Kleine linkse partijen maken zich op voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar de vooruitzichten zijn onzeker. Interne ruzies en afsplitsingen zorgen voor versnippering. Volgens politicoloog Chris Aalberts is er één duidelijke winnaar: ‘Denk wordt verkozen, de rest krijgt het moeilijk.’

Linkse partijen die diversiteit, inclusie en emancipatie centraal stellen, hebben het lokaal opvallend moeilijk om de gelederen gesloten te houden. In de vier grote steden, waar deze partijen relatief het grootst zijn, volgen afsplitsingen, interne conflicten en nieuwe lijstjes elkaar in hoog tempo op. Waarom leidt een gedeeld ideaal van gelijkwaardigheid zo vaak tot versplintering? En, belangrijker, wat blijft er voor kiezers over? Op 18 maart zijn er immers weer gemeenteraadsverkiezingen.

BIJ1: goede bedoelingen

BIJ1 geldt al jaren als de meest radicale vertolker van intersectioneel en antiracistisch links. Juist bij een partij waar de nadruk ligt op identiteiten ligt versplintering op de loer. De problemen in Amsterdam haalden in 2022 het landelijke nieuws en ook de Kanttekening schreef er eerder uitgebreid over. Alle drie de raadsleden stapten op en er vormden zich twee nieuwe fracties. De ruzies, waarbij boze leden hun tegenstanders ook voor racist uitmaakten, straalden slecht af op Sylvana Simons. Mede daarom stapte ze in 2023 op als partijleider. Ze wilde aan deze partij geen leiding meer geven. Misschien haalt BIJ1 deze keer toch een zetel of meer, omdat de nieuwe partijleider Tofik Dibi de Amsterdamse lijst trekt.

Ook in Rotterdam kampt BIJ1 met problemen. In 2022 debuteerde de partij met twee zetels in de raad, maar daarna kwam het gedoe. Fractieleider Mieke Megawati Vlasblom was zelden in de raadszaal te zien en gooide uiteindelijk het bijltje erbij neer. Hierdoor kwam Michantely de Jong weer in de raad, die eerder was opgestapt. Zij besloot zich af te splitsen en een eigen fractie te vormen. Marchiano van Campenhout stapte eind 2025 op. Hij kondigde zijn vertrek aan na interne spanningen over omgangsvormen binnen de partij. Een eigen lijst begon hij niet. De strijd was intern verloren, zo liet hij weten.

De onrust hield daar niet op. Kort daarna trok ook Edson Olf, in 2023 de landelijke lijsttrekker van BIJ1, zich terug als lijsttrekker van BIJ1 Rotterdam. Volgens Olf had dat niets te maken met BIJ1 zelf, maar met persoonlijke omstandigheden. Olf blijft wel lijstduwer.

Tijdens een ledenvergadering van BIJ1 Rotterdam, waar de Kanttekening bij was, bleek duidelijk dat de afdeling kwetsbaar is. Er zijn geen hoogoplopende principiële ruzies, zoals in Amsterdam, maar er is wel een gebrek aan politieke professionaliteit. De leden zijn idealistische activisten en goedbedoelende amateurs met weinig kennis over wat er in de gemeenteraad precies gebeurt. De vergadering verliep nogal rommelig en veel leden ontdekten gaandeweg hoe zwaar het raadslidmaatschap daadwerkelijk is. Bestuursleden erkenden dat BIJ1 bij eerdere kandidatenlijsten onvoldoende had stilgestaan bij werkdruk en politieke weerbaarheid. ‘We weten nu meer dan vier jaar geleden’, klonk het.

BIJ1 ademt activisme, maar worstelt met structuur en continuïteit

Het verkiezingsprogramma van BIJ1 Rotterdam kwam onder tijdsdruk tot stand. Het werd aangenomen met de belofte dat ‘externe organisaties’ nog feedback mochten leveren, al bleef onduidelijk welke dat precies waren. BIJ1 ademt activisme, maar worstelt met structuur en continuïteit. Voor kiezers die zich herkennen in de boodschap, maar ook politieke stabiliteit zoeken, is dat een groeiend probleem. Het is de vraag of de nieuwe lijsttrekker, de sympathieke maar onbekende Tikhoe Isaack, BIJ1 Rotterdam gaat redden.

