Een opvang in Ter Apel, waar overlastgevende asielzoekers binnen moeten blijven, ligt weer op tafel. Een meerderheid van de Tweede Kamer drong er vorige week bij minister Faber op aan om de zogenoemde procesbeschikbaarheidslocatie (PBL) te heropenen.
Op initiatief van de VVD dienden coalitiepartners PVV, NSC en BBB, samen met de oppositiepartijen CDA, SGP, JA21, D66, ChristenUnie, GroenLinks-PvdA en SP, vorige week donderdag een motie in om de maatregel af te dwingen.
De partijen vinden dat de minister te weinig doet tegen overlast in het Groningse dorp, waar het aanmeldcentrum voor asielzoekers ligt. De minister stelde in een Kamerdebat een avondklok voor, waarbij de bewoners van het azc in de avonduren binnen moeten blijven.
De heropening van de PBL zou een beter idee zijn, zo werd gesuggereerd. Over deze instelling is echter veel ophef geweest. Fabers voorganger, Eric van der Burg, liet in Ter Apel een PBL openen, maar deze werd in maart 2024 gesloten omdat er sprake was van vrijheidsontneming. Hoewel er geen fysieke vrijheidsbeperkingen zijn in een PBL (de ingezetenen kunnen in theorie weglopen), duidt de manier van omgaan met de asielzoekers in een PBL op een vorm van detentie. De rechter oordeelde dat dit niet opgelegd kan worden zonder juridische procedure en betrokkenheid van een rechter.
In de motie stellen de politici dat er wél een juridische grondslag is om notoire overlastgevers vast te zetten. Faber reageerde verrast dat ze hiervan niet op de hoogte was, maar zegt het te willen onderzoeken, aldus Het Parool.
In het zowel absurde als misdadige Gaza-‘plan’ van Donald Trump komen drie dingen samen: de mentaliteit van de onroerendgoedhandelaar, christelijk messianisme en Amerikaans exceptionalisme.
Om met het eerste te beginnen: het hele leugenachtige leven van Trump draait om het sluiten van deals, waarbij hijzelf nooit de loser mag lijken. Verliezen komt in zijn vocabulaire niet voor. Vandaar ook dat hij in 2020 weigerde zijn verkiezingsnederlaag te accepteren, en zowel in 2016 als in 2024 bij voorbaat verkondigde dat áls hij zou verliezen, dat alleen door vals spel van de tegenstander kwam.
Degene die in werkelijkheid altijd vals spel speelt, is uiteraard Trump zelf. Met ongehoorde brutaliteit heeft hij zich nooit van enige regel of wet iets aangetrokken – het enige wat voor hem telde was macht – en het daarmee uiteindelijk tot president geschopt. Als gevolg daarvan is de wetteloosheid van Trump nu sinds 20 januari ook de wetteloosheid van Amerika.
Voor Trump als vastgoedbaas is de hele wereld te koop. Ook het land van anderen, binnen en buiten Amerika. Groenland of Gaza: wat de al eeuwen ginds wonende bevolking ervan vindt, interesseert hem niet. Moraal of andermans welzijn laat hem koud. Het enige wat telt, is of de deal voor hemzelf profijtelijk is.
Als hij iets wil hebben, pakt hij het; als hij vrienden met iets van een ander wil belonen, doet hij dat ook. Daarbij wijkt hij niet voor recht, maar hooguit voor een macht die sterker blijkt. Voor alles wat zwakker is, kent deze ultieme sociaal-darwinist slechts verachting: vandaar zijn verbijstering over het optreden van bisschop Budde bij zijn inauguratie.
Het valse historische zelfbeeld dat Amerikanen en Israëli’s delen is dat van een nagenoeg onbewoonde steppe
Om president te kunnen worden heeft Trump, zelf overspelig, handtastelijk en van elke christelijke huwelijksmoraal ontbloot, zich verbonden met evangelisch rechts Amerika, en dat is het tweede aspect dat aan zijn Gaza-plan ten grondslag ligt. Voor deze Evangelicals is Palestina het Beloofde Land van de Joden, waarbij alle niet-Joden, ook al wonen ze er al tientallen generaties, gewoon dienen op te krassen. In oudtestamentische traditie wordt daarbij op een genocide meer of minder niet gekeken, en dat komt Netanyahu goed uit.
Voor een deel van deze radicale evangelische protestanten hangt het herstel van het Bijbelse Israël samen met chiliastische en messianistische verwachtingen, gebaseerd op oude Bijbelteksten. Zij verwachten dat de Messias dan op Aarde zal terugkeren, uitmondend in het Laatste Oordeel waarin de Goeden van de Kwaden worden gescheiden. Dit Einde der Tijden helpen zij graag naderbij.
Daarbij is er nog iets wat specifiek Amerika met Israël verbindt, en zo dit Gazagedachtespinsel van Trump mogelijk maakt: het feit dat beide landen op een sterk verwante stichtingsmythe zijn gebaseerd. Kort samengevat: een land zonder volk voor een volk zonder land.
Het valse historische zelfbeeld dat Amerikanen en Israëli’s delen is dat van een nagenoeg onbewoonde – of tenminste ongecultiveerde – steppe c.q. woestijn die door henzelf als immigrantenvolk eindelijk tot bloei is gebracht. Dat er al eeuwenlang andere volkeren woonden, wordt in die stichtingsmythe genegeerd. Zowel de Palestijnen als de zogeheten Indianen, de Native Americans, over wie Trump opnieuw heen wil walsen, door hun reservaten voor economische exploitatie vrij te geven.
Een land zonder volk voor een volk zonder land: wat Amerika en Israël daarbij ook nog delen is een idee van uitverkorenheid. Gods eigen volk in het tweede geval, Gods own country in het eerste. Dat laatste hangt met het ontstaan van de Verenigde Staten samen, dat zich fundamenteel van dat van de meeste Europese landen onderscheidt. Die zijn deels het product van oude etnische stamverbanden, deels van vorstelijke veroveringen op het slagveld of in het echtelijk bed.
De Verenigde Staten zijn daarentegen gesticht als een christelijke heilstaat van de Verlichting: als lichtend voorbeeld voor de rest van de mensheid. En op basis van dit exceptionalisme meent Washington ook regelmatig boven de internationale wet te staan. Zoals Condoleezza Rice, minister van Buitenlandse Zaken onder Bush, eens reageerde op een aanmaning van de VN dat ook Amerika zich in Irak aan universele waarden moest houden: Amerikaanse waarden zijn universele waarden.
