De ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro door de Verenigde Staten is in strijd met het internationaal recht. Trump schokt de wereld, en tart ook zijn eigen Amerikaanse grondwet. Het illustreert dat hij zich niets tot weinig aantrekt van morele en juridische grenzen.

Dat groepen Venezolanen opgelucht zijn over het vertrek van Maduro is begrijpelijk. Hij was een wrede dictator, liet tegenstanders opsluiten en vermoorden en stortte het land in de economische afgrond. Maar de schurkenstatus van Maduro maakt Trumps ingrijpen niet legitiem. Is de VS unilateraal de politieagent van de wereld? Nee. Was er een arrestatiebevel voor Maduro uitgevaardigd vanuit het Internationaal Strafhof? Nee. Dat was er overigens wel tegen oorlogsmisdadiger Benjamin Netanyahu, maar die wordt door de VS juist met alle egards ontvangen.

Extra zorgwekkend zijn Trumps uitspraken over Venezolaanse olievoorraden, die volgens hem bestemd zouden zijn voor de Verenigde Staten, evenals zijn suggestie dat hij het land tijdelijk zou willen besturen. Wat ‘tijdelijk’ precies betekent en hoe zo’n bestuur eruit zou zien, blijft onduidelijk.

Het enige wat Trump wel bereikt, is dat andere grootmachten ook verdergaan op de reeds ingeslagen weg van landverovering. Vladimir Poetin kan na Oekraïne verdergaan: wordt het Estland, Letland of Litouwen? Xi Jinping zal zijn aarzeling ten aanzien van Taiwan laten varen. Israël blijft doorgaan met landjepik en de terrorisering van Palestina, Libanon en Syrië. Zo verandert de wereld na de koloniale tijd en de wereldoorlogen van de 20e eeuw opnieuw in een verdeelkaart van imperialistische invloedssferen. Het internationaal recht was bedoeld om daar een einde aan te maken, maar vanuit Den Haag en Brussel klinkt slechts voorzichtig gemor.

Voor veel (progressieve) Europeanen is deze koers van de Verenigde Staten evenwel een schok. De onrust werd dit weekend verder aangewakkerd door Trumps opmerkingen over Groenland, dat de VS volgens hem ‘nodig heeft’, gevolgd door de woorden: ‘Laten we over twintig dagen over Groenland praten.’

Wat wél nieuw is, is dat Trump zich niet eens meer beroept op mensenrechten of rechtsprincipes

Voor landen buiten Europa is dit alles minder verrassend. De Verenigde Staten hebben een lange geschiedenis van dergelijke interventies: van de inval in Panama en de arrestatie van dictator Noriega in 1989 tot de oorlog in Irak en de afzetting van Saddam Hoessein in 2003, geïnitieerd onder valse voorwendselen van massavernietigingswapens en vermeende banden met al-Qaeda.

Wat wél nieuw is, is dat Trump zich niet eens meer beroept op mensenrechten of rechtsprincipes. Dat moet worden opgevat — Trump laat daar geen twijfel over bestaan — als de definitieve ontmaskering van Amerika als vermeende ‘brenger van vrijheid en rechten’, een kernmythe van het Amerikaanse liberalisme. Hij ziet de wereld als een handelsarena waarin het recht van de sterkste geldt, en waarin macht wordt afgedwongen door dreigen, binnenvallen en afpersen. Tegelijkertijd trekt hij zich verder terug uit de NAVO en blijft hij het Internationaal Strafhof ondermijnen. De zelfverklaarde leider van ‘de vrije wereld’ toont daarmee opnieuw zijn ware gezicht. Dit kan niet zonder verzet blijven van iedereen die vrijheid liefheeft.

Het is daarom geruststellend dat Nederland, zoals het er nu naar uitziet, een kabinet krijgt dat enige weerstand zal bieden tegen deze afbraak. Rob Jetten veroordeelde Trumps actie als strijdig met het internationaal recht en wees terecht op de mogelijke gevolgen voor het Caribische deel van het Koninkrijk, met Curaçao, Aruba en Bonaire.

Die Europese reactie is even noodzakelijk als precair. Klare taal ligt gevoelig. Er lopen ontelbaar veel economische, politieke en militaire lijnen van ons continent naar de Verenigde Staten, wat Europa kwetsbaar maakt. We weten: Europa moet snel op eigen benen staan. Die ontvlechting vraagt een Houdiniaanse krachttoer die ten koste gaat van de Europese welvaart. Maar er zit niets anders op; we hebben haast.