‘EU is goed voorbeeld van kalifaat’

Foto: NPO. Azzedine Karrat is in 1987 geboren in Metalsa, Marokko. Hij studeerde ICT, Islamitische Theologie en Islamitische Geestelijke Verzorging. Hij had een eigen ICT-bedrijf. Sinds 2013 is hij imam van de Rotterdamse Essalam-moskee. Hij is getrouwd, heeft drie kinderen en woont in Rotterdam.
‘Wie slecht doet zal slecht eindigen en wie goed doet zal goed eindigen, moslim of niet-moslim, iedereen verdient de beloning van God’, zegt imam Azzedine Karrat.

Haatimams. Ze blijven de gemoederen bezighouden. De salafistische imam Fawaz Jneid kreeg onlangs een gebiedsverbod voor delen van Den Haag, omdat hij een intolerante boodschap verkondigt, constateerde de minister van Veiligheid en Justitie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Salafistische organisaties en individuen reageerden woest. Ze spraken van een heksenjacht. Mainstream moslims uitten intussen opnieuw de kritiek dat hun geluid raakt ondergesneeuwd doordat extremisten als Jneid te veel media-aandacht krijgen. Om ruimte te bieden aan de ‘gewone’ moslim ging de Kanttekening op zoek naar een imam die bekendstaat als mainstream en vond er één in Rotterdam: Azzedine Karrat van de Essalam-moskee. Hij is actief op Twitter en preekt in het Nederlands. Veel van zijn preken staan op YouTube. ‘Positieve voorbeelden, rolmodellen zijn cruciaal in de strijd tegen extremisme.’

Waarom veroordelen zo weinig moslims terroristische aanslagen die gepleegd worden in naam van de islam? Zouden moslims zich niet massaal moeten uitspreken tegen islamistische terreur?
‘Terroristische aanslagen worden gepleegd door individuen of groepen van individuen met een bepaalde ideologie, niet door hele gemeenschappen. Degenen die dood en verderf zaaien zijn daar verantwoordelijk voor, niet hele gemeenschappen. Daarom is het oneerlijk dat mensen die niets met terrorisme te maken hebben onder druk worden gezet om de daden van terroristen te veroordelen. Iedere persoon is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen daden. Dat geldt voor alle mensen. Terrorisme en extremisme effectief bestrijden doe je niet door hele gemeenschappen aan te pakken, maar door je te focussen op de terroristen en extremisten. Ik vind dit de logische, rationele houding in deze kwestie. Terrorisme is een ziekte die bestreden moet worden. En dan heb ik het over alle vormen van terrorisme, zoals het terrorisme van groepen als IS, maar ook staatsterrorisme, bijvoorbeeld tegen de Rohingya in Birma, de Oeigoeren in China en de niet-militante, onschuldige burgers in Irak en Syrië.’

Verdient IS dan geen specifieke aandacht? IS-terroristen hebben in een korte tijd veel aanslagen gepleegd.
‘Absoluut. Maar we moeten niet doordraaien en doen alsof terrorisme uitsluitend een moslimprobleem is. Moslims moeten niet wegkijken, ze moeten hun verantwoordelijkheid nemen en terrorisme bestrijden. Daar heb ik een reeks preken over gegeven. Maar we moeten ook duidelijk zijn over het terrorisme van andersgelovigen en niet-gelovigen. De strijd tegen terrorisme is een collectieve plicht, van ons allen.’

Wat zeg jij tegen mensen die beweren dat de islam per definitie extremistisch is?
‘Er bestaat niet zoiets als de extremistische of radicale islam, er is maar één islam en die is niet extremistisch. Wanneer we het over geweld hebben, dan hebben we het over de daden van mensen, niet van de religie. Ik heb nooit de islam met een kalashnikov gezien, wel een moslim. Het probleem is dus niet de religie, maar de interpretatie van de religie. Daarnaast is extremisme geen fenomeen dat alleen voorkomt onder moslims, er zijn immers ook extremistische atheïsten, christenen, joden, boeddhisten en andersgelovigen.’

Zie je een rol voor imams in het bestrijden van extremisme? Hoe pak je het zelf aan?
‘Ja. Ik zie niet alleen een rol voor imams, maar voor alle personen met kennis en aanzien binnen religieuze gemeenschappen. Zij dienen zich actief in te zetten in deze kwestie, bijvoorbeeld door vragen te beantwoorden waar veel mensen in onze samenleving geen antwoord op hebben, onder meer over de bronnen waar extremisten zich op beroepen en hoe extremisme effectief bestreden kan worden. Mijn persoonlijke benadering is niet alleen focussen op wat fout gaat, maar vooral ook op wat goed gaat. Sommige moslims worden extremistisch, dat is een feit. Maar veruit de meeste moslims worden niet extremistisch, dat is ook een feit. Vanuit Nederland is een paar honderd extremisten uitgereisd naar Syrië. Maar tegenover hen staan honderdduizenden Nederlandse moslims die niet extremistisch zijn. Velen van hen hebben gestudeerd, participeren in onze samenleving en proberen een positieve bijdrage te leveren. Het is absurd dat daar zo weinig aandacht voor is, van onder meer politici, media en wetenschappers. Ik heb tientallen actieve jongeren die goed bezig zijn gesproken en gevraagd waarom ze hebben gekozen voor participatie in plaats van extremisme. Ik kreeg interessante antwoorden, zoals binding met de samenleving, goede contacten met de buren en de rol van de ouders en vrienden. Positieve voorbeelden, rolmodellen zijn cruciaal in de strijd tegen extremisme. Overigens is extremisme niet hetzelfde als radicalisme, die termen worden onterecht beschouwd als synoniemen.’