Het belang van Amerika valt in die optiek met dat van de rest van de mensheid samen. Het punt is dat die rest dat met reden wat anders ziet.
Het kabinet wil een einde maken aan het versneld toewijzen van sociale huurwoningen aan statushouders. Vluchtelingen zouden achteraan in de rij moeten aansluiten, net als reguliere woningzoekenden, meldt De Telegraaf.
Woonminister Mona Keijzer (BBB) verdedigt deze drastische verandering voor statushouders als een vorm van ‘gelijke behandeling’ met andere woningzoekenden. Hierdoor zouden kwetsbare groepen, zoals statushouders, jarenlang extra moeten wachten.
Dit terwijl zij buiten hun eigen schuld om statushouder zijn geworden en dus nooit de kans hebben gehad om zich, net als reguliere woningzoekenden, vanaf hun 18e in te schrijven voor een sociale huurwoning. Gelijke kansen in de wachtrij zijn per definitie onmogelijk voor vluchtelingen.
Sinds 2017 was de voorrang landelijk al afgeschaft door kabinet-Rutte III. Gemeenten hadden echter nog de mogelijkheid om binnen hun eigen gemeente toch voorrang te geven aan statushouders. Nu wil het kabinet met een wetswijziging ook die ruimte voor gemeenten inperken.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is kritisch. ‘Door de afschaffing van de voorrang zal de doorstroming naar reguliere huisvesting nagenoeg onmogelijk worden,’ reageert de VNG. Ook woningcorporatiekoepel Aedes is verbaasd. ‘Als statushouders langer in opvangcentra moeten blijven, kunnen ze moeilijker meedoen in de samenleving,’ aldus Aedes tegen Hart van Nederland.
Wouter Stroet strijdt als kunstenaar en activist onder andere tegen gentrificatie – het ‘opwaarderen’ van huizen en verdrijven van mensen met minder hoge inkomens uit stadswijken. Hij spreekt van ecologische gentrificatie: de trend dat streven naar duurzaamheid steeds meer ten koste gaat van mensen met een laag inkomen.
Wouter Stroet (29) is grafisch ontwerper, kunstenaar en activist. ‘Het liefst alle drie tegelijk’, zegt hij als bewoner van de hoofdstad. Hij maakt zich zorgen over ‘eco-gentrificatie’ in Amsterdam, het proces waarbij klimaatmaatregelen ook tot de verdrukking van arme bewoners van de woningmarkt zou leiden.
Stroet is voor het interview van Amsterdam-Noord gefietst naar Nieuw-West (45 minuten, geen e-bike). Hij heeft al een rondje in de buurt gemaakt voordat hij aankomt op Plein 40-45. Ons initiële idee was om wandelend te praten over wat hij allemaal heeft gezien, maar de regen werkt niet mee. Dus spreken we elkaar in een van vele de sociale huurwoningen van Geuzenveld.
‘Ik ben meerdere keren verhuisd in Amsterdam-Noord en wat me opviel is dat ik altijd in huizen heb gewoond die ooit sociale huur waren geweest’, vertelt hij. ‘Die zouden dan ‘geliberaliseerd’ zijn. Een gekke term voor het verhandelen van sociale huurwoningen.’
Hij zou naar eigen zeggen ook in een sociale huurwoning moeten wonen, gezien zijn lage inkomen. Maar met de huidige wachttijden moet hij daarop nog minstens tien jaar wachten. Dus hij zou zijn vroegst op zijn negenendertigste kunnen intrekken.
‘Het is onzin dat we zo lang moeten wachten’, zegt hij gefrustreerd. ‘Wonen, zorg en onderwijs, dat zijn gewoon zulke fundamentele dingen die je niet aan de markt moet overlaten. De overheid moet de regie terugpakken.’
Je bent jong, in de kracht van je leven. Maar je woonsituatie is naar de klote. Velen kunnen daarover meepraten.
‘Ik ben bijna dertig. En dan wil je op een gegeven moment ook naar andere dingen kunnen toewerken. En daar hoort een stabiele woonsituatie bij. Dat is het startpunt.’
Je hebt even rondgewandeld in Nieuw-West. Wat heb je daar aangetroffen qua gentrificatie?
‘Misschien is het goed om te weten wat gentrificatie is. Dat is het fenomeen waarbij gemeenten een wijk aanpakken en nieuwe huizen bouwen voor rijke mensen. Daarmee verandert bijna alles in de buurt, waaronder het winkelaanbod. Hierdoor kunnen de oorspronkelijke bewoners de huur en de boodschappen niet meer betalen in hun buurt en gaan ze over van leven naar overleven.’
En dan heb jij het ook nog eens over ‘ecologische gentrificatie’. Wat is dat?
‘Net als gentrificatie is ook dat een proces dat leidt tot verplaatsing of uitsluiting van de economisch meest kwetsbaren. Daarbij hanteert de gemeente tegelijkertijd ook een milieu-ethiek waar uiteindelijk alleen maar kapitaalkrachtige nieuwe bewoners van kunnen genieten. De oorspronkelijke bewoners worden verdreven, of mogen blijven wonen in hun slecht geïsoleerde flats met schimmel. Dat is toch niet duurzaam?’
Kun je een voorbeeld geven?
‘Ik fietste langs metrostation Jan van Galenstraat. Daar heb je een billboard met reclame voor een woontoren om sky high te wonen in allemaal zogenoemde duurzame appartementen. Maar wat daaraan dan precies duurzaam is, blijft vaag. Het zal vast iets met een energielabel A++ te maken hebben en dat de woningen circulair zijn, dus dat het recyclede bakstenen zijn enzovoorts. Maar het gaat in ieder geval niet om een duurzame wijk. De meeste mensen die daar in sociale huurwoningen wonen, kunnen de vraagprijs van 480.000 euro voor zo’n appartement niet neerleggen.
Een blok verderop staan de Knijtijzerpanden. Die woningen zijn zo slecht geïsoleerd dat zelfs na een renovatie de schimmel nog steeds terugkomt. Duurzaamheid zou voor elke Amsterdammer moeten gelden, maar nu krijg ik de indruk dat het vooral iets is dat je je moeten kunnen veroorloven.’
