Jan Toorop is ‘witgewassen’, vermoedelijk vanwege de onafhankelijkheid van Indonesië.
De negentiende-eeuwse schilder Jan Toorop is een kunsticoon naar wie in Nederland vele straten zijn vernoemd. Maar vermoedelijk kent niemand hem, afgaande op zijn naam, als ‘kunstenaar van kleur’. Dat is geen toeval, meent het Singer Laren Museum in een nieuwe expositie. De herinnering aan de kunstenaar is ‘witgewassen’, schrijft NRC.
Toorop was iemand voor wie zijn Javaanse identiteit van ‘cruciaal belang’ was. ‘Pas door zijn herkomst te kennen, kun je zijn werk echt goed begrijpen’, is te lezen in de nieuwe tentoonstelling De werelden van Jan Toorop, samengesteld door conservator Suzanne Veldink.
Niet dat het Toorop aan erkenning ontbrak. In de kunstgeschiedenisboeken kan hij zich meten met grote namen als Vincent van Gogh en Piet Mondriaan, als ‘de grootste der moderne Hollanders’. Maar bij Toorop bleef er toch altijd een zweem van onduidelijkheid, vindt Veldink.
Hij hanteerde veel verschillende stijlen, zoals impressionisme, symbolisme en katholieke kunst. Dat kan volgens Veldink alleen goed worden begrepen als zijn werk wordt geplaatst binnen de ‘kosmopolitische’ herkomst van de kunstenaar.
‘In zijn eigen tijd speelde zijn achtergrond als Indo-Europeaan, zoals dat toen heette, altijd mee in recensies en kunstbeschouwingen. In 1941 veranderde dat: bij een grote expositie in Den Haag werd zijn Javaanse achtergrond voor het eerst niet meer genoemd. In de decennia na de oorlog verdween het thema zelfs volledig. Hij werd ineens beschouwd als een witte Nederlandse kunstenaar’, zegt Veldink.
Die omslag zou te maken kunnen hebben met het verlies van Indonesië als kolonie. ‘De lijnen werden doorgeknipt . In Nederland wilde men de Javaanse achtergrond van Toorop liever vergeten. De nationale trots op Toorop bleef bestaan, maar een Javaanse achtergrond kon hij niet meer hebben. Dat zouden we nu ‘framing’ noemen, aldus Veldink.
