De Verenigde Naties beëindigen hun vredesmissie in de Westelijke Sahara, nadat de Veiligheidsraad het niet eens kon worden over een verlenging van het mandaat. Daarmee komt een einde aan 35 jaar VN-aanwezigheid in het betwiste gebied. Voor de Sahrawi’s, die al decennialang strijden voor onafhankelijkheid, is het besluit een nieuwe tegenslag.
De VN-missie Minurso begon in 1991, nadat Marokko en het Polisario Front een staakt-het-vuren waren overeengekomen. De missie moest toezien op de naleving daarvan en een referendum organiseren waarin de bevolking van de Westelijke Sahara zich zou kunnen uitspreken over onafhankelijkheid of aansluiting bij Marokko. Dat referendum is er nooit gekomen.
Op 30 oktober liep de discussie over verlenging van het mandaat in de Veiligheidsraad vast. Een door de Verenigde Staten ingediende resolutie kreeg elf stemmen voor, maar werd door Rusland met een veto geblokkeerd. Een alternatief voorstel van Rusland om de missie met een jaar te verlengen, kreeg vervolgens onvoldoende steun. Op 31 oktober liep het mandaat af. De VN is inmiddels begonnen met het afbouwen van de missie.
De Amerikaanse resolutie was gebaseerd op het Marokkaanse autonomieplan uit 2007. Dat plan voorziet in zelfbestuur voor de Westelijke Sahara, maar wel onder Marokkaanse soevereiniteit. De Veiligheidsraad had dit plan in 2025 al omschreven als de meest haalbare basis voor een oplossing van het conflict. Het Polisario Front verzette zich tegen de Amerikaanse koers, omdat daarmee volgens de onafhankelijkheidsbeweging de uitkomst van het vredesproces te veel in de richting van Marokko werd gestuurd.
Onafhankelijkheidsstrijd verder uit beeld
Voor de Sahrawi’s, de oorspronkelijke bevolking van de Westelijke Sahara, betekent het einde van de missie dat een belangrijke internationale aanwezigheid verdwijnt. Het Polisario Front, dat streeft naar een onafhankelijke Sahrawi-staat, reageerde bezorgd op de impasse in de Veiligheidsraad. De beweging beschouwt zichzelf als de legitieme vertegenwoordiger van het Sahrawi-volk en houdt vast aan het recht op zelfbeschikking.
Veel Sahrawi’s leven al tientallen jaren in vluchtelingenkampen rond de Algerijnse stad Tindouf. Zij vluchtten voor het conflict dat in 1975 uitbrak, toen Spanje zich als voormalige koloniale machthebber uit het gebied terugtrok en Marokko en Mauritanië delen van de Westelijke Sahara innamen. Mauritanië trok zich later terug, maar Marokko bleef het grootste deel van het gebied controleren. Het Polisario Front voerde jarenlang een gewapende strijd tegen Marokko.
Hoewel de Sahrawi-vluchtelingen nog altijd hopen dat zij ooit naar hun geboorteland kunnen terugkeren, leidt deze laatste ontwikkeling tot grote onzekerheid over hun toekomst. Volgens het Wereldvoedselprogramma is meer dan tachtig procent van de bewoners van de vluchtelingenkampen afhankelijk van humanitaire hulp om in hun basisbehoeften te voorzien. De omstandigheden zijn zwaar, onder meer door waterschaarste en het klimaat.
VN blijft politiek betrokken
Hoewel de vredesmissie stopt, trekt de VN zich niet volledig terug uit het conflict. Secretaris-generaal António Guterres benadrukt dat het einde van Minurso niets verandert aan het onvervreemdbare recht van de bevolking van de Westelijke Sahara op zelfbeschikking. Zijn persoonlijke gezant, Staffan de Mistura, blijft betrokken bij diplomatieke inspanningen om tot een politieke oplossing te komen.
Guterres waarschuwt tegelijkertijd voor het risico op verdere escalatie van het conflict. Sinds 2020 zijn de vijandelijkheden tussen Marokko en het Polisario Front weer opgelaaid, nadat het staakt-het-vuren uit 1991 was vastgelopen. De secretaris-generaal roept alle betrokken partijen op terughoudendheid te betrachten en verdere spanningen te voorkomen.
