In het gemeentehuis van Rucphen hebben we afgesproken met PvdA-raadslid Alex Wagemakers (54), PvdA-secretaris Mathieu van der Meijs (77) en oud-raadslid Ad Jansen (67). Eén raadszetel heeft de PvdA. Net als het radicaal-rechtse Forza. De PVV is drie keer zo groot. Het CDA heeft twee zetels, de VVD vijf en met zeven zetels is de Rucphense Volkspartij de grootste. Landelijk ging bij de laatste verkiezingen in Rucphen van alle uitgebrachte stemmen ruim 60 procent naar PVV, JA21, FvD en BBB.

Wagemakers werd begin 2021 PvdA-lid. De Rucphense PvdA was aan de vooravond van de verkiezingen van 2022 door gebrek aan actieve leden op sterven na dood. Van der Meijs stelde voor de partij op te heffen en het enige PvdA-raadslid vertrok naar de VVD. Wagemakers: ‘Dat was voor mij de druppel om in te stappen. Dan moet iemand opstaan.’

Het in de gemeente Rucphen gelegen dorp Sint Willebrord is bij de buitenwereld enigszins bekend door Het Mirakel van Brabant. Dit reality-tv-programma volgt markante inwoners. Als er al wordt gestemd in dit dorp, gebeurt dat massaal op de PVV. Een tegenstem, aldus Jansen. ‘Vroeger waren de mensen in Willebrord arm. Tegenwoordig overcompenseren ze dat met grote huizen. De meesten hebben één kind en zeggen: alles voor het jong.’ Zo komen ze op de PVV uit, door het frame dat huizen naar asielzoekers gaan en niet naar de plaatselijke jeugd.

Van oudsher is het voor de PvdA moeilijk om Willebrorders te bereiken. Jansen vertelt dat bewoners, als ze al lid werden van zijn partij, ook iets terugverwachtten. ‘Een “teeravond”, met lekker eten en drinken.’ Zaken die de PvdA niet kon en kan bieden. Wagemakers trekt een parallel met het heden: ‘We hebben vijf totaal verschillende kernen. Sprundel, Schijf en Zegge hebben een gigantisch verenigingsleven. Rucphen redelijk. Willebrord bijna niet. Het eerste wat ze daar zeggen is: wat schaft dat?’

‘Ze kijken op naar zo’n Trump’

De toptijd voor de PvdA in geheel Rucphen was in de jaren tachtig. Jansen: ‘Bij landelijke verkiezingen stemde op het hoogtepunt bijna de helft PvdA.’ Bij gemeenteraadsverkiezingen was dat veel minder, maar niettemin haalde de partij tot vijftien jaar geleden nog drie zetels en leverde zij een wethouder. Jansen: ‘Veel ouderen die links waren zijn nu gestorven.’ De populariteit van rechts, ook onder jongeren, steekt Jansen. ‘Ze kijken op naar zo’n Trump. Het is een maatschappij geworden van ieder voor zich en God voor ons allen.’

Wagemakers vindt dat de lokale en landelijke politiek haaks op elkaar staan. ‘Wij zitten hier in de gemeenteraad met één insteek: het beste voor je inwoners.’ Hij zit in de raad naast de PVV. ‘Wij kunnen gewoon een arm om elkaar slaan en lopen samen de deur uit.’ Van der Meijs voegt wel toe: ‘Heikele onderwerpen met asielzoekers hebben we hier nog nauwelijks gehad.’

‘Er komt bijna niemand naar een raadsvergadering’

Dat veel Rucphenaren afgehaakt zijn, wordt niet direct als kans gezien voor meer linkse politiek. Jansen stelt dat de PvdA weinig mogelijkheden heeft om die mensen te bereiken. ‘De VVD en het CDA hebben nog een goed georganiseerde achterban van boeren- of ondernemersverenigingen.’ De tijd dat vakbonden de PvdA op het platteland ondersteunden is voorbij. Wagemakers heeft zich ingezet om energiearmoede in de gemeente tegen te gaan, door het college te bewegen inwoners met een laag inkomen aan te schrijven zodat ze gebruikmaken van speciale regelingen. ‘Een mooie prestatie, of die mensen nu gaan stemmen of niet’, zegt het raadslid.

Van der Meijs signaleert desinteresse in de gemeentepolitiek. ‘Er komt bijna niemand naar een raadsvergadering.’ Volgens hem is de oorzaak ‘de oude cultuur van het individueel regelen’. Daar heeft de PvdA geen profijt van. ‘We hebben geen wethouder, geen vier, vijf raadsleden.’ Het wethouderschap is de joker, weet Wagemakers: ‘Als wethouder trek je meer stemmen, dan denken de mensen dat je meer bereikt.’

Meer actieve leden lijkt de enige remedie voor een sterker progressief geluid op lokaal niveau. Met enige jaloezie kijken ze naar de VVD en de Rucphense Volkspartij, waar recent nieuwe en jongere mensen commissiewerk kwamen doen. Van der Meijs ontmoette laatst twee nieuwe PvdA-leden die actief willen worden. ‘Ik kwam er blij van thuis. Want die zijn politiek onderlegd en staan met drie poten in de gemeenschap. De ene heeft gestudeerd in Amerika. En die komt nu terug met het idee dat het in Nederland niet goed gaat.’

‘Je gaat niet op voorhand afspreken: ik wil wel met jou en met Jantje, maar niet met Pietje’

De PvdA-secretaris is ‘een beetje angstig’ hoe lang de idealistische nieuwe leden, die tegelijk ook lid werden van GroenLinks, enthousiast blijven over de lokale politiek. Eerder nam hij een ander nieuw lid mee naar de Rucphense algemene beschouwingen. Dat werd niet als erg spannend ervaren.