‘Wat voor samenleving zijn we als een dure woontoren bouwen, die duurzaam is, terwijl het aantal dak- en thuislozen in Amsterdam de afgelopen vijf jaar verdubbeld is’
Dus jij stelt dat een wijk niet duurzaam kan zijn als de bewoners de woningen niet kunnen betalen en uiteindelijk moeten vertrekken?
‘Ja, het is alleen duurzaam voor een bepaalde klasse mensen. Dit moet kritisch bevraagd worden. Net als dat mensen in een Tesla rijden. En dat gemeenten eerst honderden bomen kappen om vervolgens groenvoorzieningen te creëren.’
Wat is er niet duurzaam aan een Tesla?
‘Die auto presenteert zich als duurzaam, maar de onderdelen komen uit Congo. De mineralen die in een Tesla worden gebruikt, worden verkregen met vervuilende mijnbouw en de uitbuiting van vaak minderjarige werkers. Dan moet je daar toch grote vraagtekens bij plaatsen. En dan hebben we het over de directeur van dat bedrijf nog niet gehad.’
Maar het kan toch beter zijn voor de natuur, als ergens minder mensen wonen? Een dure woontoren in Nieuw-West stoot minder CO2 uit. Dat is toch mooi meegenomen?
‘Ik denk dat je hierdoor een soort eco-elite creëert, waardoor eigenlijk alleen kapitaalkrachtige mensen duurzaam kunnen leven, die bijvoorbeeld ook biologisch voedsel kunnen betalen. Dat lijkt me niet echt bevorderlijk voor een duurzame wereld, waarvan je wil dat die binnen het bereik moet liggen van ons allemaal. Anders werkt het sowieso niet.’
Hoezo niet?
‘Ten eerste is het nog maar de vraag in hoeverre het rijden in Tesla en de nieuwbouw in Nieuw-West echt duurzaam zijn. Wil je dat mensen minder rijden in benzineauto’s, dan is gratis openbaar vervoer een beter idee. En wat voor samenleving zijn we als we een dure woontoren bouwen, die duurzaam is, terwijl het aantal dak- en thuislozen in Amsterdam de afgelopen vijf jaar verdubbeld is?’
Heb je andere voorbeelden van eco-gentrificatie?
‘Ook in Amsterdam-Noord zie je hier voorbeelden van. In Elzenhagen zijn er bijvoorbeeld drieduizend bomen gekapt en wordt er nu geadverteerd om mensen te lokken er te komen wonen. Er wordt gewoon een villawijk gebouwd, de groene urban villa’s van Amsterdam-Noord. Dit terwijl de wijk al groen en openbaar was. Dat wordt heel vaak genegeerd in de billboards, maar de oorspronkelijke situatie in veel Amsterdamse wijken was dat er in de buurt gewoon bomen moesten zijn en dat je op wandelafstand een park zou moeten hebben.’
‘Het is een neokoloniale vorm van stadsplanning, waarbij naar een gebied wordt gekeken vanuit kapitalistisch oogpunt’
Zijn er nog andere overeenkomsten tussen Noord op Nieuw-West?
‘Er rust nog steeds een zekere stigma op beide wijken. Vroeger werd er over de Van der Pekbuurt gezegd dat je er niet dood gevonden wilde worden. ‘Noord gestoord’ is ook zo’n term, die inmiddels voor veel Noorderlingen een geuzennaam is geworden. Naar beide wijken is lang niet omgekeken. En als als er dan problemen waren, dan stond iedereen op zijn achterste benen: oh, hoe kan dit nou weer? Tegenwoordig zijn beide wijken doelwit van investeringen en van nieuwe gebiedsontwikkeling, alleen is dat dus niet weggelegd voor de bestaande bewoners, maar voor nieuwe mensen die de zogenaamde duurzaamheid kunnen betalen.
Het is een neokoloniale vorm van stadsplanning, waarbij naar een gebied wordt gekeken vanuit kapitalistisch oogpunt en waarbij de oorspronkelijke bewoners plaats moeten maken voor andere mensen. Er lijkt ook een link te zijn tussen fascistische vernietiging en kapitalisme. Trump heeft het bijvoorbeeld over bouwen van een soort resort in Gaza. Eerst vernietigen ze het oorspronkelijke leven, de steden, en de natuur, en dan gaan ze het opbouwen tot een winstgevend model.’
En dan is Nieuw-West ook nog eens lange tijd ‘020-Gaza’ genoemd. Waar ligt de hoop voor achtergestelde buurten zoals deze?
‘Laatst zag ik iets voorbij komen van iemand die onze stad Hamasterdam noemde. Het is inderdaad geen feel good story. Mijn hoop ligt echt in het verzet en in onderlinge solidariteit. Verzet kan op velen manieren: de straten opgaan en een collectief geluid maken; niet wijken voor de rijken en onze buurt terug claimen. Maar ook door middel van kunst, cultuur en onderwijs. We moeten verhalen vertellen die zijn geworteld in de wijken waarin we wonen, die als een tegengif kunnen dienen voor de mythe dat de bewoners zelf het verval van hun buurt hebben veroorzaakt. Het verspreiden van zulke mythen is net als gentrificatie bewust beleid geweest. Daar moeten we ons tegen verzetten. De kracht van solidariteit laat ons zien en voelen dat we niet alleen zijn, dat ondanks de onderlinge verschillen tussen Nieuw-West, Noord en Zuid-Oost onze strijd hetzelfde is.’
Hamas heeft zijn onderhandelingspositie gebruikt om de doorgang van humanitaire hulp af te dwingen. Deze week kon het hoogste aantal vrachtwagens via Egypte de grens over om de bevolking van basisbehoeften te voorzien.
Drie Israëlische gijzelaars zullen aanstaande zaterdag door Hamas worden vrijgelaten. Hamas had de vrijlating vertraagd om aandacht te vragen voor de schendingen van het staakt-het-vuren aan Israëlische zijde.
Hoewel er per dag honderd vrachtwagens zouden worden toegelaten, kwam de hulpverlening maar mondjesmaat op gang. Bulldozers die de verwoeste huizen van de Palestijnen moesten opruimen, kregen eveneens geen doorgang naar het gebied.
Woensdag 12 februari was de eerste dag dat het quotum van 100 vrachtwagens werd gehaald, schrijft Middle East Eye. Volgens de nieuwssite reden er sinds het ingaan van het staakt-het-vuren in totaal 801 vrachtwagens Gaza binnen, waarvan er 231 naar het noordelijke deel van de enclave gingen. Hier is een ernstig tekort aan voedsel en water.
