Redacties moeten deskundigen uitnodigen als het over de islam gaat. Het debat wordt nu vooral bepaald door critici zonder kennis of door extremisten met een verhaal waarin veel moslims zich niet herkennen, vindt moskeekoepel K9.

Het was een uitzending over moslimextremisme. Wakker Nederland (WNL) had VVD-Tweede Kamerlid Bente Becker uitgenodigd om over het onderwerp te praten. Gedurende dit gesprek werden teksten uit de Koran getoond. Dat er een link werd gelegd tussen extremisme en de Koran viel niet goed bij een groot aantal moslims. Maar erger nog vonden ze het feit dat de teksten de volledige uitzending op zijn kop werden getoond. Noch Becker, noch de redactie had het opgemerkt.

Het voorval gebeurde op 9 november 2020, maar het broeide nog dagen op sociale media. Hoe kunnen media uitzendingen vullen over de islam zonder ook maar iemand met kennis van zaken te spreken? Er waren nog meer voorbeelden. Steeds vaker hebben moslims het gevoel dat er over hen wordt gepraat door mensen die weinig tot niets over de islam weten, zegt Joram van Klaveren, woordvoerder van moskeekoepelorganisatie K9. ‘We krijgen regelmatig mailtjes van moslims die zich hieraan ergeren.’

‘Het probleem is wanneer mensen zich voordoen als deskundige en hun mening presenteren als feiten’

De aan K9 verbonden onderzoeksgroep Monitor Politieke Ontwikkelingen (MPO) bracht onlangs een rapport uit waarin het de kwestie aan de kaak stelt. Met het onderzoek wil het redacties bewust maken van het gebrek aan deskundigheid bij veel sprekers als het gaat over de islam.

Het probleem voltrekt zich aan beide kanten van het debat, stellen de onderzoekers. Aan de ene kant bevindt zich het narratief van extremisten. Terreurorganisaties gebruiken en manipuleren religieuze leerstellingen om hun verhaal kracht bij te zetten. Vervolgens wordt dit narratief als de norm voor moslims gepresenteerd, en dit heeft zijn weerslag op de publieke opinie, aldus het MPO.

Niemand aan tafel die tegenspreekt

‘Dat mensen hun mening uiten, is natuurlijk prima, laten we dat vooropstellen’, zegt Van Klaveren. ‘Het probleem is wanneer mensen zich voordoen als deskundige en hun mening presenteren als feiten. Als er niemand aan tafel zit die dit tegenspreekt en iedereen instemmend meeknikt, nemen mensen zo’n mening over. Dit gebeurt ook in kwaliteitsmedia en dat heeft impact.’

Als voorbeeld noemt hij Geert Wilders, die vaak van alles denkt te weten over de islam. Zo noemde hij in een uitzending Boko Haram ‘de islam’, iets waar veel moslims zich tegen zullen verzetten, vertelt hij.

In het rapport zetten onderzoekers enkele uitspraken van Wilders op een rij. ‘Het woord islam betekent ‘onderwerping’ en dat is precies waar het op uit is: het bestrijden van alle niet-moslims, totdat alles en iedereen islamitisch is.’

Fabels ontkrachten

Het is belangrijk om dit soort extreme ideeën over de islam te ontkrachten, en juist daarom zouden werkelijke experts vaker in de media moeten verschijnen, vinden de onderzoekers. De ideeën dat de islam een inherent gewelddadige religie is die niets minder nastreeft dan de verovering van de wereld, zijn door meerdere experts tegengesproken.

‘We pleiten voor meer evenwichtigheid in de berichtgeving over de islam’

‘Er zijn voldoende experts op dit gebied in Nederland. Academici die bijvoorbeeld theologie, islamkunde of Arabisch hebben gestudeerd, imams of anderen die zich hiermee bezighouden’, zegt Van Klaveren. ‘Het hoeven niet per se moslims zelf te zijn. Niet-moslims die een relevante studie hebben afgerond, kunnen vaak goede analyses of nuances aanbrengen. Experts die zelf moslim zijn, kunnen juist weer het perspectief van binnenuit brengen. Deze twee kunnen prima naast elkaar bestaan.’

‘We pleiten voor meer evenwichtigheid in de berichtgeving over de islam. Er zijn in academisch Nederland immers voldoende deskundigen te vinden die op basis van aantoonbare expertise en deskundigheid een inhoudelijke bijdrage kunnen leveren aan het publieke debat’, concludeert het MPO.

‘Wanneer bijvoorbeeld een politicus als Vlaams Belang-prominent Filip De Winter op de NPO verschijnt (zoals op 10 mei 2022 bij het programma Ongehoord Nieuws), zou er ook een echte expert moeten aanschuiven die een academisch weerwoord biedt en een ander perspectief schetst.’