Utrecht

BIJ1 Utrecht is de enige lokale BIJ1-fractie waar geen gedoe lijkt te zijn. In tegenstelling tot de uiteengevallen Amsterdamse en Rotterdamse fracties is de Utrechtse fractie een eenpersoonsfractie, zodat de kans op interne conflicten een stuk kleiner is. Het succes komt volgens lijsttrekker Stevie Nolten voort uit iets wat in de lokale politiek zeldzaam is: radicale helderheid én nabijheid. ‘BIJ1 is uitgesproken antikapitalistisch, antiracistisch en voor radicale gelijkwaardigheid, en trekt daardoor groepen aan die zich elders niet gezien voelen, zoals jonge mensen van kleur.’ Nolten benadrukt dat BIJ1 deze kiezers niet bereikt via campagnes, maar doordat de partij al aanwezig is waar zij zijn: in grassrootsbewegingen, bij demonstraties, in activistische netwerken. ‘Dat creëert vertrouwen bij mensen die het politieke systeem vaak hebben opgegeven.’

‘BIJ1 trekt groepen aan die zich elders niet gezien voelen’

Utrecht biedt bovendien een vruchtbare bodem. ‘Het is een relatief linkse stad waar BIJ1 met één zetel al zichtbaar resultaten boekt, zoals inzet voor erkenning van genocide in Palestina, het stoppen van boetes voor dakloze mensen en het realiseren van een transkliniek.’ Dat bewijst volgens Nolten dat je met een kleine fractie links linkser kunt maken.

Over het aantal zetels is ze realistisch én ambitieus. ‘Met één zetel heeft BIJ1 al veel invloed gehad, maar met twee kan de partij haar idealen nog krachtiger vertalen naar beleid en systeemverandering.’ Die groei acht ze haalbaar, juist door de continuïteit van een hecht, herkenbaar en uitgesproken team.

Denk: stabiel en pragmatisch, maar vriendjespolitiek

Tegenover BIJ1 staat Denk. De partij heeft een trouwe achterban, vooral Turks-Nederlandse kiezers, in mindere mate Marokkaans-Nederlandse kiezers. De partij kampt wel met ruzies, maar die maken de partij niet kapot. In Rotterdam zit Denk in het college van B&W, nota bene met Leefbaar Rotterdam, de populistische partij die ooit is opgericht door Pim Fortuyn. Landelijk is het ondenkbaar dat Denk samenwerkt met JA21, om nog maar te zwijgen over de PVV, maar lokale politiek is pragmatischer. In Den Haag worden verschillen voortdurend uitvergroot, omdat de schijnwerpers er permanent op staan en mensen zich uiteindelijk ook naar dat publieke toneel gaan gedragen, terwijl in de lokale politiek mensen eerst alles goed uitpraten met elkaar. De onderlinge persoonlijke verhoudingen zijn goed.

Denk Rotterdam heeft alle vertrouwen in een goede uitslag op 18 maart. ‘We zijn sterk in Rotterdam. We hebben hier ons landelijke partijkantoor en partijleider Stephan van Baarle komt ook hiervandaan’, zei fractievoorzitter Serkan Soytekin tegen de Rotterdamse nieuwssite Vers Beton. Aan hetzelfde medium vertelde raadslid Elika Rehim Zadeh dat het groeipotentieel voor Denk in de Maasstad enorm is. ‘In Rotterdam is de opkomst laag, maar vooral ook onder Nederlanders met een biculturele achtergrond.’ Als de opkomst hoger is, kan Denk flink groeien, is de hoop.