Hoewel de impasse nu doorbroken is, blijft het staakt-het-vuren instabiel. Er zijn nog geen besprekingen over de tweede fase, terwijl deze in de eerste week van februari hadden moeten starten.
In plaats van onderhandelingen voerde premier Benjamin Netanyahu een veiligheidsbeoordeling uit in het zuiden van Israël. Daarbij werden verschillende scenario’s geschetst, waaronder een terugkeer naar een grootschalige oorlog in Gaza, zo meldtAl Jazeera.
In een grote advertentie in The New York Times verzetten meer dan 350 rabbijnen en Joodse publieke figuren in de VS zich tegen de etnische zuivering van Palestijnen in Gaza. Ze waarschuwen dat dit zal gebeuren als Trump zijn plan voor de Gazanen uitvoert.
In The New York Times besloeg de advertentie gisteren een volle pagina. ‘Jewish people say no to ethnic cleansing’, staat er met grote letters. Daarboven wordt het plan van Trump genoemd: de verwijdering van alle Palestijnen uit Gaza.
Dit plan werd door de nieuwe Amerikaanse president twee weken geleden geopperd na een ontmoeting met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. De 2 miljoen Palestijnen die de oorlog hebben overleefd en zich nog in Gaza bevinden, zouden moeten worden opgenomen door Arabische buurlanden. Van Gaza zou vervolgens een toeristische badplaats worden gemaakt.
‘Joodse leiders uit het hele politieke spectrum zijn verontwaardigd over het voorstel en voelden zich genoodzaakt zich er krachtig tegen uit te spreken, ook al steunen sommige Amerikaanse en Israëlische Joodse gemeenschapsleiders Trumps plan’, verklaarde Cody Edgerly, de baas van de campagne tegenover de media.
Middle East Eye citeert bovendien ondertekenend rabbijn Yosef Berman, die zegt: ‘Trump is niet God Trump en kan de inherente waardigheid van de Palestijnen niet afnemen of hun land stelen voor een vastgoeddeal.’
De advertentie is ondertekend door rabbijnen als Sharon Brous, Roly Matalon en Alissa Wise, en Joodse artiesten en activisten waaronder Tony Kushner, Ilana Glazer, Naomi Klein en Joaquin Phoenix.
Ibram X. Kendi, een van de invloedrijkste stemmen in het antiracismedebat, waarschuwt voor de gevaren van racistische framing en politieke manipulatie. In het kader van Blakc History Month spreken we met hem over diversiteitsbeleid, de ontmanteling van Black Lives Matter en parallellen tussen de Verenigde Staten en Nederland.
Kendi (1982) is een vooraanstaande Amerikaans historicus en antiracisme-activist. Hij verwierf internationale bekendheid met zijn boeken Stamped from the Beginning: The Definitive History of Racist Ideas in America (2016) en How to Be an Antiracist (2019). In zijn werk benadrukt Kendi dat racisme geen statisch probleem is, maar zich voortdurend ontwikkelt en aanpast aan nieuwe politieke en maatschappelijke omstandigheden. Zijn pleidooi voor een actieve antiracistische houding – in tegenstelling tot louter ‘niet-racistisch’ zijn – heeft veel invloed op het debat in de Verenigde Staten en daarbuiten.
Sinds de opkomst van de Black Lives Matter-beweging en de aandacht voor institutioneel racisme na de moord op George Floyd, zijn Kendi’s ideeën steeds relevanter geworden. Tegelijkertijd krijgt hij felle kritiek van conservatieve en rechtse stemmen, die zijn ideeën beschouwen als polariserend en schadelijk voor de samenleving. In gesprek met de Kanttekening vertelt hij over de aanval van Donald Trump op het diversiteitsbeleid, de manier waarop racisme zich aanpast en de parallellen tussen de Amerikaanse en Nederlandse situatie.
‘Black Lives Matter is grotendeels ontmanteld’
Denkt u dat de klok wordt teruggedraaid en dat alle maatregelen tegen racisme worden teruggedraaid door de regering-Trump? Of valt het mee?
‘In zekere zin wordt de klok inderdaad teruggedraaid. Donald Trump valt programma’s en beleid aan die diversiteit bevorderden. Dit is niet zomaar een aanval op beleid, het leidt tot een vorm van re-segregatie in de Verenigde Staten. De regering spant zich actief in om raciale ongelijkheid en racisme in stand te houden. Maar het is niet slechts het stoppen van vooruitgang, er is ook sprake van wat ik noem racistische vooruitgang.’
Wat is dat, ‘racistische vooruitgang’?
‘Wat ik bedoel is dat racisme zich blijft ontwikkelen en aanpassen. De framing van diversiteit als iets negatiefs voor Amerikanen en de bewering dat inclusie schadelijk is voor witte mensen zijn nieuwe manieren om racisme te promoten. Hierdoor heeft het Witte Huis de ruimte om beleid rond diversiteit, gelijkheid en inclusie (DEI) af te schaffen, onder het mom van het verdedigen van burgerrechten – terwijl ze die juist ondermijnen.’
U zegt dat alles wordt teruggedraaid? Geldt dat ook voor Black Lives Matter en de burgerrechtenbeweging?
‘Ja, Black Lives Matter is grotendeels ontmanteld. Het is gereduceerd tot een symbool, zonder de kracht en de politieke invloed die het eerder had. De beweging werd geframed als iets dat tegen witte mensen was, terwijl dat niet klopt. Vervolgens werd BLM gelijkgesteld aan critical race theory (CRT), en CRT werd op zijn beurt weer gelijkgesteld aan ‘woke’. Wokisme werd gekoppeld aan DEI, en het frame werd dat DEI ‘tegen witte mensen’ zou zijn. Het draait allemaal om framing en manipulatie. Wat mensen niet beseffen, is dat ook witte mensen profiteren van minder politiegeweld en een beter begrip van racisme.’
‘Mensen die racisme willen beëindigen, worden geframed als haters’
Hoezo?
‘Zwarte mensen zijn vaker slachtoffer van politiegeweld dan witte mensen, maar ook te veel witte mensen zijn slachtoffer van politiegeweld. En omdat we racisme beter zijn begrijpen hebben we ook een beter inzicht in fenomenen als vrouwenhaat, homohaat en discriminatie op basis van klasse gekregen. Black Lives Matter is goed voor alle mensen.’
Ziet u parallellen tussen de VS en Nederland?
