De documentaire Inheemse Surinamers in Rotterdam van filmmaker Demis Rolador geeft een vrijwel onbekende gemeenschap eindelijk een stem.

De Surinaams-Nederlandse filmmaker Demis Rolador had al jaren het gevoel dat hij een verhaal met zich meedroeg dat verteld moest worden. Niet omdat het trendy is, niet omdat het commercieel aantrekkelijk is, maar omdat het zijn eigen wortels betreft. Zijn nieuwste documentaire, Inheemse Surinamers in Rotterdam, is zijn eerste grote poging om die geschiedenis zichtbaar te maken. Het publiek blijkt er klaar voor te zijn. Bijna alle voorstellingen waren uitverkocht, inclusief een besloten vertoning voor de gemeente Rotterdam en een vertoning in een volle IMAX-zaal van Pathé.

Rolador groeide op met de rituelen, gebruiken en verhalen van de inheemse Surinaamse gemeenschap. Hij is zelf half inheems. Zijn moeder is volbloed inheems en behoort tot de Caraïbische stam. Toch merkte hij dat zelfs zijn vrienden nauwelijks wisten dat Suriname inheemse bevolkingsgroepen kent. ‘Veel mensen weten wel van Hindoestanen, Creolen en Javanen. Maar de inheemsen? Die staan niet eens geregistreerd als aparte bevolkingsgroep. Daarom weten we ook niet precies hoeveel inheemsen er in Suriname zijn.’

In Suriname leven meerdere inheemse groepen naast elkaar. De belangrijkste twee stammen zijn de Arawakken en Caraïben, maar er zijn ook kleinere stammen. De verschillen zijn klein en vooral taalkundig. Door generaties van onderlinge huwelijken vervagen deze grenzen nog verder. Ook trouwen inheemsen dikwijls met andere Surinamers. Die vermenging zorgt voor culturele vervaging, waardoor oude tradities verloren dreigen te gaan.

Tweederangs burgers

Rolador wijst ook op de geschiedenis. Tijdens de koloniale periode probeerden Europeanen de inheemse bevolking tot slaaf te maken. Dat mislukte. Zij trokken zich terug in het binnenland, diep de jungle in. Maar de prijs was hoog. ‘Vanaf dat moment werden inheemsen gezien als tweederangs burgers. Dat is nooit hersteld.’

‘Ze worden vaak buiten gesprekken gelaten’

Ook na de onafhankelijkheid bleven de inheemsen een gemarginaliseerde groep. De Surinaamse grondwet, die sterk gebaseerd is op de Nederlandse, erkent de inheemse bevolking niet als eerste bewoners van het land, in tegenstelling tot de constituties van veel andere Zuid-Amerikaanse landen. Artikel 41 bepaalt bovendien dat alle grondstoffen eigendom zijn van de staat. Voor inheemse gemeenschappen betekent dat dat hun rechten op hun gronden nog altijd niet worden erkend.

Daar komt bij dat veel inheemsen minder toegang hebben tot onderwijs, waardoor ze minder gehoord worden in politieke en maatschappelijke discussies. ‘Ze worden vaak buiten gesprekken gelaten’, zegt Rolador.

Eerst Rotterdam, dan Nederland

Rolador wilde aanvankelijk een documentaire maken over alle inheemse Surinamers in Nederland, maar koos uiteindelijk voor Rotterdam als focuspunt. De gemeenschap is klein, maar actief. Ze organiseren bijeenkomsten, workshops, lezingen en filmvertoningen, vooral om zichtbaar te blijven. ‘We willen laten zien: we zijn er nog.’

Daarnaast is er groeiend contact met andere inheemse groepen wereldwijd, vooral rond klimaatvraagstukken. De inheemse filosofie – zorg goed voor de aarde, dan zorgt de aarde voor jou – sluit naadloos aan bij die van de internationale klimaatbeweging.

De Rotterdamse documentaire smaakt voor Rolador naar meer. Hij zit inmiddels in de preproductiefase van een groter project over inheemse Surinamers in heel Nederland. Hij zoekt financiering en werkt samen met onder anderen een initiatiefnemer die een museum voor inheemse Surinamers wil opzetten.

‘Juist heel veel niet-inheemsen kwamen kijken. Dat vind ik mooi’

De belangstelling voor zijn huidige film sterkt hem in die ambitie. Opvallend genoeg kwamen de meeste bezoekers niet uit de inheemse gemeenschap zelf. ‘Juist heel veel niet-inheemsen kwamen kijken. Dat vind ik mooi. Dan krijg je echte, eerlijke reacties.’

Met Inheemse Surinamers in Rotterdam geeft Rolador een stem aan een gemeenschap die vaak over het hoofd wordt gezien, zowel in Suriname als in Nederland. Zijn film is geen nostalgisch project, maar een poging om een levende cultuur zichtbaar te maken voordat die verder vervaagt. En als het aan hem ligt, is dit nog maar het begin.