In Nieuwe Pioniers spreekt de Kanttekening migranten met een eigen onderneming. Deze keer Salih Cansiz (53), eigenaar van een timmerbedrijf in het Limburgse Simpelveld. Hij vluchtte uit Turkije en woont nu vier jaar in Nederland.

Aan de rand van Simpelveld woont Salih met zijn gezin. Voor de deur staat een gele bestelbus waarop de letters Cansiz Timmerbedrijf pronken. Binnen doet hij onder het genot van Turkse thee uitgebreid zijn verhaal. Hoe zijn leven als politieagent na de mislukte staatsgreep van 2016 door keiharde represailles van het Erdogan-regime op zijn kop kwam te staan. Hij verloor zijn baan, belandde in de cel en moest na zijn vrijlating het land verlaten.

In de Turkse provincie Hatay is hij geboren en woonde hij tot zijn vlucht naar Nederland in de plaats Erzin. Hatay ligt in Zuid-Turkije, dicht bij de Syrische grens. ‘Eén kant zee, één kant Syrië en één kant een grote berg’, specificeert Salih de geografische ligging. Hij looft de tolerante multiculturele gemeenschap van Hatay: een mix van Arabische, Koerdische, Turkse en Joodse mensen. ‘Joden en moslims woonden er samen. Iedereen ging met elkaar om. Christenen zeggen salam alaykum tegen ons.’

Het ging Salih, zijn vrouw en hun twee dochters goed. Salih werkte bij de drugspolitie en zijn vrouw bij de paspoortpolitie. Hij laat foto’s zien van zijn tijd als politieman. Een grote snor had hij nog toen. Spannend werk. ‘Kijk, op deze foto namen we 150 kilo heroïne in beslag.’

Simpelveld

Salih onderbreekt zijn verhaal als hij plots twee mannen in zijn achtertuin ziet. ‘Hé buurman’, roept hij vriendelijk met een Turks accent naar de twee, die hem met Limburgse tongval met zijn voornaam teruggroeten. De mannen zijn van de Simpelveldse voetbalclub en komen oud ijzer ophalen. Materiaal dat Salih bij sloopwerkzaamheden heeft verzameld. ‘Ze verkopen het en dan hebben ze geld om ballen te kopen’, legt Salih even later uit.

Dat hij in 2026 als buurman en ondernemer volledig geïntegreerd zou zijn in de Simpelveldse gemeenschap, had hij begin 2016 in Turkije ook niet kunnen bevroeden. Salih legt uit hoe de mislukte staatsgreep tegen het regime van president Recep Tayyip Erdogan in juli van dat jaar zijn leven voor altijd veranderde. Het is tot op de dag van vandaag onduidelijk wie er achter de staatsgreep zaten. Veel Turken wezen, gevoed door beweringen vanuit de regering, naar de beweging van de in de Verenigde Staten in ballingschap levende Fethullah Gülen (1942–2024). Salih: ‘Na de staatsgreep stelde Gülen voor dat een onafhankelijke internationale commissie de coup zou onderzoeken. Erdogans regering wees dit af.’

Drie maanden na de mislukte coup werd hij thuis opgepakt. ‘Salih, je bent terrorist.’ Hij zat vijf dagen in de politiecel. Wat hem zwaar werd aangerekend, was dat zijn dochters naar een Gülen-school gingen. Dat Salih zich aangetrokken voelt tot de ideeën van Gülen, daar staat hij niet alleen in. ‘In Turkije zijn twee miljoen gülenisten.’ Mensen, legt Salih uit, die zich aangesproken voelen door Gülens pleidooi voor interreligieuze en interculturele dialoog. ‘Wat je moet zien in het licht van wetenschap en het dienen van mensen als levensideaal. Je zonder verwachtingen inzetten voor een vreedzame wereldorde.’

‘Een abonnement op de krant Zaman? Dan was je terrorist’

Salih vertelt hoe na de coup alles wat naar Gülen rook extreem verdacht werd. ‘Een abonnement op de krant Zaman? Dan was je terrorist.’ Verdachtmakingen waren soms ridicuul. ‘Op een één-dollarbiljet staat de letter F. Als je dat bezat, werd je opgepakt: het verwijst naar Fethullah.’ Mensen die hun abonnement op televisieprovider Digiturk opzegden, waren volgens Salih verdacht, omdat Gülen kritisch was op de berichtgeving die Digiturk verspreidde. ‘Je kunt ook opzeggen omdat het gewoon te duur is.’

Na de politiecel moest hij zijn proces thuis afwachten. Zijn politiebaan was hij toen na zeventien jaar voorgoed kwijt. Zijn vrouw verloor haar baan eveneens, maar werd niet vervolgd. Met 72 andere politiemannen stond hij terecht. Doel was de politie te zuiveren. ‘Ik vroeg: waarom ben ik hier? De rechter had geen idee, kwam niet verder dan: volgens dit politierapport moet ik je vervolgen.’ Zo zijn er volgens Salih na de coup 50.000 politieagenten ontslagen en velen, zoals hij, in de gevangenis gekomen. Cijfers die overeenkomen met rapportages van Amnesty International.

Salih zat uiteindelijk dertien maanden in de gevangenis van Gaziantep. In de cel zaten veel andere politiemensen. Het was afzien. Te veel mensen in een gevangenisruimte. ‘Normaal verblijven er zestien gevangenen, wij zaten er met tweeënveertig.’ Wat het verblijf extra zwaar maakte, waren de klimatologische omstandigheden. ‘In de winter is het min twintig en dan werkt het verwarmingssysteem niet, en in de zomer zit je in de dertig graden zonder ventilator.’ Haast standaard was er twee dagen geen water en dan ging voor één uur voor alle gedetineerden de kraan open. ‘Dan snel, snel, snel douchen.’