‘Absoluut. Neem de woningcrisis in Nederland: in plaats van naar de echte oorzaken te kijken, wordt de schuld gelegd bij migranten, alsof zij huizen ‘afpakken’. Geert Wilders gebruikt dit als politiek wapen, net zoals Trump beweert dat immigranten banen stelen. In de VS kampen veel Amerikanen met economische problemen, zoals inflatie. Politici manipuleren deze frustraties door ze te koppelen aan retoriek tegen migranten. Het is een beproefde methode om mensen te misleiden.’
De National Footbal League heeft de boodschap ‘End Racism’ tijdens de Super Bowl vervangen door ‘Choose Love’. Hoe ziet u dat?
‘Die verandering is symbolisch. De afgelopen jaren werd er serieus gesproken over waarom racisme zo hardnekkig is en hoe we het kunnen bestrijden. Nu zien we een verschuiving: mensen die racisme willen beëindigen, worden geframed als haters. ‘Choose Love’ suggereert dat het probleem niet racisme is, maar wij – de mensen die racisme benoemen. Dit is een strategie die wereldwijd wordt gebruikt. In Nederland werd Sylvana Simons bijvoorbeeld dikwijls aangevallen omdat ze zou ‘polariseren’, terwijl ze gewoon ongelijkheid en onrechtvaardigheid aankaartte. Minderheden die opkomen voor hun rechten worden weggezet als verdelers van de samenleving, als mensen die onvaderlandslievend zijn.’
‘We leven in een diep racistische samenleving’
Critici stellen dat uw benadering – dat je óf racist, óf antiracist bent – te simplistisch is. Hoe reageert u daarop?
‘Ik hoor dat vaak, maar critici leggen zelden uit waarom het simplistisch zou zijn. Wat ik betoog, is dat je handelingen en uitspraken racistisch of niet-racistisch kunnen zijn. Ik zeg niet: ‘jij bent een racist’. Maar als je niets doet tegen racisme, dan accepteer je de structuren die ongelijkheid in stand houden.
‘We leven in een diep racistische samenleving. Er zijn grofweg twee fundamentele ideeën over ras: of je gelooft dat bepaalde groepen superieur of inferieur zijn, of je gelooft dat alle mensen gelijk zijn. Beleid kan ongelijkheid bevorderen, in stand houden of bestrijden. Er is geen neutrale positie tussen rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid.’
Uw noemde eerder Critical Race Theory: dat is een erg academische manier om naar racisme te kijken. Bent u niet bang dat uw ideeën te moeilijk zijn voor het grote publiek, de mensen die je moet ‘educaten’?
‘Nee. De meeste mensen die mijn boeken lezen, zijn geen academici. Ik probeer mijn werk toegankelijk te maken en schrijf ook kinderboeken. Daarnaast werk ik aan films en sociale media-inhoud om racisme begrijpelijk te maken. Regeringen, zowel in de VS als in Nederland, voeren een strijd tegen onderwijs en promoten onwetendheid. Mijn boeken worden op sommige plekken verboden – zeven van mijn zestien boeken zijn niet toegestaan in bibliotheken en scholen in verschillende staten. Dat laat zien hoe groot de weerstand tegen kennis over racisme is.’
In 2020 kreeg de antiracismebeweging veel aandacht, maar na het escalerende geweld in Gaza is de focus verschoven naar Palestina. Ziet u de strijd voor Palestijnse rechten als iets dat de antiracismebeweging overschaduwt, of als een onderdeel ervan?
‘Ik zie het als een integraal onderdeel van dezelfde strijd. Het gaat om verzet tegen racisme, etnische zuivering en kolonialisme. De manier waarop Palestijnen worden gedehumaniseerd – Trump noemde Gaza ‘de hel’ – lijkt sterk op hoe hij Afrikaanse-Amerikaanse gemeenschappen als ‘hel’ bestempelde.
‘Racisme zal niet vanzelf verdwijnen. Mensen zullen pas weer de straat opgaan als er een nieuw racistisch incident plaatsvindt dat tot verontwaardiging leidt. Helaas is dat slechts een kwestie van tijd.’
De gevangen Koerdische leider Abdullah Öcalan is volgens de pro-Koerdische partij DEM van plan een ‘historische oproep’ te doen voor een oplossing van de Koerdische kwestie in Turkije.
Volgens waarnemers zou de 75-jarige PKK-oprichter op 15 februari, de dag van zijn arrestatie in Nairobi in 1999, kunnen oproepen tot een einde aan de gewapende strijd van de verboden Koerdische Arbeiderspartij (PKK). De PKK strijdt sinds 1984 tegen de Turkse staat en wordt door Ankara en zijn westerse bondgenoten als een terroristische organisatie beschouwd, aldus de nieuwsdienst AFP.
‘Alles ligt nu in de handen van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan’, zei Tuncer Bakirhan, co-voorzitter van DEM. ‘Dit is uw kans om de geschiedenis in te gaan, meneer Erdogan’, voegde hij eraan toe.
Erdogan en zijn coalitiepartner, de ultranationalistische partij MHP, reikten Öcalan in de herfst de hand en boden hem een vervroegde vrijlating aan als hij de PKK-strijders zou oproepen hun wapens neer te leggen.
Öcalan verklaarde op zijn beurt eind december dat hij ‘vastbesloten’ is om de dialoog met Ankara voort te zetten en sprak tegenover een delegatie van DEM-parlementsleden, die hem in de gevangenis bezochten, van een ‘historische verantwoordelijkheid’, schrijft AFP.
De pro-Koerdische oppositiepartij DEM, eerder bekend als de HDP, is de derde grootste partij in het parlement. De Turkse regering beschuldigt de partij van banden met de PKK, iets wat DEM ontkent.
Öcalan werd in februari 1999 in Nairobi, Kenia, door de Turkse geheime dienst opgepakt. Hij werd aanvankelijk ter dood veroordeeld, maar ontsnapte aan de straf doordat de doodstraf in Turkije in 2004 werd afgeschaft. Sindsdien zit hij in bijna volledige isolatie een levenslange gevangenisstraf uit op het eiland Imrali.
‘Lali, een familiegeschiedenis’is het boek van Sasha Meyer over haar Joodse oma. Maar het gaat tevens over een onbekend stukje wereldgeschiedenis. Zoals het feit dat de Dominicaanse Republiek tijdens de Tweede Wereldoorlog bereid was Joodse mensen op te vangen. Was dat sociale bewogenheid? Of had de toenmalige dictator Rafael Trujillo een eigen agenda?
