De Hongaarse parlementsverkiezingen, waarbij de conservatief Péter Magyar de extreemrechtse zittende premier van Hongarije, Viktor Orbán, afgelopen zondag versloeg, zijn een cruciale gebeurtenis. Niet alleen voor de toekomst van Hongarije of voor de Europese Unie. De uitslag is in de eerste plaats een enorme dreun voor internationaal extreemrechts.

Van het Kremlin tot het Witte Huis voelen extreemrechtse krachten deze nederlaag. Hongarije staat voor een nieuw begin, een nieuwe kans: een toekomst waarin extreemrechts in het defensief is gedrongen en waarin de liberale democratie zichzelf opnieuw kan uitvinden. Dit heeft gevolgen, ook voor de rest van de wereld.

Met zijn verkiezingswinst in 2010 in Hongarije vormde Viktor Orbán in de jaren tien een lichtend voorbeeld voor populisten en autocraten wereldwijd. De wijze waarop hij de rechtsstaat, instituties en vrijheden in het postcommunistische Hongarije systematisch ontmantelde, leverde een schoolvoorbeeld op van een illiberale democratie: een democratie met weliswaar vrije, maar niet langer eerlijke verkiezingen, waarin een autocraat de rechtsstaat, media, economie en staatsinstellingen langzaam maar zeker naar zijn hand zet. Dit inspireerde gelijkgestemden, tot Donald Trump aan toe.

Orbán slaagde er zestien jaar lang in om vrijwel alle macht naar zich toe te trekken, met weinig tegenstand van de oppositie. Doordat die tegenkracht ontbrak en de macht geconcentreerd raakte, verdwenen de checks and balances die hem hadden kunnen corrigeren. Zo konden hij en de kring om hem heen zich ongestraft verrijken, economisch wanbeleid voeren en Hongarije binnen de EU steeds verder isoleren. De corruptie nam toe, de staat functioneerde steeds slechter en de voorzieningen voor de gewone Hongaar verslechterden. Tegelijk begon de economie te kwakkelen en stroomden Europese gelden niet langer naar Boedapest.

Orbán slaagde er zestien jaar lang in om vrijwel alle macht naar zich toe te trekken

Péter Magyar zag dan ook zijn momentum. Door uit de Fidesz-partij te stappen op het moment dat er een groot corruptieschandaal woedde in de Hongaarse politiek, wist hij zijn podium te pakken. Met een campagne die zich richtte op de strijd tegen corruptie, de zwakke staat van de economie en de steeds slechter functionerende overheid, drukte hij Orbán in het defensief. Deze verkiezingszege komt daarmee op zijn conto, maar is tegelijk het resultaat van het wanbeleid van Orbán, dat de weg voor de democraat Magyar bereidde.

Het falen van Viktor Orbán laat zien dat er grenzen zitten aan hoe ver extreemrechts kan gaan bij het besturen van een land. Doordat zijn regering steeds minder in staat was om het leven van de gewone Hongaar te verbeteren, raakte hij een cruciaal deel van het electoraat kwijt. Veel gewone burgers verlangen weer terug naar de saaie middenpartijen die ooit wél welvaart, vooruitgang en goed bestuur wisten te brengen.

Dit is de echte nederlaag die internationaal extreemrechts heeft geleden: niet zozeer die van hun aanvoerder Orbán, maar van het falen van het systeem dat zij willen creëren. Het laat zien dat extreemrechts, wanneer het aan de macht is, weinig te bieden heeft. Het kan geen staat besturen, geen economie laten groeien en geen samenleving verbeteren, en biedt vooral corruptie, chaos en wanbeleid. Daarmee vormt het geen serieus alternatief voor het politieke midden. En kiezers zien dat, niet alleen in Hongarije, maar ook elders in de wereld.

De les die democratische middenpartijen uit de gebeurtenissen in Hongarije trekken, is dan ook de volgende: extreemrechts bestuur vaak gedoemd te falen. Extreemrechts aan de macht brengt vaak wanbeleid met zich mee, wat kiezers uiteindelijk zullen afstraffen. Daarom hoeft het midden ook niet veel meer te doen dan het redelijke alternatief voor extreemrechts te blijven. Door te staan voor stabiliteit, goed bestuur, een gezonde democratie, economische vooruitgang en welvaart voor alle burgers, kan het midden extreemrechts in een democratie verslaan.

Uiteraard is met deze Hongaarse verkiezing het spook van extreemrechts in het Westen nog niet geheel verdwenen. Maar het heeft wel een cruciale nederlaag geleden.