Toch is Denk Rotterdam niet zonder problemen. Zo stapte burgercommissielid Safa Sodirijo op omdat ze discriminatie ervoer. ‘Denk strijdt tegen discriminatie, maar je wordt er juist beoordeeld op je afkomst’, zei ze tegen journalist Peter Groenedijk van AD Rotterdam. In augustus 2023 stapte wethouder Enes Ygit op, omdat hij – volgens diezelfde Groenendijk – ongeschikt was voor zijn baan.

Turkse gemeenschap

In Amsterdam groeide Denk in korte tijd uit tot een vaste factor in de raad. Lijsttrekker is opnieuw Sherer Khan, die in de raad met succes institutioneel racisme en islamofobie aankaart. Tegelijkertijd klinkt er stevige kritiek van (oud-)betrokkenen op Denk. Anouar Yacoubi, voormalig raadscommissielid en kandidaat voor Denk Amsterdam, zegt tegen de Kanttekening dat de partij haar potentieel onvoldoende benut. Volgens hem richt Denk zich te eenzijdig op de Turkse gemeenschap, terwijl andere groepen – zoals Marokkaanse en Afro-Nederlandse Amsterdammers – nauwelijks actief worden benaderd. ‘Het gaat niet om onwil’, stelt hij, ‘maar om onbekendheid en passiviteit.’

‘Het imago is minder Turks geworden, maar binnenskamers is de partij dat nog steeds’

Yacoubi spreekt van een partij die naar buiten toe diversiteit uitdraagt, maar intern sterk hiërarchisch en gesloten blijft. ‘Het imago is minder Turks geworden, maar binnenskamers is de partij dat nog steeds.’ Hij vermoedt dat de partijtop bang is dat kandidaten met een Marokkaanse achtergrond via voorkeurstemmen Turkse kandidaten verdringen. Toen hij merkte dat hij geen reële kans meer maakte op een hoge plek op de Amsterdamse lijst, besloot hij te stoppen. Voorlopig verlaat hij de politiek om geloofwaardig te blijven.

Ook Mourad Taimounti, oud-fractievoorzitter van Denk in Amsterdam, heeft de partij verlaten. Hij was ooit vol overtuiging lid geworden van Denk, vanwege de emancipatoire agenda van de partij voor Nederlanders met een migratieachtergrond. Toch herkent hij zich in delen van Yacoubi’s kritiek. Hij beschrijft Denk als een partij die last heeft gehad van kinderziektes, zoals ego’s, carrièremotieven en angst voor interne concurrentie. Met name het landelijke selectiebeleid riep volgens hem vragen op. ‘Soms werden mensen gepasseerd zonder duidelijke uitleg’, zegt hij.

Taimounti wijst daarnaast op het verschil tussen landelijke en lokale politiek. Landelijke thema’s als Gaza kunnen Denk stemmen opleveren, maar lokaal, zeker in een linkse stad als Amsterdam, draait het om wonen, onderwijs en voorzieningen. ‘Als Gaza geen landelijk onderwerp was geweest, had Denk het hier veel moeilijker gehad’, is zijn stelling. Volgens Taimounti is de partij lokaal voor een groot deel inhoudelijk inwisselbaar geworden met GroenLinks en de PvdA (die in Amsterdam apart de verkiezingen ingaan, red.), met een overlap van naar schatting tachtig procent. Veel sympathie heeft Taimounti voor Denk-politicus Numan Yilmaz, die in 2022 uit de raad ging en nu weer op plek vier staat. ‘Dat zou voor mij de reden zijn om op 18 maart toch op hen te stemmen, want hij is echt een heel kundig raadslid.’

Denk is om wederhoor gevraagd, maar heeft niet gereageerd op vragen van de Kanttekening.

Nieuwe initiatieven

Naast BIJ1 en Denk duiken steeds meer kleine initiatieven op, vaak voortgekomen uit onvrede met bestaande partijen. In Amsterdam gaat het om de Coalitie van Kleur, een afsplitsing van Denk, de Partij voor Morgen van voormalig BIJ1-raadslid Carla Kabamba en De Vonk van voormalig BIJ1-raadsleden Jazey Veldhuyzen en Nilab Ahmadi. Verder is er de Antiracistische Moslimpartij, maar daarover is vrijwel niets te vinden, verder behalve een filmpje op Facebook waarin de roemruchte Palestina-activist Ozzy Dogan zijn initiatief aankondigt.