Lali Landsberger, die eigenlijk Therese heette, werd geboren in 1898 in Friedeck, een plaats die destijds in het Oostenrijks-Hongaarse Rijk lag. Na de Eerste Wereldoorlog werden sommige grenzen opnieuw vastgesteld. De stad lag plotseling in Tsjecho-Slowakije en heette Frýdek. Lali Landsberger was de dochter van textielmagnaat Adolf Landsberger, die op latere leeftijd was getrouwd met Marianne en drie kinderen met haar kreeg. Eén overleed jong, Lali en broer Fred bleven over.
Sasha Meyer heeft haar grootmoeder nooit gekend, want ze is omgekomen in 1948. ‘Mijn moeder was niet in staat over haar te praten, maar na mijn moeders overlijden heb ik bij het opruimen fotoalbums gevonden en een heleboel brieven die Lali had geschreven. Zo heb ik haar eindelijk leren kennen. Daarnaast ben ik op zoek gegaan en vond familieleden in diverse landen waar ik voorheen geen weet van had.’
In Frýdek, later Frýdek-Mistek, werden de textielfabrieken van firma Landsberger eerst tijdens de Tweede Wereldoorlog in beslag genomen door de Duitse bezetter omdat het om een Joods familiebedrijf ging. Na de oorlog werd Tsjecho-Slowakije een communistisch land en verviel het bedrijf aan de staat. ‘In de communistische periode werd de familie Landsberger afgeschilderd als kapitalistisch en zuiver op geld belust’, vertelt Sasha. ‘Verschillende familieleden die nog in die regio woonden, hebben daar last van gehad. In 2018, vijf jaar na het overlijden van mijn moeder, is er in het stadsmuseum in Frýdek-Mistek een tentoonstelling geweest over de Landsbergers. Daar heb ik aan meegewerkt.
‘In de communistische periode werd de familie Landsberger afgeschilderd als kapitalistisch en zuiver op geld belust’
‘Een van de bezoekers was de schrijfster Hana Oboda, die geboeid raakte door Marianne Landsberger. Ze wilde graag een boek over haar schrijven en vroeg aan mij of dat mocht. Natuurlijk vond ik dat goed. Vanaf dat moment had ik heel veel contact met haar, om al haar vragen te beantwoorden. De tentoonstelling was aanleiding voor het idee voor een boek over Lali en de Tsjechische schrijfster gaf me het laatste zetje om mijn plan uit te voeren.’
Sasha Meyer benadrukt dat het communistische regime, dat viel in 1989, in Tsjechië als veel ingrijpender wordt beleefd dan de Tweede Wereldoorlog. Ook omdat het verser in het geheugen ligt. De bewoners van Frýdek-Mistek zijn, net als veel mensen in dit land, op zoek naar hun verzwegen geschiedenis.
Een onconventionele vrouw
Lali had een levensstijl die tegenwoordig acceptabel is, maar in haar eigen tijd niet. Ze trouwde en kreeg een kind, Yvonne. Ze was blij met haar dochter, hoewel het moederschap niet voldoende voor haar was. Van jongs af aan had Lali de ruitersport beoefend en ze besloot ook na de geboorte van haar kind daarmee door te gaan. ‘In die tijd was het niet ongebruikelijk dat kinderen van rijke ouders werden opgevoed door een gouvernante. Dan konden de moeders ‘damesdingen’ doen. Meedoen met ruiterwedstrijden was echter ongewoon voor een vrouw. In 1929 won Lali haar eerste internationale concours, waarna er vele prijzen volgden. Daarmee versloeg ze de traditionele mannelijke ruiterelite, die vaak afkomstig was uit militaire kring.’
Lali zorgde voor nog meer ophef toen ze verliefd werd op de jongere Otto Smolenski, die Smo werd genoemd. Voor hem verliet ze haar man Rolf, een katholieke Oostenrijker. Echtscheiding was tot 1938 niet toegestaan voor huwelijken die gesloten waren in de katholieke kerk. Na de Anschluss met Duitsland kon er worden gescheiden. Overigens was Lali een van de eerste vrouwen in Wenen die een rijbewijs had. Door al deze feiten te melden, geeft het boek een tijdsbeeld weer.
Sasha met op de achtergrond en portret van Lali
Donkere wolken
In Wenen was het toenemende antisemitisme in de jaren dertig goed voelbaar. Smo wilde het liefste Europa uit. Hij dacht serieus na over emigreren naar Zuid-Amerika, wat Lali beangstigde. Ze voelde zich sterk verantwoordelijk voor het familiebedrijf en ook voor de zorg voor haar moeder en dochter, die in Lausanne woonden. Lali dacht dat de politieke onrust zou gaan liggen als de economie weer aantrok, maar Smo dacht daar anders over en velen met hem.
In 1938 was er in het Franse Évian-les-Bains een internationale conferentie op initiatief van de Amerikaanse president Franklin Roosevelt. Het onderwerp was de problematiek rondom de aanzwellende stroom Joodse vluchtelingen. Van de 31 landen die hier vertegenwoordigd waren, was er één land dat aanbood 100.000 vluchtelingen op te nemen: de Dominicaanse Republiek. Het zouden er uiteindelijk 8.000 worden. Dit lijkt een vergeten stukje geschiedenis. ‘Rafael Trujillo, een regelrechte dictator, had redenen om zoete broodjes te bakken’, legt Meyer uit. ‘Zijn leger had een veldslag geleverd bij de grens met Haïti en sindsdien had hij problemen met de VS. Daarnaast was the United Fruit Company vertrokken uit de Dominicaanse Republiek. Ze hadden zelfs de barakken achtergelaten. Die stukken land konden benut worden.’
Lali dacht dat de politieke onrust zou gaan liggen als de economie weer aantrok
Waarschijnlijk hoopte Trujillo ook op een financiële injectie voor zijn arme land. Die kwam in de vorm van een vette bonus per vluchteling van hulporganisaties in New York. Virgilio Trujillo, zijn oudere broer, was ambassadeur in Europa en een bekende van Lali en Smo. In 1938 kocht Smo twee Dominicaanse paspoorten van hem voor 3.000 dollar. (Anno nu zou dat ongeveer 64.000 dollar zijn.) ‘De Dominicaanse Republiek had perspectieven die sommige andere Zuid-Amerikaanse landen niet boden, namelijk het staatsburgerschap en eventuele gezinshereniging. Dat maakte het land extra aantrekkelijk.’
