Rechtsextremisten proberen hun ideologie doelbewust te normaliseren binnen verschillende domeinen van de samenleving. Dat schrijven de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in een gezamenlijke analyse.
Volgens de diensten staan ‘ongelijkwaardigheid op basis van huidskleur en de overtuiging van witte superioriteit centraal’ binnen extreemrechts. Doel is om dit gedachtegoed strategisch te verspreiden.
Een deel van de beweging zet volgens de analyse bewust in op façadepolitiek. Ze presenteren hun ideeën als gematigd, terwijl ze in werkelijkheid veel extremer zijn. Zo ontstaat ‘meer ruimte […] om hun ideeën te verwezenlijken als deze breder worden geaccepteerd in de samenleving’. De diensten signaleren dat rechtsextremisten actief zijn in online omgevingen, media, politiek en demonstraties, en soms proberen ‘politieke partijen van binnenuit te beïnvloeden’.
AIVD‑directeur‑generaal Simone Smit noemt het gedachtegoed ‘een dreiging voor de democratische rechtsorde’. De publicatie moet inzicht geven in ‘de intenties van deze beweging en de wijze waarop de normalisering van dit gedachtegoed in de Nederlandse samenleving tot uiting komt’.
NCTV‑hoofd Marc Kuipers waarschuwt dat normalisering gevolgen kan hebben voor de veiligheid. ‘We moeten niet onderschatten wat er kan gebeuren als extremistische ideeën en taalgebruik steeds verder normaliseren en de basis van onze democratie, zoals gelijkwaardigheid, tolerantie voor anderen en dialoog onder druk komen te staan.’
Volgens hem kunnen geweldsbereide personen zich ‘gelegitimeerd voelen om daadwerkelijk in actie te komen’. Kuipers benadrukt dat het essentieel is ‘het extremistische frame en taalgebruik te herkennen en effectief weerspreken in plaats van een podium te bieden’.
De diensten stellen dat normalisering van extreemrechts de democratische rechtsorde ‘sluipenderwijs ondermijnt’, omdat extreemrechtse denkbeelden haaks staan op grondrechten zoals gelijke behandeling en het verbod op discriminatie. Hoewel een meerderheid van de samenleving het gedachtegoed verwerpt, neemt de ontvankelijkheid voor extreemrechts gedachtegoed toe, wat de dreiging kan vergroten.
