Het demonstratierecht in Nederland staat onder druk, omdat de overheid steeds meer informatie verzamelt over demonstraties en demonstranten. Het College voor de Rechten van de Mens luidt hierover de noodklok in zijn maandag gepubliceerde jaarrapportage 2025-2026.
Gemeenten en politie verzamelen onder meer informatie via sociale media, observaties op straat en cameratoezicht. Daarbij kunnen ook persoonsgegevens en gevoelige informatie over politieke of religieuze overtuigingen worden vastgelegd. Volgens het College voor de Rechten van de Mens kan de toenemende controle mensen ervan weerhouden om te demonstreren of zich uit te spreken in het publieke debat. Het idee dat de overheid hen in de gaten houdt kan een afschrikwekkend effect hebben.
Het College voor de Rechten van de Mens wijst erop dat ongeveer 97 procent van de demonstraties zonder incidenten verloopt. Toch klinkt in de politiek regelmatig de roep om meer bevoegdheden en strengere regels naar aanleiding van incidenten. Volgens het College voor de Rechten van de Mens beschikken overheden doorgaans al over voldoende mogelijkheden om in te grijpen wanneer dat noodzakelijk is.
Voorzitter Rick Lawson waarschuwt in NRC dat onnodige informatieverzameling het vertrouwen tussen burgers en overheid kan beschadigen. Hij roept bestuurders en wetgevers op terughoudend te zijn met nieuwe bevoegdheden en transparanter te zijn over het verzamelen, bewaren en gebruiken van persoonsgegevens. Het recht om vreedzaam te demonstreren is volgens het College voor de Rechten van de Mens een essentieel onderdeel van de democratische rechtsstaat.