Vooral Marianne Landsberger, de moeder van Lali, zag het niet zitten. Ze riep: ‘Doe het niet! Die reis is gevaarlijker dan die hele Hitler!’ Ze vertrouwde dictator Trujillo niet. Uiteindelijk gingen ze toch, maar pas toen Europa in oorlog was geraakt. Het zou een reis worden met veel tegenslagen, waardoor ze pas na een jaar eindelijk in de Dominicaanse Republiek arriveerden. Lali en Smo begonnen daar een finca, een ranch. Die was zo succesvol dat ze een tweede begonnen. In 1944 kregen ze het Dominicaanse staatsburgerschap.
Het ongeluk dat geen ongeluk was
Na de Tweede Wereldoorlog ondernam Lali om haar moeder en dochter weer te zien de grote reis naar Europa. Daarna reisde ze door naar haar broer. Tijdens de oorlog hadden ze contact gehouden via brieven, maar daarin vertelde Lali alleen de leuke dingen. ‘Brievenschrijvers moesten rekening houden met het feit dat die brieven werden gelezen’, legt Sasha uit. ‘Misschien in de Dominicaanse Republiek, misschien door de Duitse bezetter voordat de brieven Zwitserland bereikten. De brieven vertoonden tekenen van censuur, zoals aantekeningen.’
Toen sloeg het noodlot toe. In 1948, kort voordat ze definitief naar Europa zouden terugkeren, kwamen Lali en Smo in de Dominicaanse Republiek om bij een mysterieus auto-ongeluk. Hun bezittingen, inclusief de sieraden van Lali, vervielen aan de staat omdat er geen erfgenamen zouden zijn. Dat was onzin, want ze had haar dochter Yvonne.
Toen Yvonne naar de Dominicaanse Republiek wilde reizen, smeekte haar familie om dat niet te doen. Ze waren bang dat ze vermoord zou worden – een lot waarvan ze dachten dat dit ook haar ouders had getroffen. Sasha: ‘In 1961 werd dictator Trujillo vermoord door een lijfwacht. Er gaan geruchten van betrokkenheid van de CIA. Twintig jaar na het overlijden van Trujillo is mijn moeder alsnog naar de Dominicaanse Republiek gegaan. Ik herinner me daar hoofdzakelijk van dat ik het als kind zo erg vond dat ze veel langer wegbleef dan de bedoeling was.’
‘Het verhaal van Lali geeft aan dat moeten vluchten van alle tijden is’
Yvonne wilde uitzoeken hoe het zat met de dood van haar ouders. ‘Het is echter vruchteloos geweest’, vertelt Sasha. ‘Hetzelfde geldt voor de bezittingen van de familie Landsberger die in Tsjecho-Slowakije van hen zijn afgenomen. Alleen Fred Landsberger kreeg daar nog een vergoeding voor tot aan zijn overlijden begin jaren zestig.’
In latere publicaties, ook in Dominicaanse kranten, wordt hier en daar geschreven over de moord op het echtpaar Smolenski. Mogelijk is hun zakelijke succes hen fataal geworden. De finca kwam in handen van de familie Trujillo en werd doorverkocht voor zestig keer de waarde waarvoor het was gekocht.
Hun dood bleef niet onopgemerkt
De moord op Lali en Smo is in diverse publicaties besproken. In 1959 publiceerde de Dominicaanse journalist in ballingschap German E. Ornes in New York een boek over Trujillo waarin de zaak Smolenski werd genoemd, maar het barst volgens Sasha van de onjuiste details. Zo zou Lali een Belgische barones zijn. Een autoriteit op het gebied van Joodse vluchtelingenavonturen in de Dominicaanse Republiek is professor Allen Wells, de zoon van een van de kolonisten in Sosúa. Informatie die van hem afkomstig is, klopt wel.
‘Het verhaal van Lali geeft aan dat moeten vluchten, helaas een actueel onderwerp, van alle tijden is. Tegen je zin in, om het vege lijf te redden, je dierbaren en je vertrouwde omgeving moeten verlaten is een moeilijke beslissing. Lali en Smo konden niet anders’, vertelt Sasha Meyer tijdens de presentatie van haar boek.
Waarom is er zo weinig aandacht voor Joden die rond de Tweede Wereldoorlog naar de Dominicaanse Republiek vluchtten? Is het ondergesneeuwd in de grote stroom van informatie over deze bewogen periode in de wereldgeschiedenis? Of willen andere landen liever niet aan hun onbarmhartigheid worden herinnerd? Hoe dan ook, in Lali, een familiegeschiedenis, krijgt de lezer een goed beeld over dit relatief onbenoemde onderwerp.
Sasha Meyer, Lali, een familiegeschiedenis, Park Uitgevers, 304 blz., € 22,99
Trump lijkt Oekraïne op te geven aan Poetin door akkoord te gaan met zijn eisen: Oekraïne moet bezet gebied afstaan en mag geen lid worden van de NAVO. Dit zorgt voor angst dat Trump en Poetin samen Europa willen verzwakken, net zoals Hitler en Stalin dat vroeger deden, schrijft Roel van Duijn.
Mijn haren rijzen te berge. Wát? Heeft Trump de onderhandelingen met Poetin over Oekraïne echt nu al weggegeven? Met ongeloof lees ik de uitspraken die de Amerikaanse minister Hegseth namens Trump gedaan heeft in Brussel, op het NAVO-hoofdkwartier. Echt, het kwam ontstellend duidelijk uit zijn mond: Oekraïne moet door Rusland bezet grondgebied en de wens om lid te worden van de NAVO opgeven.
Waarover wil Trump dan nog onderhandelen? Hij heeft nu al telefonisch, dat moet wel, ingestemd met de belangrijkste eisen van Poetin. Veroverd gebied blijft Russisch en het land mag geen NAVO-lid worden.
Dat laatste wil Oekraïne al sinds de conferentie in 2008, omdat het NAVO-lidmaatschap vrijwel de enig denkbare garantie is tegen nieuwe Russische agressie, ook na een, waarschijnlijk tijdelijk, staakt-het-vuren. Bovendien, verkondigt minister Hegseth, wil de Amerikaanse regering geen troepen sturen naar Oekraïne om ervoor te zorgen dat het beoogde bestand wordt nageleefd, dat laat Trump aan de Europeanen over. Tegelijk zegt zijn minister dat een duurzame vrede ‘robuuste veiligheidsgaranties’ moet bevatten om ervoor te zorgen dat de oorlog niet opnieuw zal beginnen.
