overlappen met elkaar. Bovendien kun je achteraf moeilijk vaststellen wat de voornaamste drijfveer was, zo schrijft hij. 

Toch hoef je voor cijfers over het aantal religieus gemotiveerde doden onder christenen niet ver te zoeken. De website Catholic World Report rept van een gemiddelde van 32 christelijke doden per dag in 2025. International Christian Concern, een in Washington D.C. gevestigde christelijke lobbyorganisatie, publiceert rapporten waarin wordt gesproken over een genocide-achtige situatie. Truth Nigeria doet hetzelfde en roept de Amerikaanse overheid in actie te komen. Context noch andere slachtoffers worden op dit soort websites genoemd. De focus ligt volledig op het lijden van de christelijke bevolking. 

‘Religie speelt echt wel eens een rol, maar er zijn ook aanvallen op moskeeën’

‘Het is echt niet zo dat het niet gebeurt’, zegt De Bruijne. ‘Religie speelt echt wel eens een rol. Er zijn aanvallen op kerken en er zijn zendelingen die worden gekidnapt. Maar er zijn ook aanvallen op moskeeën. Moslims zijn net zo goed het slachtoffer van extremistische groepen. Als je dan kijkt naar de cijfers van moorden waarbij religie duidelijk de doorslaggevende factor was, dan zijn dat er relatief heel weinig.’

Lobbygroepen

Volgens De Bruijne spelen christelijke lobbygroepen zeker een rol in het neerzetten van een beeld, dat het louter om christelijke slachtoffers zou gaan. ‘Dat is vooral in de VS het geval. Deze groepen worden gevoed door lokale partners, bijvoorbeeld een kerk. Dit gebeurt al jaren. Zo werd in 2019 al eens een punt gemaakt over geweld jegens christenen door een lobbygroep. Wij zochten toen uit in hoeverre dat klopte en kwamen met dezelfde conclusie als nu. Kijk gewoon naar de cijfers, en je ziet dat het niet klopt.’

Toch hebben de lobbygroepen invloed op de politiek. Evangelische politici zoals Riley Moore en Ted Cruz pleitten onlangs in het Congres voor speciale aanduidingen, sancties of internationale actie op basis van het frame dat christenen massaal worden vermoord om hun religie. ‘Donald Trump blijkt gevoelig voor dit narratief’, merkt De Bruijne op. 

De recente aanval van Trump moet volgens hem vooral in deze context worden gezien. ‘Het was naar mijn inziens vooral een aanval voor zijn christelijke achterban, bewust uitgevoerd op eerste kerstdag om het te presenteren als een ‘kerstcadeau’. 

De aanval werd echter anders geframed door de Nigeriaanse regering, die hier naar eigen zeggen op de hoogte was en met Amerika samenwerkte. Ze legde daarbij niet de nadruk op de terroristen van IS. ‘Er wordt gesproken over aanvallen op meerdere gewapende groepen. Bovendien wordt in de communicatie constant benadrukt dat de ‘terroristen’ onschuldigen Nigerianen doden, of ze nu moslim, christelijk of animistisch zijn. De VS en Nigeria hebben gezamenlijk belangen in de strijd tegen terrorisme, maar onderbouwen dit op een andere manier naar hun achterban’, zegt De Bruijne.

Langdurige strijd

Nigeria is belangrijk voor de Verenigde Staten, dat is het altijd al geweest. Het is het grootste land in West-Afrika en heeft veel invloed in de regio. De VS steunen al jaren de oorlog tegen gewapende groepen als Boko Haram. Toch is de Nigeriaanse overheid niet gediend van een grotere rol van de VS. Voor de aanval maakte het duidelijk dat een offensief de soevereiniteit van Nigeria ernstig zou schaden, zo gaat De Bruijne verder. 

‘Nu lijkt het er op dat Nigeria in ieder geval op de hoogte was en enigszins heeft bijgedragen aan de aanval, door middel van verkenningsvluchten en inlichten. In de afgelopen dagen is bovendien naar buiten gekomen dat Nigeria meer gaat samenwerken met de Amerikanen op het gebied van verkenningsvluchten.’

Wat de motieven van Trump ook zijn, de Amerikaanse aanval heeft in ieder geval de spotlights gezet op het onvermogen van de Nigeriaanse regering om het geweld te beteugelen. ‘Het conflict met Boko Haram gaat ondanks alle investeringen en militaire aanwezigheid nog steeds door. Het conflict in het noordwesten is totaal geëxplodeerd. Het geweld is vertienvoudigd en economisch staat Nigeria er slecht voor. Nigeria deed er toe deed in de regio, maar door interne conflicten raakt het steeds meer naar binnen gericht. De huidige president lijkt niet in staat om hierin verandering te brengen’, zegt De Bruijne.

Amerikaanse bemoeienis zal hier niets aan kunnen veranderen, denkt hij. ‘De hulp die de Amerikanen op dit moment bieden is welkom, dat zal de Nigeriaanse regering ook willen behouden. Maar een grootschalig offensief is iets heel anders. Dan moet je denken aan wat er bijvoorbeeld in Irak is gebeurd. Dat moet je niet willen.’

Terwijl Trump zich het offensief wellicht al niet meer herinnert, draait de christelijke pr-machine op volle toeren door. Op Fox News is te zien hoe ook rapper Nicki Minaj zich uitspreekt tegen het geweld tegen christenen. ‘We zullen ons nooit de mond laten snoeren. We zullen altijd blijven opkomen voor christenen wereldwijd’, zegt de celebrity. Ze krijgt van haar publiek een staande ovatie.