In de Duitse stad Heidenau mogen van de AfD geen struikelstenen meer worden gelegd om Joodse inwoners te herdenken die door de nazi’s zijn vermoord. Philip Veerman, die onlangs zelf twee stenen legde, maakt zich zorgen over de opkomst van de partij.

Op een ochtend in september was ik met mijn vriendin in de Amsterdamse Schubertstraat voor het leggen van een struikelsteen. Familie, vrienden en enkele buurtbewoners waren erbij. Mijn neef en zijn vrouw waren speciaal voor de gelegenheid uit Australië gekomen. Zijn oom Robbert was een van de mensen die we die ochtend herdachten.

Mijn Joodse ooms Robbert en Alfred hadden in het Nederlandse leger gediend en waren daarna actief geworden in het verzet. In maart 1941 probeerden Alfred, zijn vrouw Mimi en Robbert per boot naar Engeland te komen. Ze werden door de Duitsers opgepakt en naar de gevangenis in Scheveningen, het ‘Oranjehotel’, gebracht. Alfred en Robbert werden uiteindelijk naar Auschwitz gedeporteerd, waar zij in januari 1943 werden vermoord. Mimi overleefde de oorlog.

Van Robbert kon ik in het stadsarchief niet veel terugvinden. Nu is er tenminste een struikelsteen die aan hem herinnert. Een uur later legden we in de Amsterdamse Heymonylaan een tweede struikelsteen, voor Alfred. Ook dat was een emotioneel moment. In Amsterdam liggen inmiddels meer dan 4000 struikelstenen.

Heidenau

In de Oost-Duitse stad Heidenau, in de deelstaat Saksen, blijft het bij een handjevol struikelstenen die al eerder zijn gelegd. Meer komen er niet, want de gemeenteraad nam een motie van Alternative für Deutschland (AfD) aan om nieuwe struikelstenen in Heidenau te weren. De christendemocratische CDU steunde de motie, waardoor het plaatsen van nieuwe struikelstenen niet langer is toegestaan. De vicevoorzitter van het Internationale Auschwitz Comité uitte scherpe kritiek op het besluit en noemde het een ‘misselijkmakende poging om opnieuw de slachtoffers van de nazi’s uit Heidenau te bannen’. Kort daarvoor boekte de AfD grote verkiezingswinsten in de Duitse deelstaten Saksen-Anhalt en Mecklenburg-VorPommeren.

Angst

Bij mij roept de beslissing van de gemeenteraad van Heidenau de angst op dat de AfD een voorbode is van wat gaat komen: een sterke AfD. Griezeliger nog vind ik het gesprek dat de Amerikaanse vicepresident JD Vance in februari 2025 had met Alice Weidel, de leider van de AfD. Dat heeft de partij legitimiteit en wind in de rug gegeven. Ook droeg die ontmoeting vast bij aan recente verkiezingsoverwinningen van de AfD.

Tot nu toe was Duitsland een plek waar op een respectvolle manier kon worden herdacht. Een voorbeeld is het door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig ontwikkelde Stolpersteine-project. Als dat in Duitsland op de schop gaat, antisemitisme weer overal de kop opsteekt en JD Vance aan de macht komt in de Verenigde Staten, waar zal ik dan naartoe emigreren?

Lees ook:
Duitse plaats Heidenau verbiedt ‘Stolpersteine’, plaatselijke CDU is het eens met AfD