3.6 C
Amsterdam

Nederland sluit deal met Rwanda over uitzendcentrum, maar of het er komt is onzeker

Majorie van Leijen
Majorie van Leijen
Journalist en Midden-Oostendeskundige

Lees meer

Nederland gaat samenwerken met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland om uitgeprocedeerde asielzoekers onder te brengen in een uitzetcentrum in Rwanda. Dat hebben de vijf landen maandag bekendgemaakt tijdens een migratieconferentie in Wenen.

Het plan is bedoeld voor mensen die hun volledige asielprocedure hebben doorlopen en geen recht hebben op verblijf in Nederland, maar niet kunnen of willen terugkeren naar hun land van herkomst. In Rwanda zouden zij tijdelijk worden opgevangen in een open opvanglocatie. Ze krijgen daar een verblijfsvergunning en toegang tot onder meer onderwijs, gezondheidszorg en de arbeidsmarkt, legden de ministers van de landen uit tijdens een persconferentie.

Het centrum krijgt aanvankelijk honderd plekken. Nederland wil in eerste instantie alleen alleenstaande volwassen mannen naar Rwanda sturen. Minderjarigen en gezinnen vallen buiten de plannen. De vijf landen verwachten volgend jaar al enkele tientallen mensen te kunnen overbrengen, zo meldt NOS.

Het is de eerste officiële bekendmaking van de samenwerking met Rwanda, hoewel al enkele maanden werd gespeculeerd dat er besprekingen plaatsvonden. Europarlementariërs Tineke Strik (Pro) en Anna Strolenberg (Volt) bezochten zowel Rwanda als Oeganda in september dit jaar om alvast polshoogte te nemen.

Daarbij concludeerden ze dat er sprake is van een goed systeem en draagvlak vanuit de maatschappij, maar dat dit kan veranderen wanneer er nog meer vluchtelingen bijkomen vanuit Europese landen. Bovendien is er steeds minder westerse financiering beschikbaar voor opvang in de regio, terwijl deze wel nodig is. Volgens de UNHCR, hulporganisatie van de Verenigde Naties, in Rwanda zijn de gezondheidszorg, het voedsel en de sanitaire voorzieningen daardoor beperkt.

De deal met Rwanda zou betekenen dat er meer geld beschikbaar komt, maar het is niet duidelijk of dit verder reikt dan de financiering van het centrum. Rwanda wil economische steun ontvangen, maar wat er precies is afgesproken, werd tijdens het persmoment in Wenen niet bekend.

Mensenrechtenschendingen

Het plan roept bovendien vragen op over de waarborging van mensenrechten. Deze zouden volgens de koplanden moeten volgen uit de afspraken die gemaakt zullen worden. Tijdens een commissiedebat zei minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink hierover: ‘Er zit dus een juridische verankering in de Europese terugkeerverordening. Als wij afspraken gaan maken met een land, zal in die overeenkomst geborgd zijn dat dit mogelijk is volgens het internationaal recht. Als er overdrachten plaatsvinden vanuit Nederland, zullen die altijd geborgd moeten worden binnen de Nederlandse rechtsstaat.’

Volgens advocaat Lisa-Marie Komp van Prakken d‘Oliveira gaat die vlieger niet helemaal op. In de Europese terugkeerverordening staat niet alleen ‘dat dit mag’, maar dat het onder voorwaarden mag. Eén van die voorwaarden is dat het land waarmee de overeenkomst gesloten wordt, een land is waar mensenrechten in acht worden genomen. Het is nog maar de vraag of een overeenkomst met Rwanda aan die voorwaarde voldoet.’

De hamvraag is dan ook wat er gebeurt als iemand inderdaad naar Rwanda wordt uitgezet, vervolgt ze. ‘Hoe zorg je ervoor dat daar geen mensenrechten worden geschonden? Hoe controleer je dat en welke stappen onderneem je als het niet goed gaat? Dat staat niet in de terugkeerverordening, terwijl het wel echt een minimumvoorwaarde zou moeten zijn.’

Ondersteuning in Rwanda

Daar ligt volgens minister van den Brink een rol voor de International Organisation for Migration (IOM). Dit aan het VN-gelieerde agentschap heeft inmiddels een verzoek van Rwanda ontvangen voor operationele ondersteuning in het kader van de voorgestelde EU-terugkeerhubs, zegt het in een reactie. Dit verzoek is een belangrijke vereiste om een rol in het land te mogen spelen, maar ook de garantie dat er toereikende waarborgen aanwezig zijn, is een voorwaarde, legt een woordvoerder uit.

‘Na beoordeling van dit verzoek heeft de IOM aangegeven dat zij in beginsel steun kan verlenen, mits haar mandaat en de internationale normen kunnen worden nageleefd.’ De rol van de IOM zou betrekking hebben op praktische ondersteuning als de migranten zijn aangekomen in Rwanda, gaat hij verder. ‘Zoals gezondheidszorg, geestelijke gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning, informatie en begeleiding, beschermingsscreening en doorverwijzing, evenals ondersteuning bij de toegang tot de lokale arbeidsmarkt voor degenen die lokaal integreren.’

Volgens Komp zal het lastig zijn voor uitgezette migranten om hun recht te halen als ze eenmaal in Rwanda zijn. Ze weten vaak niet bij wie ze moeten zijn of wat hun rechten zijn. Bovendien is niet duidelijk in hoeverre Nederland verantwoordelijk is voor de mensen die het uitzet, als ze eenmaal over de grens zijn. Het feit dat Europese wetgeving het lidstaten mogelijk maakt om naar eigen goeddunken afspraken te maken, is wat haar betreft niet voldoende. Als een centrum in Rwanda wordt betaald door de EU en de terugkeerhub er komt op verzoek van de EU, heeft het een verantwoordelijkheid.’

Rechtszaken

Op de persbijeenkomst in Wenen vertellen de kopgroeplanden dat voor iedere migrant afzonderlijk wordt beoordeeld of diens veiligheid in Rwanda kan worden gegarandeerd. De kans is groot dat migranten die dit besluit aan de rechter voorleggen, voorlopig niet zullen vertrekken. Er zullen rechtszaken volgen, was ook de conclusie na de eerder geopperde Oegandadeal. Sommigen geloven dat er zoveel rechtszaken zullen volgen dat het plan niet van de grond komt.

Dit was ook het geval toen het VK in 2022 een deal sloot met Rwanda. Na twee jaar steggelen schoot de rechter het plan af, omdat de mensenrechten van de uit te zetten migranten niet voldoende gewaarborgd konden worden. De VS hebben wel eerder migranten uitgezet naar Rwanda. Het is niet duidelijk hoe het met hen gaat en waar ze zich bevinden, vertellen mensenrechtenorganisaties.

De overeenkomst tussen de EU en Rwanda moet begin volgend jaar officieel worden vastgelegd.

Lees verder:
Tineke Strik kritisch over uitzetdeals: ‘Rwanda is nog repressiever dan Oeganda’ – de Kanttekening

Nu u hier toch bent...

Goede journalistiek kost geld. Leden en donaties maken onze gebalanceerde berichtgeving over biculturaliteit, zingeving en vrijheid mogelijk. Steun ons daarom als u ons werk belangrijk vindt.

Vertel mij meer!
- Advertentie -