De Coalitie van Kleur is de partij van Eduard Mangal, die vanwege een persoonlijk conflict weg is gegaan bij Denk. Hij was geen raadslid maar commissielid en heeft dus geen zetel meegenomen. Hoewel Mangal zich deels herkende in de boodschap van BIJ1, wilde hij zich niet aansluiten bij deze partij, vanwege de interne conflicten en het feit dat hij geen zwarte Surinaamse Nederlander is maar een nazaat van de contractarbeiders. Voor hindoestaanse Surinaamse Nederlanders is in BIJ1 minder ruimte, aldus Mangal. De Coalitie van Kleur flyerde vorig jaar al in Amsterdam-Zuidoost, waar veel potentiële kiezers wonen. Mangal schat zijn kansen zeer positief in. ‘Realistisch gezien zou ik in mijn eentje 1 zetel kunnen halen, als Amsterdammers mijn eerlijkheid waarderen. Maar door de samenwerkingen die ik de afgelopen tijd heb opgebouwd en eentje die nu nagenoeg rond is als De Nieuwe Politiek (een partij in stadsdeel Amsterdam Centrum, red.), sluit ik de ambitie van drie zetels zeker niet uit. We zijn samen immers veel meer dan de afzonderlijke delen.’ Volgens de gemeente Amsterdam is De Nieuwe Politiek de naam waarmee de partij op 18 maart de verkiezingen in zal gaan.

Over de Partij voor Morgen is weinig bekend, behalve dat de partij vorig jaar aankondigde aan de Tweede Kamerverkiezingen te zullen meedoen, maar vervolgens daarop terugkwam, wellicht omdat Kabamba er niet in slaagde om voldoende ondersteuningsverklaringen op te halen. De partij is geregistreerd en heeft nu een eigen website. Waar staat ze voor? ‘Zwart, feministisch, antiracistisch en vastberaden met de wijk als vertrekpunt en internationale solidariteit als kompas.’ Ook heeft de Partij voor Morgen tien bullet points kort uitgewerkt.

De Vonk maakt meer kans om op 18 maart in de raad te worden verkozen. Op dit moment is de BIJ1-afsplitsing met twee zetels in de gemeenteraad vertegenwoordigd. Veldhuyzen en Ahmadi schitterden door afwezigheid, de eerste door ziekte, de tweede omdat ze vaker op de barricaden dan in de Stopera te vinden was. Lijsttrekker van de partij is de Armeens-Nederlandse activist en journalist Chris de Ploeg. ‘De Vonk is juist het antwoord om de eindeloze versplintering tegen te gaan’, verzekert hij ons. De partij zou in potentie een grote linkse massapartij kunnen worden, naar het voorbeeld van de Belgische PVDA. De Ploeg wijst erop dat de Revolutionair Socialistische Partij, een afsplitsing van de SP, en de Activistenpartij, de grootste studentenpartij van Amsterdam, onderdeel zijn van de beweging De Vonk. BIJ1 was ook uitgenodigd om deel te nemen, maar weigerde dat.

Einddoel van De Vonk is de afschaffing van het kapitalisme. ‘Dit maakt ons juist de enige realistische partij. Het kapitalisme betekent in feite dat we, economisch gezien, in een dictatuur leven.’ Wel beseft De Ploeg dat de socialistische heilstaat er nog lang niet is. ‘Daarom presenteren we ook een soort minimumplan, op basis van een realistische begroting, waarmee we al enorm veel kunnen bereiken binnen het huidige systeem. Denk aan gratis OV, een gemeentelijk woonbedrijf voor de massale bouw van betaalbare woningen, investeringen in buurtcollectieven, stadstuinen, voedselparken en groene energiecoöperatieven voor betaalbare energie en voedsel. En nog veel meer.’