Wat is het verschil tussen extremisme en radicalisme?
‘Extremistische daden, zoals mensen onderdrukken of lastigvallen met extremistische ideeën, moeten ook aangepakt worden. Maar wat betreft mensen die extremistische ideeën hebben, met hun moeten we in gesprek gaan. We moeten deze mensen op het rechte pad proberen te krijgen door uit te leggen waarom hun ideeën niet deugen. Als we niet in dialoog gaan met extremisten hebben extremistische organisaties vrij spel om onze samenleving te ontwrichten. Een gebrek aan persoonlijke, emotionele, sociale of intellectuele vaardigheden kunnen extremisme triggeren en voeden, maar dat geldt ook voor frustraties over zaken als racisme en uitsluiten, laten we daar ook eerlijk over zijn. We moeten niet onderschatten wat voor ingrijpend psychologisch effect uitsluiting kan hebben op vooral kwetsbare jongeren. Als je constant te horen krijgt dat je hier niet welkom bent, omdat je hier niet thuishoort, dan kan dat ertoe leiden dat je je afkeert van de samenleving en acceptatie van ongure groepjes gaat nastreven. Terwijl extremisme altijd negatieve gevolgen heeft, is dat niet persé het geval met radicalisme. Soms moet radicalisme zelfs gestimuleerd worden, en dan heb ik het over positief radicalisme. Hierbij moeten we leren van de geschiedenis, de wereld is verrijkt op allerlei verschillende manieren, zoals op het gebied van politiek, technologie, economie of cultuur, dankzij mensen met nieuwe, frisse, positieve, radicale ideeën. Een wetenschapper met positieve radicale ideeën kan een positieve bijdrage leveren, maar ook bijvoorbeeld een politicus, comedian, voetballer, priester of imam, allemaal op hun eigen manier. Er zijn talloze voorbeelden die dat bewijzen, zoals Martin Luther King, Malcolm X, Nelson Mandela, Rosa Parks, Mahatma Gandhi, Albert Einstein, Dave Chappelle, Florence Nightingale, Nikola Tesla, maar ook de profeten, zoals Mozes en Mohammed, vrede zijn met hen (Karrat gebruikt de uitdrukking ‘vrede zij met hem’ elke keer als hij de naam Mohammed noemt of naar hem verwijst met bijvoorbeeld ‘de profeet’, red.). Mohammed kwam in een tijd waarin vrouwen verkocht en geërfd werden, zij hadden geen waarde. Dit soort praktijken heeft hij doorbroken, het was een radicale positieve verandering. Hij kwam niet alleen op voor vrouwen, maar ook bijvoorbeeld slaven en dieren. Mozes zorgde ook voor een radicale positieve verandering. Dat deed hij door in opstand te komen tegen een repressieve farao. Mozes bracht rechtvaardigheid.’

Op welk gebied zou een radicale transformatie in Nederland in het voordeel zijn van de samenleving?
‘De media bijvoorbeeld. Media berichten vaak heel eenzijdig over nieuwe Nederlanders en vooral moslims. Dat polariseert onze samenleving. Extremistische personen krijgen veel te veel ruimte en genuanceerde personen veel te weinig ruimte in de media. Ik begrijp dat zaken als kijkcijfers en het aantal clicks op online artikelen belangrijk zijn voor media om inkomsten te genereren, en sensationeel nieuws doet het natuurlijk vaak goed, maar we mogen onze menselijke waarden nooit uit het oog verliezen. We hebben als mensen ethische, sociale en maatschappelijke verantwoordelijkheden. Die zijn essentieel om onze samenleving gezond te houden. Een ander voorbeeld is het onderwijs. We moeten het onderwijs, dat van groot belang is omdat het onze toekomstige generaties vormt, dekoloniseren. Als wij onze kinderen geen ethische, sociale en maatschappelijke verantwoordelijkheidsgevoel bijbrengen via het onderwijs, blijft er weinig over.’

