Het parlement in Oost-Libië heeft een omstreden overeenkomst met Turkije over de verdeling van zeegebieden in de Middellandse Zee goedgekeurd. Daarmee krijgt Turkije steun voor een deal waartegen Griekenland en Cyprus zich al jaren verzetten. De Europese Unie reageert fel.
‘Wij betreuren het ten zeerste dat het Libische parlement vandaag het zogenaamde Libisch-Turkse Memorandum van Overeenstemming over de afbakening van maritieme jurisdicties in de Middellandse Zee heeft bekrachtigd’, schrijft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, in een bericht op X. ‘Deze overeenkomst schendt de soevereine rechten van derde staten, voldoet niet aan het zeerecht en is nietig. Wij herbevestigen onze solidariteit met Griekenland en Cyprus.’
De overeenkomst werd al in 2019 gesloten tussen Turkije en de toenmalige internationaal erkende regering van Libië, die in Tripoli zetelde. Maar Libië is al jaren verdeeld tussen rivaliserende machtscentra in het westen en oosten van het land. Het parlement in Oost-Libië, waar militair leider Khalifa Haftar veel invloed heeft, verzette zich destijds tegen de overeenkomst. Dat dit parlement de deal nu alsnog heeft goedgekeurd, is dan ook opmerkelijk.
De Turkse en Libische autoriteiten hebben geen boodschap aan de Europese kritiek. Vooral in Turkije wordt de loftrompet gestoken over de deal, waarvoor het Erdogan-regime al sinds 2019 lobbyt. In Turks-islamistische media zoals Yeni Safak wordt euforisch over het ‘blauwe vaderland’ gesproken.
De Turkse analist Levent Kemal spreekt over een ‘grote klap in het gezicht’ voor Griekenland, Israël en Cyprus, die juist samen al jaren bezig zijn om de samenwerking op de Middellandse Zee op te schroeven.
Naar verluidt zal Turkije samen met Libië seismisch onderzoek gaan doen op zoek naar gas en olie in een gebied dat zich uitstrekt van de Turkse kust tot aan Libië. Dit omvat ook zeegebieden in de buurt van Griekse eilanden, waaronder Kreta.
Daar zit het probleem. Griekenland ligt met zijn eilanden tussen Turkije en Libië. Volgens Griekenland negeert de overeenkomst de maritieme rechten van die eilanden. Turkije vindt juist dat Griekse eilanden, zeker wanneer ze dicht bij de Turkse kust liggen, niet automatisch aanspraak kunnen maken op zulke grote zeegebieden.
Volgens het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) kunnen eilanden recht hebben op een eigen exclusieve economische zone (EEZ), waarbinnen een land bijvoorbeeld naar gas en olie mag zoeken. Turkije is geen partij bij dit verdrag en betwist de manier waarop Griekenland de maritieme rechten van zijn eilanden toepast.
De EU kiest de kant van Griekenland en Cyprus en beschouwt de overeenkomst als juridisch ongeldig. Voor Turkije betekent de goedkeuring door het Oost-Libische parlement juist een versterking van zijn positie in het oostelijke Middellandse Zeegebied.