Einddoel van De Vonk is de afschaffing van het kapitalisme

De liberale parlementaire democratie is volgens het verkiezingsprogramma van De Vonk een farce. Maar het parlement is wel bruikbaar als middel om de revolutie een stapje dichterbij te brengen. ‘Bewegingen hebben de raad nodig als megafoon, om de eisen van de straat te agenderen’, zegt De Ploeg. ‘Maar ook om concrete winsten binnen te slepen waar dat mogelijk is, of juist de beperkingen van de gevestigde politiek te ontmaskeren waar je geen meerderheid kunt krijgen.’

De lijsttrekker gelooft in een mooie uitslag in maart: ‘We hebben nu twee zetels en we hopen op drie. In Amsterdam definieert 12 procent van de bevolking zich als uiterst links en nog eens 27 procent als stevig links. Dat zijn een heleboel potentiële zetels.’

Utrecht en Den Haag: lokale alternatieven

De vierde stad van Nederland laat zien dat een afsplitsing ook anders kan uitpakken. Sinds 2025 is hier LINK actief, een eenmansfractie geleid door voormalig GroenLinks-raadslid Pepijn Zwanenberg, bekend vanwege zijn blauw geverfde baard. Hij is een empathische socialist met een lange staat van dienst. Na negentien jaar in de Utrechtse gemeenteraad voor GroenLinks besloot hij zich af te scheiden, vooral omdat hij zich steeds minder thuis voelde bij de landelijke koers en de fusie met de PvdA. ‘Het voelde alsof ik op een ijsschots stond die steeds kleiner werd.’

LINK is geen doorstart van GroenLinks, benadrukt hij. De naam verwijst naar zowel kwaadheid als verbinding. Buiten de coalitie voelt hij zich vrijer en rebelser, en dat trekt een bont gezelschap aan: oud-leden van BIJ1, GroenLinks en Denk, maar ook mensen die nooit eerder politiek actief waren. ‘Mensen stemden vroeger op mij vanwege wie ik ben. Nu is de drempel om dat te doen nog lager.’ Zijn achtergrond in de kraakbeweging en de PSP-jongeren (de PSP is een van de voorlopers van GroenLinks, red.) klinkt door in zijn stijl. Die is idealistisch en tegendraads, maar ook gericht op samenwerking.

Sinds zijn afscheiding strijdt hij tegen de landelijke asielwet en voor het tegengaan van gentrificatie. Een amendement dat hij over het laatste onderwerp indiende, werd aangenomen door de raad. Andere initiatieven, zoals het binnenhalen van het moslimarchief, haalden het niet. Maar wel tonen zijn moties de breedte van zijn inzet aan. Het gaat Zwanenberg om het vormen van een tegencultuur, om het opkomen voor gemarginaliseerden in de rafelranden van de samenleving en absolute gelijkwaardigheid. Over de uitslag is hij nuchter. ‘Ik verwacht tussen de één en drie zetels. Het gaat om het mandaat.’

Ook de Haagse Stadspartij geldt al jaren als een stabiel alternatief voor progressieve kiezers die zich niet thuis voelen bij landelijke partijen.

Sterke lokale wortels heeft ook de Haagse Stadspartij, die nu geleid wordt door Fatima Faid. De partij komt voort uit de Haagse kraakbeweging, maar heeft zich de laatste jaren verbreed. Er zijn nu ook veel jonge mensen actief: jongeren van kleur, queers, activisten. En nog steeds gaat het erom mensen te helpen in kwetsbare situaties.

‘Wat Marx of Lenin heeft gezegd maakt voor een arm gezin niet uit; die mensen willen gewoon geholpen worden’

De Haagse Stadspartij had nooit landelijke ambities. Toch kreeg Faid een landelijk profiel, vanwege haar steun aan BIJ1. ‘Ik was een van de godmothers van Artikel1, de voorloper van BIJ1. Maar dit riep bij de Haagse Stadspartij discussies op over het dubbellidmaatschap. We hebben toen afgesproken dat een dubbellidmaatschap mag, maar dat je natuurlijk niet lokaal voor twee partijen tegelijk actief kunt zijn.’

