De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) pleit ervoor om academische vrijheid op te nemen in de Grondwet. Ook moet de wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek worden aangescherpt. Dat staat in een advies dat de KNAW gisteren heeft aangeboden aan minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Volgens de KNAW staat de academische vrijheid in Nederland onder druk door onder meer overheidsbemoeienis, intimidatie van wetenschappers en polarisatie binnen universiteiten. De organisatie wil daarom ook een landelijke gedragscode die onderwijs- en onderzoeksinstellingen helpt deze vrijheid te beschermen.
In een tweede advies waarschuwt de KNAW voor overheidsbemoeienis met de vrijheid van meningsuiting van wetenschappers en activiteiten op universiteitscampussen. Wetenschappers moeten in het publieke debat duidelijk maken wanneer zij vanuit hun wetenschappelijke expertise spreken. Tegelijkertijd moeten studenten ruimte krijgen voor protest en debat. De overheid moet zich terughoudend opstellen bij inhoudelijke bemoeienis met onderwijs en onderzoek.
Het advies van de KNAW sluit aan bij bredere maatschappelijke zorgen over de autonomie van universiteiten. In een eerder artikel van de Kanttekening werd al gewezen op de ‘militarisering’ van de universiteit. Defensie zou een veel te grote rol hebben gekregen in zaken als werving van docenten of toezegging van onderzoeksgeld, waardoor de wetenschap de doelen van Defensie was gaan dienen, zo menen kritische docenten.
De kritiek beperkt zich overigens niet tot de rol van Defensie. Sinds de genocide in Gaza zijn de banden met Israëlische universiteiten onder druk komen te staan. Op verschillende universiteiten hebben docenten en studenten opschorting van deze relaties geëist, in sommige gevallen met succes.
Er zijn echter ook academische instellingen die vast blijven houden aan de band met Israëlische partners, wat tot veel verdeeldheid heeft geleidt. Niet iedereen voelt zich vrij zich over deze uit te spreken. Of het nu voor of tegen de besluitvorming ingaat, het hebben van een mening over dit gepolariseerde debat kan gevolgen hebben voor de werkrelatie, blijkt regelmatig.
Lees ook:
Zorgen over ‘militarisering van de universiteit’: weinig ruimte voor kritiek
