Vorig jaar zijn we er niet in geslaagd. Gaat het ons dit jaar wel lukken?

Moslims en Joden in Nederland lijken met hun onderlinge verhouding gevangen te zitten in een vicieuze cirkel. Althans, om de waarheid geen geweld aan te doen, in ieder geval een deel van beide gemeenschappen.

Vanaf het moment dat de gewelddadigheden op de bekende, onbeschrijfelijke zevende oktober ’23 uitbraken, met alles wat daarna kwam, werden verwoede pogingen ondernomen om te proberen hoe dan ook onze gemeenschappen bij elkaar te houden. Ondanks de pijn, het verdriet, de boosheid en al die andere emoties die er heersten en nog steeds volop aanwezig zijn.

Een eerste bijeenkomst hiertoe, in de ambtswoning van de Amsterdamse burgemeester, luttele uren na het uitbreken van het eerste geweld, was een initiatief dat kwam vanuit beide gemeenschappen zelf. ‘Alsjeblieft, laten wij proberen hier in Nederland de vrede te bewaren. Laten wij ervoor zorgen dat wij ons hier niet tot elkaars vijand laten maken.’ Helaas gaf niet iedereen gehoor aan deze oproep. En dat dit gebeurde lag ook voor de hand. Leven met de voortdurende beelden vanuit Israël, Palestina en Gaza is nu eenmaal voedsel voor verbittering, haat en nijd.

Demonstraties, vlaggengeweld, solidariteitsbijeenkomsten en vernielingen begonnen het straatbeeld op momenten in onze steden te beheersen. Naast alle andere sentimenten kwam daarbij ook het fenomeen angst bij velen naar boven. Angst voor die ander in ons land. De Jood werd de vertolking van het ene kwaad in het Midden-Oosten. De moslim werd de verpersoonlijking van het andere kwaad. Met ons allen lieten we de beeldvorming haar werk doen.

We weten hoe fragiel de onderlinge verhoudingen zijn

Allemaal hebben we hierin fouten gemaakt. Met het voortschrijden van de tijd sinds oktober 2023 konden we met onze eigen ogen zien hoe de verhoudingen radicaliseerden. We zagen wat er misging bij de demonstratie op de dag van de opening van het Nationaal Holocaust Museum. Daarnaast het geweld en de zinloze vernielingen op en rond universiteiten in ons land. Dit had een wake-upcall moeten zijn. Zo benaderen wij elkaars gemeenschappen? Roepen dat er daar in het Midden-Oosten vrede moet komen en hier in ons eigen land vijandschap creëren?

Maar wat waren dan onze fouten? Een enkel voorbeeld.

We koesteren onze vrijheid van meningsuiting. In woord en geschrift. In de sport en bij kunst en cultuur. En dat moeten we vooral blijven doen. Maar, en dat is een grote ‘maar’, hóé blijven we dit doen?

Een artiest op het podium of een vlaggenwaaier op het kerkplein zouden we geen strobreed in de weg moeten leggen, zolang het uitdragen van de boodschap, ook wanneer het een politieke is, maar binnen de grenzen van het wettelijk toelaatbare blijft.

Maar altijd moeten we ons wel afvragen of dat wat we doen verstandig is. Een popartiest in een van die cultuurtempels die ons land rijk is, moet, zoals gezegd, binnen de grenzen van de vrijheden die er zijn, uit laten kramen wat deze wenst. Maar wanneer we weten dat dit de medeburger met wie onze politieke of religieuze inzichten zo verschillen een gevoel van animositeit, angst of niet gewenst zijn geeft, is het dan wel verstandig om zo’n evenement op deze manier te organiseren?

Een Joods concert met ook religieuze dimensies zal natuurlijk in ons land altijd plaats moeten kunnen vinden. Op de manier zoals de organisator of de gemeenschap die hierbij betrokken is het wenst. Met welke artiesten dan ook. Echter, ook hier geldt hetzelfde. We weten hoe fragiel de onderlinge verhoudingen zijn. We hebben het gezien bij de opening van het Holocaust Museum. We maken het mee op de campussen van de universiteiten en hogescholen. We hebben gezien hoe vreselijk het mis kan gaan tussen voetbalhooligans. Nogmaals, de vraag is niet of het mocht, maar was het wel zo verstandig om dan die zanger te brengen die in de ogen van die ander als een uitlokking of een uitdaging wordt gezien?

Op het grote politieke wereldtoneel is het helaas ook dit jaar nog niet gelukt om vrede in het Midden-Oosten te brengen.

In ons kleine Nederland is het binnen delen van onze beide islamitische en Joodse gemeenschappen niet gelukt om de animositeit, de negatieve beeldvorming, het wantrouwen en de vooroordelen voor elkaar weg te nemen. Het afgelopen jaar niet.

Gaat het nu in 2026 wel lukken? Met het voortdurend beantwoorden van de vraag ‘is dit wel verstandig?’ kan het dit jaar zeker lukken om de vicieuze cirkel van wederzijds misnoegen en gebrek aan vertrouwen te doorbreken.

Ook wanneer het ons nog niet gegeven is om de vrede in het Midden-Oosten te beleven, kunnen wij tenminste dicht bij huis samenwerken om een vreedzaam Nederland wel dichterbij te brengen.