Nu wereldwijd een grootschalige ontwrichting is ingezet, zijn we een tijdperk van ongekende onrust binnengestapt. Autocraten komen aan de macht, extreemrechtse bewegingen winnen terrein, de ‘oude orde’ brokkelt af en samenlevingen over de hele wereld splijten langs steeds diepere breuklijnen.

Politieke commentatoren wijzen op cultuurstrijd, immigratie of sociale media als boosdoeners. Maar dat zijn symptomen, geen oorzaken. De werkelijke ziekte die aan de kern van onze democratieën knaagt, heeft een naam: extreme concentratie van rijkdom.

De cijfers zijn onthutsend en zouden iedereen die waarde hecht aan een goed functionerende samenleving moeten alarmeren. Het Global Wealth Report van Credit Suisse en vervolganalyses laten zien dat de rijkste 1 procent van de volwassenen inmiddels ongeveer de helft van al het mondiale vermogen bezit, terwijl de armste helft van de mensheid moet rondkomen met circa 1 procent.

Oxfam-rapporten over ongelijkheid voegen daaraan toe dat de rijkste 1 procent sinds 2020 bijna twee derde van al het nieuw gecreëerde vermogen heeft opgestreken — zo’n 42 biljoen dollar — bijna het dubbele van wat de overige 99 procent samen ontving.

In 2025 bezit de rijkste 10 procent van de wereldbevolking 75 procent van het totale mondiale vermogen. Nog schokkender is dat slechts 56.000 volwassenen — een groep die in een voetbalstadion past — samen meer vermogen bezitten dan 2,8 miljard volwassenen. De top 0,001 procent beschikt inmiddels over drie keer zoveel vermogen als de armste helft van de mensheid.

Tegelijkertijd bezit de onderste 50 procent van de wereldbevolking gezamenlijk slechts 2 procent van het totale vermogen.

Zolang we de extreme concentratie van rijkdom niet aanpakken, behandelen we slechts symptomen

Dit is geen ongelijkheid, dit is vermogensapartheid. En het tempo neemt toe.

Het vermogen van miljardairs groeide in 2025 alleen al met meer dan 16 procentpunten, drie keer zo snel als het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar, en bereikte 18,3 biljoen dollar. Sinds 2020 is hun gezamenlijke vermogen met 81 procent toegenomen, terwijl één op de vier mensen niet regelmatig genoeg te eten heeft en bijna de helft van de wereldbevolking in armoede leeft.

Voor het eerst in de geschiedenis telt de wereld meer dan 3.000 miljardairs.

Het alternatief voor handelen is instorting. Amitabh Behar, uitvoerend directeur van Oxfam International, waarschuwt: ‘De groeiende kloof tussen rijk en arm creëert een politiek tekort dat uiterst gevaarlijk en onhoudbaar is.’

Bijna 400 miljoenairs en miljardairs begrijpen wat de meeste politici weigeren te erkennen. In een uitzonderlijke open brief, gepubliceerd tijdens het World Economic Forum in Davos, lieten zij een scherpe waarschuwing horen:

‘Een handvol mondiale oligarchen met extreme rijkdom heeft onze democratieën opgekocht, onze regeringen overgenomen, de vrijheid van onze media gesmoord, technologie en innovatie in een wurggreep gehouden, armoede en sociale uitsluiting verdiept en de afbraak van onze planeet versneld.’

Het verband tussen extreme rijkdom en politieke ontwrichting is overduidelijk. Uit een peiling onder 3.900 miljonairs in G20-landen blijkt dat 77 procent gelooft dat extreem rijken politieke invloed kopen, terwijl meer dan 60 procent vreest dat extreme rijkdom de democratie zelf bedreigt.

Volgens het Amerikaanse mediabedrijf Forbes was het kabinet van Donald Trump, met een gezamenlijk vermogen van 7,5 miljard dollar, het rijkste in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Miljardairs hebben 4.000 keer meer kans om een politiek ambt te bekleden dan gewone burgers.

De oligarchen hebben niet alleen regeringen in handen gekregen — zij beheersen inmiddels ook de informatiestroom zelf. Miljardairs bezitten meer dan de helft van ’s werelds grootste mediabedrijven en alle grote sociale-mediaplatforms.

Jeff Bezos bezit the Washington Post, Elon Musk controleert X (voorheen Twitter) en in Frankrijk heeft miljardair Vincent Bolloré CNews omgevormd tot een Franse Fox News. In het Verenigd Koninkrijk wordt drie kwart van de krantenoplage gecontroleerd door vier steenrijke families. Wanneer extreme rijkdom zowel het overheidsbeleid als het publieke debat domineert, verwordt democratie tot een toneelstuk dat wordt opgevoerd voor het voordeel van enkelen.

Twee derde van de ondervraagde miljoenairs steunt hogere belastingen voor de rijken om te investeren in publieke voorzieningen; slechts 17 procent is daartegen.

De stijging van 2,5 biljoen dollar in het vermogen van miljardairs in 2025 alleen al zou extreme armoede 26 keer kunnen uitroeien.

De autocraten en demagogen die wereldwijd opkomen, zijn niet de ziekte — zij zijn opportunistische infecties die gedijen in een politiek lichaam dat is verzwakt door oligarchische roofzucht. Zolang we de extreme concentratie van rijkdom niet aanpakken, behandelen we slechts symptomen terwijl de patiënt sterft.