Na dertien maanden werd hij vrijgelaten, maar Salihs dossier was niet gesloten. Het kwam bij een hogere rechtbank terecht. Salih wachtte een beslissing niet af en wist dat hij Turkije moest verlaten. De rechtbank besliste afgelopen december dat hem zes jaar en drie maanden cel te wachten staan als hij zich weer in Turkije vertoont.

Grensrivier met Griekenland

Zijn voorgevoel om in 2021 Turkije te verlaten bleek juist. Na betaling aan een mensensmokkelaar stak hij met een groepje vluchtelingen met een opblaasboot een grensrivier met Griekenland over. De Grieken pakten hen op en na een paar dagen gevangenschap werd de groep weer aan de Turkse kant van de rivier afgezet. Hij herinnert zich de zwaarbewapende Griekse grenswachters, waarvan hij het gezicht niet kon zien: ‘Ze zagen eruit als imkers.’ Een tweede poging slaagde wel. Lang verhaal kort: in Athene koopt Salih een identiteitskaart van een Spaanse toerist. Met deze kaart reisde hij via Barcelona en België naar Nederland.

Hij komt in een azc in Gilze en Rijen terecht. Salih besloot Nederlands te leren. Hij kocht een taalboek en ging met YouTube aan de slag. En hij wandelde veel en sprak Nederlanders aan. ‘Oefenen, oefenen, oefenen.’ Met grammatica heeft hij nog wel problemen en hij zoekt soms nog naar Nederlandse woorden. ‘Mijn vrouw en vooral onze dochters spreken de taal beter.’ Zijn dochter van 24 studeert in Utrecht voor docent Engels. Haar vier jaar jongere zus wil in mei scheikunde studeren.

Na ongeveer negen maanden was hij statushouder. Take Care BNB ontfermt zich vervolgens over Salih. Deze organisatie regelt gastgezinnen voor statushouders. Salih komt zo in contact met mensen die de familie Cansiz uit Simpelveld nu als Nederlandse familie zien.

Hans uit Brunssum

Salih woonde tien maanden bij het gezin van ene Hans in Brunssum. Het gastgezin was nauw betrokken bij de gezinshereniging van Salih en zijn vrouw en dochters twee jaar geleden. De twee mannen spraken veel over wat Salih in Nederland kon gaan doen. Op zijn vijftiende had Salih in Erzin al gewerkt als timmerman. ‘Met een buurjongen, de zoon van een timmerman.’ Salih was onder meer betrokken bij de bouw van ‘tiny houses’. En zo raakte hij ervan overtuigd dat de in zijn puberteit opgedane ambachtelijke vaardigheden in Turkije hem nu in Nederland kansen boden.

Een vriendin van Hans introduceerde Salih bij een project van de gemeente Maastricht voor statushouders die ondernemer willen worden. Zijn eerste ‘visitekaartje’ aan het Nederlandse publiek hangt aan een buitenmuur van zijn schuur: houten ‘kleding’ die gebruikt is bij een theatervoorstelling. ‘Het is hout van een oude vloer van Hans.’ Hij mocht het presenteren en zijn verhaal vertellen bij een bijeenkomst in aanwezigheid van de wethouder. ‘Er zaten wel tweehonderd mensen in de zaal.’

‘Zo leerde ik de Nederlandse namen van gereedschappen en materialen’

Begeleiding kreeg hij van de Ondernemersschool voor nieuwkomers. Hij leerde over Nederlandse regelgeving, hoe de btw werkt, dat soort zaken. En hij deed een stage bij een timmerbedrijf. ‘Zo leerde ik de Nederlandse namen van gereedschappen en materialen.’ Salih kreeg ook toegang tot krediet om zijn onderneming te starten. ‘Ongeveer twintigduizend euro, waarmee ik de bus en gereedschappen kocht.’

De zaken gaan, nu amper twee jaar verder, prima. ‘Veel mensen zoeken een timmerman of klusjesman.’ Hij doet ook elektriciteitswerkzaamheden en loodgieterswerk. Het meest gevraagd wordt hij voor timmerwerk voor deuren en ramen en het maken van veranda’s, tuinhuisjes of schuttingen.

Gestaag werkt Salih vanuit Simpelveld aan zijn portfolio. In Schimmert bouwde hij twee houten huizen. Hij pakt er een foto bij. ‘Echt mooie huizen.’ Hij mist soms het politiewerk. Laatst sprak hij met een klant uit Roermond, een politieagent, over het boeiende politiewerk. Hij relativeert: ‘Ik ben nu in een veilig land en kan zelfstandig mijn leven invullen.’

Via de achterdeur komt zijn 48-jarige vrouw Özlem binnen. Ook zij heeft na de gezinshereniging haar weg gevonden in Nederland en werkt nu in de thuiszorg. Ze vindt het bijzonder dat haar man ondernemer is met een eigen timmerbedrijf. ‘Hij is handig. Ik ben trots op hem.’ Trots op het hele gezin is ze. ‘We hebben samen veel gedaan. We willen geen uitkering ontvangen.’

Salih heeft nauwelijks contact met familie en vrienden in Turkije. Te gevaarlijk. In Erzin heeft de familie twee huizen die zijn opa nog maakte. Ze moeten verkocht worden. Rijk wordt Salih er niet van, want het meeste geld gaat op aan advocaatkosten. De Turkse staat heeft het gezin ook financieel gestraft. ‘Onze auto en banktegoeden zijn afgepakt.’ Stel dat het regime van Erdogan verdwijnt, wil Salih dan terug? Hij denkt dan vooral voor vakantie naar Turkije te gaan. ‘Mijn kinderen studeren hier, willen hier wonen en als ik terugga, ben ik daar de buitenlander.’