Mede vanwege het bestaan van de Haagse Stadspartij doet BIJ1 niet mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in Den Haag. ‘Als BIJ1 weer mee zou doen, dan lopen we risico dat we allebei niet in de gemeenteraad worden verkozen en dat zou natuurlijk heel jammer zijn’, zegt ze. ‘Sowieso vindt Faid de versplintering aan radicaal-linkse zijde een slechte zaak. Dat komt volgens haar mede door ideologische onenigheid. Maar wat Marx of Lenin heeft gezegd maakt voor een arm gezin niet uit; die mensen willen gewoon geholpen worden. We moeten wat meer doen aan praktische politiek.’

Haar inspiratie komt uit de Black Panther-methode: eerst kinderen eten geven, huiswerkbegeleiding regelen, mensen met elkaar verbinden. Pas daarna kun je praten over systeemverandering. De SP deed ooit iets vergelijkbaars, maar volgens Faid bleef daar een paternalistisch verheffingsideaal hangen. Zij is anarchist, wars van autoriteit, en gelooft dat vertrouwen ontstaat door directe hulp, juist bij groepen die het systeem terecht wantrouwen.

Faid wil graag op 18 maart twee zetels halen, het liefst drie. ‘Als het bij eentje blijft, ben ik wel een beetje teleurgesteld. Maar ik reken natuurlijk op een mooi resultaat.’

Maar… … zal het ze lukken?

Volgens journalist Chris Aalberts, een expert op het gebied van kleine politieke partijen, zal Denk worden verkozen in de vier grote steden. De rest krijgt het heel moeilijk. Hij ziet alleen kansen voor BIJ1 Amsterdam en de Haagse Stadspartij. BIJ1 Amsterdam maakt volgens hem kans dankzij de landelijke bekendheid van Tofik Dibi, de Haagse Stadspartij omdat deze partij goed geworteld is in Den Haag. Voor LINK wordt het lastiger. ‘Pepijn Zwanenberg is met voorkeursstemmen verkozen in de raad, maar zat toen nog bij GroenLinks. Zal hij het in zijn eentje ook redden? En hij zit al heel lang in de raad; wordt het niet tijd voor hem om op te stappen?’

Aalberts denkt dat BIJ1 Rotterdam en BIJ1 Utrecht er niet in zullen slagen om opnieuw in de raad te worden verkozen. ‘Ze hadden allebei hun eerdere successen te danken aan het landelijke effect van Sylvana Simons. Zij is nu uit de politiek. Dat BIJ1 Utrecht het relatief goed doet als fractie maakt niet heel veel uit. In Rotterdam is BIJ1 sowieso kansloos, vanwege de chaos. Niemand kent de nieuwe lijsttrekker bovendien.’

Een probleem voor klein links in Amsterdam is bovendien dat GroenLinks en PvdA apart aan de verkiezingen zullen meedoen, vervolgt Aalberts. Dat geeft partijen links van GroenLinks minder munitie om te zeggen dat mainstream links haar beginselen verkwanselt. Bovendien is daar nog de Partij voor de Dieren als alternatief. Deze partij is gevestigd en is ook helder over Gaza. ‘Veel effectiever dan de one-man-show van Tofik Dibi.’

De afsplitsingen van Denk en BIJ1 zijn ook kansloos, denkt Aalberts. ‘De Coalitie van Kleur en de Partij voor Morgen zijn vooral een vehikel om Mangal respectievelijk Kabamba herkozen te krijgen. En De Vonk is veel te extreem, nog linkser dan BIJ1.’ Aalberts ziet veel van deze politici als fringe figuren die slecht samenwerken. Dat stemt hem somber over hun toekomst en hun vermogen om structureel iets op te bouwen. De enige die in dit verband een compliment krijgt, is Jazey Veldhuyzen. ‘Hij wil niet nog een keer in de raad komen. En daar heeft hij volkomen gelijk in.’