1400 kilometer
Maar kunnen de Europeanen een bestandslijn van ongeveer 1400 kilometer blijvend bewaken? Nee, niet tegen de Russische krijgsmacht. Want Europa zou daar minstens 50.000 soldaten voor moeten leveren, die klaar moeten staan om een Russisch leger dat tienmaal zo groot is tegen te houden. En die 50.000 soldaten zouden bovendien regelmatig afgelost moeten worden en voorzien moeten zijn van een nog veel grotere Europese troepenmacht om in geval van nood terug te slaan. Hegseth, schiet toch op met je ‘robuuste veiligheidsgaranties’ voor Oekraïne. Daar komt op deze manier niets van terecht. Dat weet Poetin ook en daarom is het nu al duidelijk dat Trump Oekraïne weg wil geven aan Poetin.
Zijn ontoereikende Europese troepen ter bewaking van een bestand met Rusland, oog in oog met een Russische overmacht, niet een groot risico voor een rechtstreekse oorlog tussen Rusland en het Europese deel van de NAVO? Kleinigheid.
Waarom geeft hij Poetin Oekraïne cadeau, na hem eerst luid toegeblaft te hebben?
Had Trump dan niet een dag of wat geleden Poetin gedreigd dat als hij niet zou willen onderhandelen hij Rusland met oorverdovende sancties om de oren zou slaan? Vergeten alweer. Waarom vergeten? Dat is vraag één.
Hegseth had ook nog een klinkklare boodschap voor de Europese NAVO-landen. Wij moeten veel meer gaan betalen voor onze eigen defensie, want voor de VS is het verdedigen van Europa helemaal geen prioriteit meer. De Amerikanen hebben nu wat anders aan hun hoofd, China.
Waarom zegt Hegseth dit zo luid dat hij het Poetin als het ware in de oren toetert? Waarom zaait hij op die manier twijfel over het basisprincipe van de NAVO, het beroemde artikel 5 van het NAVO-Handvest, dat inhoudt dat wanneer één lid van de NAVO wordt aangevallen de andere leden de aangevallen lidstaat onmiddellijk te hulp schieten? En dit terwijl de Deense geheime dienst juist ontdekt heeft dat Rusland met plannen speelt om de NAVO-landen binnen vijf jaar aan te vallen, de Baltische staten mogelijk zelfs al over twee jaar?
Dat is vraag twee.
Inleidende onderhandelingen zijn al geheim
Dit zijn twee vragen die Trump ons als brokken zout in de keel steekt. Waarom geeft hij Poetin Oekraïne cadeau, na hem eerst luid toegeblaft te hebben? En waarom gebruikt hij woorden waaruit Poetin kan afleiden dat Amerika Europa mogelijk niet zal verdedigen? Waarom, waarom?
Er rijst bij mij een vermoeden dat het antwoord is dat Trump in het geniep een deal heeft voorbereid om samen met Rusland Europa kapot maken. Poetin pakt het vanuit het oosten aan en Trump vanuit het westen, met behulp van chaos en forse steun aan de rechts-extreme partijen. Amerika zal het niet militair, maar slechts economisch, en politiek doen, met behulp van sancties en de verbreiding van desinformatie en complottheorieën. Rusland mag ook militaire middelen gebruiken.Russische sancties tegen Europa hebben immers geen effect. Dat is wat Grote Bek nu, samen met Musk en gevolgd door zijn Republikeinse partij aan het doen is.
Trump en Musk slopen de instituties van de Amerikaanse staat, die Trump in de weg staan in zijn greep naar de absolute macht. Lastige ambtenaren worden eruit gekieperd, waarheidslievende kranten wordt het moeilijker gemaakt bijeenkomsten in het Witte Huis te bezoeken, zijn tegenstanders mogen geen overheidsgebouwen meer betreden. Er is gelukkig weerwerk, er worden processen gevoerd om onwetmatige acties van de president buiten werking te stellen.
Trump wil de onbeperkte macht over de machtigste staat ter wereld
Maar houdt Trump zich aan uitspraken van ‘corrupte’ rechters? Iedereen die hem en Musk in de weg staat, noemt hij zonder een spoor van bewijs ‘corrupt’. De waarheid doet er niet toe, die staat hem in de weg. Dat met het verdwijnen van de waarheid ook de moraal bodemloos wordt, interesseert hem geen zier. Trump wil de onbeperkte macht over de machtigste staat ter wereld.
Het Trump-Poetin pact
Wat Oekraïne voor Poetin is, is de EU voor Trump: hinderlijke stukken democratie van de oude wereldorde die zij beiden opruimen. Weg met die obstakels! Daarom mag van Trump Oekraïne naar Rusland – Ukrain will be ever or will be not Russian. Daarom mag Europa het nu helemaal zelf opknappen. En Poetin, vermoed ik, zal Trump niet dwarszitten in zijn pogingen om een belangrijk deel van het noorden van Amerika te veroveren.
Ik zie het gebeuren dat de Amerikaanse zakenman een werelddeal met de Russische ex-KGB-agent maakt om samen de boel in Europa op te delen, zoals Hitler en Stalin dat in 1939 gedaan hebben, aan de vooravond van het bulderen van de kanonnen.
Het was een pact waarvan pas ruim een halve eeuw later, in de jaren negentig, aan het licht gekomen is dat het inhield dat Stalin de Baltische landen, half Polen en Moldavië mocht hebben. Toevallig zijn dat ruwweg ook de gebieden waarover Poetin in zijn ultimatum van december 2021 de zeggenschap heeft opgeëist. Aan de andere kant maken Canada, Groenland en Panama ook deel uit van die deal, die landen zijn de hapjes voor Trump. Ik maak me sterk dat Trump van Poetin als tegenprestatie heeft losgekregen dat hij zich met die Amerikaanse annexatieplannen niet zal bemoeien.
Een geheim pact is in de maak, buiten Europa en buiten Oekraïne om. Zelensky heeft al laten weten dat hij niet geïnformeerd wordt over de gesprekken tussen Washington en het Kremlin. Europa, zie ik, evenmin.
Europa wordt bedreigd en belazerd. We hebben alleen nog één kansje: eindelijk onze Europese tanden laten zien.
Dit is een ingezonden opinie en geeft niet noodzakelijk het standpunt van de Kanttekening weer.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
