Het kabinet wil vanaf 2028 een eigen bijdrage in de jeugdzorg invoeren. Daar zitten kinderen en jongeren niet op te wachten, schrijft Philip Veerman, deskundige op het gebied van de rechten van het kind.

In het toneelstuk van Samuel Beckett Wachten op Godot wachten twee zwervers alsmaar op een man (Godot) die uiteindelijk niet komt. Dat vruchteloze wachten in het absurdistische toneelstuk van Beckett is helaas te vergelijken met de situatie van de honderden kinderen voor wie passende zorg ontbreekt en die bij gebrek aan beter en bij gebrek aan een goed idee dan maar in vakantiehuisjes en appartementen moeten worden opgevangen.

Het voorpagina-artikel van Marten van de Wier in Trouw van 3 september jl.  illustreert hoe veel kinderen en jongeren onder bewaking in een soort één-op-éénsituatie in vakantiehuisjes zitten en daar geen haar beter van worden. Sterker nog, ze moeten daar de tijd doden zonder behandeling. Die wachtende kinderen in de vakantiehuisjes staan symbool voor de treurige situatie van de Nederlandse jeugdhulp en jeugdzorg. Het recht op ontwikkeling (verankerd in het IVRK, het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind uit 1989, in artikel 6, lid 2), geratificeerd door Nederland, wordt hier met voeten getreden.

Belangen van het kind

Al in de eerste internationale verklaring van de rechten van het kind (de Verklaring van Genève), gelanceerd door de Save the Children International Union in 1923, heeft het recht op ontwikkeling een prominente plaats. Het eerste principe van die Verklaring van Genève stelt: ‘Het kind moet de middelen krijgen die nodig zijn voor zijn normale ontwikkeling, zowel op materieel als op geestelijk vlak.’ Ook bij alle maatregelen betreffende kinderen zijn de belangen van het kind leidend. Artikel 3 van het IVRK stelt dat het belang van het kind een eerste overweging (ook van de overheid) dient te zijn.

Eigen bijdrage

Opvallend is dat het de rijksoverheid maar niet lukt om een goed doordacht inhoudelijk plan voor jeugdhulp en jeugdzorg in elkaar te timmeren dat voor het gehele stelsel een verbeterslag betekent. Dat komt misschien doordat het enige waar de overheid echt aan lijkt te denken, is hoe de kosten kunnen worden verminderd, hoe je voor een dubbeltje op de eerste rang kunt zitten.

Het overhevelen van de sector naar de gemeenten in 2015 had al als basisgedachte dat er dan flink zou kunnen worden bezuinigd. Alleen bleek het onderbrengen van zorg en hulp voor kwetsbare kinderen bij gemeenten juist veel meer te gaan kosten en hadden veel gemeenten geen expertise op dat gebied. Kinderen en jongeren zijn nog steeds geen prioriteit geworden, alarmerende rapporten van onder andere de inspectie ten spijt.

‘Om te kunnen hervormen is het nodig een visie te hebben op jeugdzorg en jeugdhulp’

Dat het welzijn van kinderen de rijksoverheid eigenlijk geen zier kan schelen (ondanks recent gemaakte excuses), blijkt uit de recente plannen waar de rijksoverheid wél mee komt: het invoeren van een eigen bijdrage voor bepaalde vormen van jeugdzorg.

Mijn voorspelling is dat als de eigen bijdrage wordt doorgevoerd, veel jongeren (die toch al vaak ieder dubbeltje moeten omdraaien) zullen wegblijven bij hun hulpverleners. Zij zullen nog meer vastlopen en over een paar jaar zullen de hogere kosten opduiken in de vorm van stijgende criminaliteits-, verslavings- en suïcidecijfers. Daar zit de regering nu niet mee. Want de mammoettanker van het regeringsbeleid is deze eigenbijdragekoers al ingevaren (er staat immers al in de begroting van 2028 dat er wordt gerekend op 260 miljoen aan inkomsten uit de eigen bijdrage). In het belang van kinderen is het niet.

Het kabinet wil alvast beginnen met bezuinigen. Daar was de hele decentralisatieoperatie uit 2015 van de gemeenten verantwoordelijk maken voor jeugdzorg en jeugdhulp ook voor bedoeld. En dan pas hervormen. Maar om te kunnen hervormen is het nodig een visie te hebben op jeugdzorg en jeugdhulp, maar die ontbreekt. Kennelijk vindt de regering dat kwetsbare kinderen en jongeren sterke benen hebben om die eigen bijdrage te kunnen opbrengen en te dragen. Daarmee verkijken zij zich geheel op de sector en de emotionele draagkracht van deze kinderen en jongeren. Daar spreekt toch (maar een verkeerde) visie uit.