Afgelopen vrijdag was het zover: de presentatie van de resultaten van een meerjarig onderzoek naar de betrokkenheid van het Huis Oranje-Nassau bij de slavenhandel. Alleen al het feit dat de koning zelf de opdracht heeft gegeven voor dit onderzoek en het zelf heeft bekostigd, is een unicum en meteen geschiedschrijving.

Ik heb de live-registratie al drie keer teruggekeken en probeer zoveel mogelijk reacties van verschillende mensen en organisaties te volgen. Ik ben een nazaat van tot slaaf gemaakten en een nazaat van de witte kolonisator, een Zeeuws-Surinaamse dubbelbloed. Al begrijp ik sinds kort dat deze term niet politiek correct is. Zo las ik deze week in het boek van Mounir Samuel, Je mag ook niets meer zeggen, dat deze term voortborduurt op het koloniale woord ‘halfbloed’, waar ik inderdaad mee ben opgegroeid en dat mij altijd pijn deed. Ik was nooit genoeg Surinaams en nooit genoeg Nederlands.

Anno 2026 zou ik naar mezelf moeten verwijzen als een ‘multi-etnische zwarte vrouw’. Nou, daar vind ik wat van. Blijkbaar ben ik nog niet zover dat ik de trots die ik voel bij het woord Dubbelbloed van me af kan schudden. Voor mij is het een woord dat alles zegt over wie ik ben. Maar dat terzijde.

Wat mij in deze paar dagen na de presentatie van het onderzoek van de koning is opgevallen, is de rol van geld.

Uit eerder onderzoek was ook al naar voren gekomen dat het Huis Oranje-Nassau ruim 576 miljoen euro heeft verdiend aan de slavenhandel en de koloniale geschiedenis. Dat er dan 200 miljoen euro is vrijgemaakt voor herstelmaatregelen, in het kader van ‘het verhaal na de komma’ na de excuses van Rutte in 2022 en de gevraagde vergiffenis van de koning in 2023, en dat Jetten nu zegt dat daar niets bij komt, is exemplarisch voor de kortzichtigheid van de huidige bestuurders en het nog altijd aanwezige koloniale denken van de Staat.

Zo ook de onthouding van Nederland bij een resolutie in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties die de trans-Atlantische slavenhandel bestempelde als ‘de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid’. Zonder overleg met de Caribische landen binnen het Koninkrijk onthield Nederland zich van stemming. Om hier later over te zeggen dat de communicatie richting de Caribische delen in de toekomst anders moet. Dat er vanuit gelijkwaardigheid gehandeld dient te worden, is niet uit de witte Nederlandse mond gekomen.

Zonder overleg met de Caribische landen binnen het Koninkrijk onthield Nederland zich van stemming

Dit jaar stelde een commissie van de Verenigde Naties dat staten verplicht zijn herstelbetalingen te doen en structurele maatregelen te nemen tegen de gevolgen van de trans-Atlantische slavenhandel, het kolonialisme en de rassenslavernij. Dat geldt voor alle landen die daar direct of indirect bij betrokken waren. Nationale actieplannen moeten de achterstanden door dit verleden verkleinen en systemische discriminatie, racisme en achterstelling tegengaan.

De koning sprak over ‘verbinding, heling en verzoening’. Volgens rechtsfilosoof Wouter Veraart kan er pas sprake zijn van verzoening als ‘je er met elkaar uitkomt over wat de herstelagenda zou moeten zijn’ (Trouw, 3 oktober).

Die herstelagenda gaat voor mij niet over individuele compensatie, maar over een proces van herstel van dit land én van de voormalige koloniën. Ik zag de zanger Jeangu Macrooy op tv. Hij zei dat Suriname vijftig jaar onafhankelijk is, maar dat je de staat waarin het land nu verkeert niet alleen aan die vijftig jaar kunt toeschrijven. Ook daar is sprake van de doorwerking van een zeer pijnlijk en traumatisch verleden.

De nadruk op wat het Huis Oranje-Nassau heeft verdiend aan de koloniën en de slavenhandel schuurt. Want wat nu als de financiële winst slechts één euro was geweest? Zou het onmenselijke leed dat de tot slaaf gemaakten is aangedaan dan minder zwaar wegen?

De vraag zou ook andersom gesteld moeten worden: wat heeft het de tot slaaf gemaakten toen gekost, en wat kost het hun nazaten nu nog?

Wat als we investeren in het wegwerken van achterstanden op het gebied van huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, werk en inkomen? Wat als we het voor zwarte ondernemers makkelijker maken om financiering te krijgen? Als we onderadvisering in het onderwijs tegengaan? Wat als we de positieve opbrengsten van deze ontwikkelingen nou verrekenen met de herstelbetalingen en maatregelen die nodig zijn? Het nationale actieplan waar de VN om vraagt.

De maatschappelijke kosten-batenanalyse van dit herstel zou ik graag zien. De koning heeft dit onderzoek laten doen en wil werken aan verzoening en heling. Maar zonder herstelplan zie ik in dit onderzoek alleen maar ‘de nieuwe kleren van de koning’.