Terwijl het kabinet zich voorbereidt op de cruciale begrotingsonderhandelingen voor 2027, staat de coalitie voor een complexe opgave, schrijft NRC. Er moet fors bezuinigd worden op de sociale zekerheid, maar voor deze plannen ontbreekt vooralsnog het benodigde draagvlak in de Tweede Kamer. De situatie wordt verder bemoeilijkt door de opstelling van de vakbonden.
Het FNV heeft aangekondigd dat er in september grootschalige acties en stakingen zullen plaatsvinden in diverse sectoren, waaronder het spoor, de havens en de overheid. De bonden stellen zich hard op en eisen dat de bezuinigingsplannen op de sociale zekerheid volledig van tafel gaan voordat er überhaupt weer gesproken kan worden.
Deze confrontatie zet de verhoudingen tussen het kabinet en de werknemersorganisaties op scherp. Minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken zit in een lastig parket. Hij is verantwoordelijk voor het vinden van miljardenbezuinigingen op zijn begroting en rekende op de medewerking van de bonden, om ook de oppositiepartij Pro te overtuigen. Zonder de steun van Pro is het kabinet in de Eerste Kamer aangewezen op de BBB. Deze partij wil vanwege het stikstofbeleid het kabinet vooralsnog niet steunen.
In een poging de impasse te doorbreke, heeft de minister al diverse concessies gedaan. Zo is de voorgenomen verhoging van de AOW-leeftijd geschrapt en wordt er gezocht naar alternatieven voor bezuinigingen binnen de WW en de WIA.
Ondanks deze toenaderingspogingen blijven de bonden voet bij stuk houden. Zij pleiten voor een alternatieve koers. Hierbij worden de lasten niet bij de sociale zekerheid gelegd, maar bij vermogens en bedrijfswinsten. Deze visie vindt steun bij coalitiepartners D66 en CDA, die tijdens de formatie al hun voorkeur uitspraken voor een eerlijkere verdeling tussen arbeid en vermogen.
Binnen het kabinet zorgt dit voor interne wrijving. Terwijl D66-bewindslieden ruimte zien om over vermogensbelasting te praten, houdt de VVD vast aan het coalitieakkoord. Daarin staat dat er niet aan de erfbelasting wordt getornd.
Minister Heinen van Financiën zegt dat er niet te weinig belasting wordt geheven, maar dat er te veel wordt uitgegeven. Premier Jetten erkent dat het regeerakkoord voor een minderheidskabinet niet als een onwrikbaar document kan dienen, aangezien er voor elke begroting steun van buiten de coalitie nodig is. Er is theoretisch een uitweg: de Europese Commissie staat lidstaten toe extra te lenen voor defensie-uitgaven, wat ruimte zou kunnen creëren in de begroting. De VVD blokkeert deze optie echter. De komende weken staan daarom in het teken van moeizame onderhandelingen. De coalitie moet voor Prinsjesdag tot een akkoord komen.
