De toespraak die de minister-president van Canada, Mark Carney, op het Davos-forum gaf, had door mijn vader geschreven kunnen zijn. Hij verwoordde treffend wat ik van kinds af aan tot vervelens toe van mijn vader hoorde: dat de westerse vrijheid perfect werkt voor wie binnen de westerse hemisfeer valt, maar dat die daarbuiten selectief wordt toegepast, vooral bij islamitische en Afrikaanse landen.

Dit is hoe Mark Carney het zei: ‘Decennialang floreerden landen zoals Canada onder wat we de op regels gebaseerde internationale orde noemden. We wisten dat het verhaal van die op regels gebaseerde internationale orde gedeeltelijk onjuist was. Dat de sterksten zichzelf zouden vrijstellen wanneer het hen uitkwam. Dat handelsregels asymmetrisch werden gehandhaafd. En dat het internationaal recht met wisselende strengheid werd toegepast, afhankelijk van de identiteit van de beschuldigde of het slachtoffer.’

Deze fictie was nuttig. En de Amerikaanse hegemonie droeg met name bij aan de levering van publieke goederen: open scheepvaartroutes, een stabiel financieel systeem, collectieve veiligheid en steun voor kaders voor geschillenbeslechting.

We deden mee aan de rituelen. En we vermeden grotendeels om de kloof tussen retoriek en realiteit aan de kaak te stellen. Deze deal werkt niet meer. Laat ik er geen doekjes om winden: we bevinden ons midden in een breuk, geen transitie.

Ik heb die liberale wereld omarmd, gekoesterd en tot de mijne gemaakt, en nu zegt Carney dat ik er afscheid van zal moeten nemen. Het is kapot. Krijgt die pa van mij toch weer gelijk!

Het internationaal recht werd met wisselende strengheid toegepast. We begrijpen dat hij het over Gaza heeft en we begrijpen dat hij bang is dat Trump zijn wereld als Gaza ziet: een speelbal, onderworpen aan de grillen van het machtsbeluste imperium.

In die zin is niemand meer veilig: Mohammed en Sara in Gaza niet, Henk en Ingrid in Zoetermeer niet

De dubbele moraal waar mijn vader en al die andere vaders ons op wezen: mensenrechten, prima, maar alleen voor de eigen bondgenoten. Bij het veiligstellen van grondstoffen en olie houden die mensenrechten op te bestaan; dan is er asymmetrie.

De toespraak van de Canadese premier werd door de Palestijnse politieke analist Mirwan Bishara verfrissend genoemd, en dat bedoelde hij niet ironisch. Een westerse leider die de ongemakkelijke waarheid op het hoogste mondiale platform deelt: daar kunnen we er niet genoeg van hebben.

Eén ding ziet de minister-president verkeerd als hij zegt dat we niet in een transitie zitten maar in een breuk. De gang van zaken kan voor westerse leiders als een breuk aanvoelen; voor de rest van de wereld is er wel degelijk sprake van een transitie. In deze post-Gaza-wereld breiden aanvallen op mensen, goederen en territoria zich ook uit naar ons deel van de wereld. In die zin is niemand meer veilig: Mohammed en Sara in Gaza niet, Henk en Ingrid in Zoetermeer niet.

Groenland is het terrein geworden van imperiale belangen. En wanneer het imperium honger heeft, dan is alles mogelijk. Doden. Bombarderen. Toe-eigenen. Uitputten. Leegtrekken. Maar deze keer kunnen de westerse landen niet wegkijken, want wat vroeger in een verre achtertuin gebeurde, dat gebeurt nu in de eigen achtertuin.

En wie kan ons beschermen tegen Trump? Zijn macht is eindeloos, zijn grilligheid ook. In deze post-Gaza-wereld kan Denemarken zomaar ineens platgelegd worden. Trump belooft geen geweld te gebruiken. Ergens geloof ik hem wel, want er staan andere middelen tot zijn beschikking die als geweld kunnen doorgaan. Alle pinautomaten kunnen platgelegd worden. Alle sociale media kunnen platgelegd worden. Al het betalingsverkeer kan platgelegd worden. Deense bedrijven kan de toegang tot de Amerikaanse markt worden ontzegd. Wat als de Denen op de vlucht slaan? Zullen wij ze onderdak bieden?

Maar deze historische omkering van zaken mag geen reden tot triomfalisme zijn. Het is een aanleiding om elkaar te vinden en om uit de scherven van het gebroken wereldbeeld een nieuw verhaal op te bouwen. Misschien groeit uit de wanhoop de diepste bezinning.