Islamiseert Nederland?
‘Nee. Er is geen enkel feit dat bewijst dat Nederland islamiseert. Sommige mensen ‘islamiseren’ als het ware alle problemen. Daarom denken ze dat Nederland islamiseert. Er worden verbanden gelegd tussen de islam en moslims en zaken zoals criminaliteit, geweld, vrouwenonderdrukking en werkloosheid. We moeten het niet constant hebben over het islamiseren van Nederland. We kunnen het beter hebben over iets dat ik ‘het lokaliseren van de islam in Nederland’ noem. We moeten de islam en daarmee ook de moslim een plek gunnen en accepteren dat ze onderdeel zijn van de samenleving, wat demografisch gezien een feit is. Zo kunnen we samen Nederland mooier maken.’

Hebben moslims de plicht een islamitische staat op te richten?
‘Mohammed heeft de moslims aangespoord te streven naar khilafa (kalifaat in het Arabisch, red.). Veel geleerden hebben zich de afgelopen eeuwen gebogen over zijn woorden daarover. Zij discussiëren over de vraag of zijn woorden betrekking hebben op een staat of een eenheid op basis van islamitische principes die gerealiseerd moet worden. Persoonlijk zeg ik: het gaat om het vormen van gemeenschappen die leven naar de principes die de ruggengraat vormen van de khilafa, zoals rechtvaardigheid, verdraagzaamheid, mensenrechten en vrijheid. Een goed historisch voorbeeld is de islamitische staat in de tijd van de profeet, in Medina. Een goed modern voorbeeld is de EU. De EU voldoet aan degelijke standaarden op het gebied van rechtvaardigheid en andere principes. Daarom heeft de EU in essentie hetzelfde doel als een islamitische staat. Dat neemt natuurlijk niet weg dat ook in Europa dingen mis kunnen gaan en in strijd kunnen zijn met deze principes.’

De Essalam-moskee ligt in de wijk Feijenoord waar nieuwe Nederlanders een grote meerderheid vormen. Komen de bezoekers van jouw moskee wel genoeg in contact met autochtone Nederlanders?
‘Ik vind juist dat het wat dat betreft beter gaat in Rotterdam dan in andere Nederlandse steden. De meeste mensen hier gaan graag in gesprek met elkaar. Daar zijn we als Rotterdammers trots op. Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat er geen problemen zijn, die zijn er, en het kan allemaal zeker beter, maar we zijn goed bezig. Daarom wil ik niet focussen op wat er slecht gaat, veel media en politici doen dat al, maar een paar positieve voorbeelden noemen. Moslims en niet-moslims kwamen hier samen na de aanslagen in Parijs en Brussel, maar ook na de aanslag op een moskee in Quebec. Andersgelovigen uit de buurt, onder wie christenen en joden, vormden na de aanslag in Quebec een kring om de Essalam-moskee om hun medeleven te uiten. Dat is één van de vele voorbeelden die aantoont dat mensen hier verbonden zijn met elkaar op basis van menswaardigheid. Een andere emotie die mensen hier verbindt is de liefde voor Feyenoord of Rotterdam. Tijdens wedstrijden van Feyenoord in de Kuip bijvoorbeeld zie je dat autochtone en nieuwe Nederlanders één zijn, ongeacht al hun verschillen. We passen bij elkaar juist omdat we anders zijn. Ik zeg vaak: we moeten niet ondanks, maar juist dankzij onze verschillen bij elkaar komen.’

Wat vind jij ervan dat sommige moslims een afkeer hebben van democratie en daarom bijvoorbeeld weigeren te stemmen?
‘Die aversie is vaak gebaseerd op een verkeerd wereldbeeld. Democratische principes zoals rechtvaardigheid en verdraagzaamheid zijn ook islamitische principes. Een moslim hoort niet alleen goed te functioneren in een land waar vooral moslims leven en islamitische regels, normen en waarden gelden, maar ook in een land waar moslims een minderheid vormen. De moslim is als een dadelboom, staat hoog, kan tegen windstoten, droogt nooit uit en geeft vruchten, zegt de profeet. Een moslim hoort dus overal ‘vruchten te geven’. Moslims horen deel te nemen aan het democratische systeem, want als zij niet participeren, dan kunnen ze ook geen ‘vruchten geven’. De eerste vluchtelingen in de geschiedenis van de islam emigreerden in opdracht van de profeet naar Abessinië. De profeet zei tegen hen dat daar een rechtvaardige koning aan de macht was, hij zei niet tegen hen dat ze daar het politieke systeem moesten veranderen ofzoiets. Hun opdracht was om goed en rechtvaardig te zijn, goede daden te verrichten.’

Gaan niet-moslims naar de hel?
‘Wie wil geloven zal geloven, wie niet wil geloven zal niet geloven, zegt Allah in de Koran. Met andere woorden, de taak van de mens is om het goede te verkondigen, wat anderen daarmee doen, dat moeten zij zelf weten. Er is geen dwang in de islam. Wie slecht doet zal slecht eindigen en wie goed doet zal goed eindigen, moslim of niet-moslim, iedereen verdient de beloning van God.’

DELEN
Hakan Büyük
Journalist gespecialiseerd in Turkije, internationale betrekkingen en integratievraagstukken. Eindredacteur van de Kanttekening.