Het is voor de Rucphense PvdA van groot belang dat men kandidaten heeft die iedereen kent, die populair zijn. Wagemakers kwam 27 jaar geleden in Sprundel wonen en zit 26 jaar in het bestuur van wijkvereniging De Branden. ‘Ik doe van alles! Bij het voetballen, het dorpswerk en de Roparun ben ik vrijwilliger. Ik ben Prins Carnaval geweest. Iedereen in Sprundel kent mij. Dat helpt.’

Er moet bij de Rucphense PvdA-lijsttrekker iets van het hart over hoe hij de landelijke politiek ervaart. ‘Die is geen democratie meer.’ Wagemakers vindt dat na verkiezingen de partijen die de grootste zijn vanzelfsprekend een kabinet vormen. ‘Of je het nu leuk vindt of niet, daar moet een compromis uitkomen. Je gaat niet op voorhand afspreken: ik wil wel met jou en met Jantje, maar niet met Pietje.’

‘We zijn allemaal volwassenen die met elkaar kunnen praten’

Dat kan betekenen dat GroenLinks-PvdA met de PVV in een kabinet komt. Wagemakers ziet niet waarom dat niet zou kunnen. ‘We zijn allemaal volwassenen die met elkaar kunnen praten.’ Het raadslid beargumenteert dat in Rucphen tegenpolen ook samenwerken. ‘Moties en amendementen worden raadsbreed ingediend.’ Wagemakers: ‘Je haalt meer voordeel voor je inwoners door dingen samen te doen dan door elkaar tegen te werken. Elkaar tegenwerken kost de gemeenschap geld.’

Het gesprek gaat even over de lokale lijsttrekker van de PVV. Wagemakers richt zich tot Van der Meijs: ‘Wat zeg jij altijd over hem? Dat is geen PVV’er!’ Ze zien de PVV-raadsleden vooral als mensen die ‘sterk geworteld zijn in de lokale gemeenschap en daar vervolgens een partij bij vonden’. Oud-raadslid Jansen kijkt er met jaloezie naar. ‘Vroeger gingen wij in Rucphen in de campagne huis-aan-huis. Nu kun je puur op de naam van Wilders heel veel stemmen halen.’

Vrouwtje in een boerka

Bij de laatste landelijke verkiezingen scoorde Forum voor Democratie goed in Rucphen. Wagemakers: ‘Dat is nog een stuk extremer.’ Op lokaal niveau vertegenwoordigt Forza het FvD-geluid. Forza pleitte voor strenge handhaving van het boerkaverbod. Een bewust door het Forza-raadslid opgeblazen verhaal, vindt Wagemakers: ‘Op de lagere school in Sint Willebrord kwam een vrouwtje langs in een boerka en dat vonden sommigen niet kunnen. Als je afwijkt van de rest, ben je de lul.’

Stel dat ook Rucphen een azc krijgt. Ze verwachten geen groot grimmig protest. Jansen noemt een voormalig trappistenklooster aan de rand van de gemeente. ‘Nauwelijks buren, een prima locatie voor het COA.’ Van der Meijs heeft wel twijfels over hoe de bevolking reageert als er door de Spreidingswet meer asielzoekersopvang in Rucphen komt. Hij noemt een schoolgebouw in een woonwijk dat mogelijk vrijkomt: ‘Op zo’n plek, nou, dan komt er wel iets los in de buurt.’

Jansen vindt die rabiate obsessie voor migranten ‘absurd’. Hij wijst erop dat alle tuinders en boeren in de gemeente afhankelijk zijn van migratie. ‘In de kerk in Rucphen is zondagochtend een speciale mis voor soms vierhonderd Roemenen. Stuur je al die mensen terug, dan zakken al die tuinders- en boerenbedrijven als een plumpudding in elkaar.’

Joop den Uyl

Als PvdA’er moet je in deze omgeving opboksen tegen vooroordelen. Van der Meijs hoorde ze vroeger al. ‘Joop den Uyl had het geld opgemaakt en alles kapotgemaakt.’ Dat beeld van linkse geldverkwistende politiek is hardnekkig. Wagemakers: ‘Nu hoor je: we moeten van jullie alles maar delen. Ik houd al niks over na belastingen.’ Ook het onderwerp asielzoekers zorgt in Rucphen voor negativiteit rondom de PvdA. Dat de partij bewust asielzoekers binnenhaalt. ‘Je moet je schamen voor je partij’, hoort Wagemakers dan.

Wat te doen zodat minder mensen in Rucphen radicaal-rechts stemmen? Jansen ging vroeger ‘door weer en wind’ in campagnetijd langs de deuren, maar stelt dat dit nu geen zin meer heeft. ‘Van collectanten hoor je dat niemand meer opendoet.’ Ook de huidige lijsttrekker heeft niet de illusie dat ‘met een gekleurde jas langs de deuren gaan’ tot meer linkse kiezers leidt. Jansen vindt dat zijn partij bij de les moet blijven. ‘Opkomen voor mensen die het moeilijker hebben. Vanaf de oprichting zijn we daarmee bezig.’ Thematiek die Wagemakers goed ligt. Hij komt uit een ouderwets links nest. ‘We hadden thuis geen stuiver om de kont te krabben.’

Het gaf interne discussie, maar de drie Rucphense PvdA’ers accepteren het feit dat hun partij nu als GroenLinks-PvdA de gemeenteraadsverkiezingen ingaat. De sociaaldemocraten verwachten dat het samengaan met GroenLinks meer jongeren trekt. En ze rekenen in maart op electoraal voordeel nu Jesse Klaver landelijk het gezicht van GroenLinks-PvdA is. Jansen verklaart: ‘Ze zijn hier chauvinistisch. Klaver komt uit Roosendaal, die werd in West-Brabant groot.’