In onze multiculturele samenleving is kennis van elkaars taal en cultuur geen luxe, maar een voorwaarde voor wederzijds begrip. Bezuinig daarom niet op taalstudies als Duits, zegt Erik Kuit.

‘Wij moeten glashelder zijn over de dreiging: wij zijn het volgende doelwit van Rusland – en we lopen al gevaar.’ De woorden van NAVO-chef Mark Rutte laten weinig aan de verbeelding over. Europa bevindt zich in een geopolitiek tijdsgewricht waarin vrede brozer is dan ooit. Aan de ene kant is er de toenemende dreiging vanuit Rusland, aan de andere kant een steeds onbetrouwbaardere bondgenoot in de Verenigde Staten.

Deze nieuwe wereldorde vraagt om een sterk Europa, en dat vereist meer dan alleen hogere defensiebudgetten. Soft diplomacy is minstens zo belangrijk. Taal en cultuur vormen daarbij geen bijzaak, maar de basis.

Wegbezuinigen van de studie Duits

Juist daarom is het onbegrijpelijk dat de Universiteit van Amsterdam van plan is om negen taal- en cultuuropleidingen af te schaffen, zo berichtte Folia op 1 december 2025. Op Duits en Frans wordt fors bezuinigd; Duits zou mogelijk geïntegreerd worden in andere studies. Als dit plan doorgaat, leidt dat tot fors kwaliteitsverlies. Veel specifieke Duitstalige vakken kunnen niet meer worden aangeboden, met een waterige inhoud van de studie tot gevolg.

Na het wegbezuinigen van de studie Duits als zelfstandige vakgroep aan de Universiteit Utrecht is dit besluit van de UvA de tweede zware klap in korte tijd voor de studie Duitse taal- en letterkunde in Nederland. Na decennia van bezuinigingen krijgt het talenonderwijs opnieuw te maken met ingrepen. De KNAW waarschuwde in 2024 nog expliciet ‘voorlopig geen besluiten te nemen om talenstudies te schrappen of samen te voegen’. Dat advies is door politiek en universiteitsbestuurders naast zich neergelegd. Het gevolg: Duits, de grootste taal van Europa, dreigt te verdwijnen van de roosters van hogescholen, universiteiten en middelbare scholen. Dat is een enorme denkfout met verstrekkende gevolgen.

Door te bezuinigen geven universiteiten en politiek het verkeerde signaal af: talen zouden niet belangrijk zijn

Met een lerarentekort van 3.800 fte, oftewel 5,1 procent, zoals blijkt uit cijfers van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap uit 2024, is dit beleid ronduit onbegrijpelijk. Sommige scholen hebben Duits al afgeschaft omdat zij geen docent konden vinden. Duits en Frans behoren tot de ‘permanente tekortvakken’, aldus de Trendrapportage het ministerie. Tegelijkertijd schreeuwt het bedrijfsleven om werknemers met kennis van de Duitse taal, terwijl Duitsland met een handelsvolume van 205 miljard euro in 2024 de belangrijkste handelspartner van Nederland is, aldus de Duits-Nederlandse Handelskamer op 7 februari 2025.

Daar komt bij dat de taalvaardigheid van leerlingen onder druk staat. De onderwijsinspectie constateert dat leerlingen aan het einde van de basisschool steeds minder goed een gesprek kunnen voeren. Onderzoeksresultaten uit 2024 laten zien dat slechts 69 procent van de leerlingen het basisniveau 1F haalt. Juist met deze cijfers is extra investeren in talenonderwijs noodzakelijk, in alle talen en in alle vakken waarin taalvaardigheid wordt ontwikkeld.

Oekraïense en Syrische leerlingen

In onze multiculturele samenleving is kennis van elkaars taal en cultuur geen luxe, maar een voorwaarde voor wederzijds begrip. Taalonderwijs is het bindmiddel van de samenleving: het stelt ons in staat te communiceren en ons in de ander te verplaatsen. Dat zie ik dagelijks terug in mijn werk als docent Duits en als docent Nederlands als tweede taal aan onder meer Oekraïense en Syrische leerlingen. Hun gemeenschappelijke deler is taal; hun motivatie om te integreren begint bij het leren van taal én cultuur.

Door te bezuinigen geven universiteiten en politiek het verkeerde signaal af: talen zouden niet belangrijk zijn. Dat beeld wordt gevoed door hardnekkige mythes, zoals de gedachte dat Engels alleen voldoende is voor een internationale carrière. Maar duurzame economische en diplomatieke relaties zijn gebaseerd op vertrouwen. Dat ontstaat door kennis van taal én cultuur. AI en vertaalprogramma’s kunnen dat niet vervangen.

Toekomstwaarde

Betere voorlichting over het belang van talen is daarom cruciaal. Niet alleen vanuit Den Haag, maar ook vanuit scholen. Leerlingen en ouders hebben nu te weinig zicht op de beroepsmogelijkheden met talen. Maak duidelijk dat talenkennis onmisbaar is in opleidingen als de Hoge Hotelschool, Business & Languages, journalistiek, cultuur en beleid, technische studies en filosofie. Laat zien dat niet alleen wiskunde, maar ook talen toekomstwaarde hebben.

Effectieve Europese samenwerking begint met het verdiepen in elkaars taal en cultuur

Daarnaast is een toekomstbestendig bekostigingsstelsel nodig. Het huidige lumpsumsysteem uit 1995, waarin opleidingen elkaar kapot concurreren, is niet meer van deze tijd. Het voortbestaan van essentiële opleidingen mag niet afhangen van het keuzegedrag van een achttienjarige of van kortetermijnbesluiten op basis van studentenaantallen van bestuurders. Beperk die macht en veranker opleidingen als Duits als zelfstandige vakgroep in het onderwijsaanbod.

Tot slot is een nationaal wervingsplan nodig voor zij-instromers en talenstudenten die docent willen worden. Draai bezuinigingen terug, investeer in begeleiding en faciliteer studenten met beurzen. Eerdere overheidscampagnes, zoals Kies exact, hebben bewezen dat dit werkt. Effectieve Europese samenwerking begint met het verdiepen in elkaars taal en cultuur. Voor een weerbaar Europa is extra investeren in Duits ook in strategisch opzicht urgenter dan ooit.