14.5 C
Amsterdam

‘Erdogan is de vaderfiguur die Turken in Europa missen in het land waar ze wonen’

Tayfun Balcik
Tayfun Balcik
Journalist en historicus.

Lees meer

En wéér wint Erdogan. Dit keer versloeg de Turkse president een verenigd oppositieblok. Wat maakt deze autoritaire heerser zo aantrekkelijk voor Turken? De Kanttekening bespreekt die vraag met Turkijekenners Suzan Yücel, Ergün Babahan, Kivilcim Pinar en Mahmut Erciyas.

De Turkse verkiezingen zijn voorbij. Het is game over voor de oppositie, de zittende president Recep Tayyip Erdogan heeft, ondanks de vernietigende aardbeving die aan meer dan 50.000 Turken het leven heeft gekost, opnieuw gewonnen. Hij blijft de komende vijf jaar president. Hij ontpopt zich steeds meer als autoritaire heerser. Hij schendt mensenrechten en heeft bovendien het land economisch verarmd.

‘Dit waren geen eerlijke verkiezingen’, zegt de journalist Suzan Yücel, die onlangs voor BNNVARA de documentaire Mijn Turkse stem maakte. ‘Er is ongelooflijk veel desinformatie. Erdogan liet bijvoorbeeld tijdens een rally een video van Kilicdaroglu zien, waar de Koerdische PKK doorheen gemonteerd was.’ Zo wilde de president zijn concurrent associëren met de terreur van deze beweging, die onder andere in Europa op de terreurlijst staat.

‘Ik denk dat Erdogan heel goed weet wat Turken diep in de kern raakt’, vervolgt Yücel. ‘Turken zijn namelijk vanouds erg bang voor opdeling van hun land. Hij heeft daar tijdens deze verkiezingen goed op ingespeeld, door de oppositie in verband te brengen met terrorisme. Het land zou volgens Erdogan compleet uiteenvallen, wanneer zij aan de macht zouden komen.’

Volgens Yücel onderschat het Westen hoe nationalistisch en islamitisch Turken zijn. ‘Kijk, ik kom uit een gelovig milieu, uit Kahramanmaras, waar Erdogan ook heel veel stemmen heeft gewonnen. Maar het was op zich geen verrassing dat hij daar veel stemmen zou krijgen, ondanks de aardbeving. Die regio is ontzettend nationalistisch. Voor Turken is het belangrijk dat er een leider aan de macht is die vijf keer per dag bidt, gelooft in God, soennitisch-moslim is. Al moeten ze er honger voor lijden. Ze geloven dat iemand die in hun God gelooft niet kwaadwillend kan zijn. En van iemand die dat niet gelooft, kunnen ze minder op aan.

We moeten ook niet vergeten dat Erdogan de mensen uit de binnenlanden van Anatolië een stem heeft gegeven, die voorheen door de politieke elite werden genegeerd. Er is een onvoorwaardelijke loyaliteit naar Erdogan toe. Ook speelt de angst voor een seculiere bijltjesdag, als Erdogan zou verliezen. Vooral mensen die een hoofddoek dragen en die de onderdrukking van die hoofddoek in de jaren negentig hebben meegemaakt, zijn er gevoeliger voor.’

Syriërs als stemvee

Journalist Ergün Babahan is het met Yücel eens dat het geenszins ‘eerlijke verkiezingen’ waren, maar gaat nog een stapje verder. Volgens hem zijn er ook veel stemmen gestolen. ‘Er is er een onverklaarbare toename, buiten de natuurlijke bevolkingsgroei om, van 6,5 miljoen kiezers. Naar verluidt mochten Syrische migranten in veel Anatolische steden stemmen, vooral in de aardbevingsgebieden.’ In oppositiekringen stelt men vaker, overigens zonder overtuigend bewijs, dat Erdogan Syriërs het land heeft binnengehaald als stemvee.

Volgens Babahan heeft ook de oppositie een verantwoordelijkheid als het gaat om een eerlijke stembusgang. ‘Ze hebben zich ondanks eerdere episodes van stemfraude de afgelopen vijf jaar niet adequaat op de verkiezingen voorbereid.’ Babahan wijst hiernaast op de zogenoemde liefdadigheidseconomie die Erdogan in twintig jaar heeft opgebouwd. ‘Hierdoor heeft hij grote massa’s mensen, sektarisch afhankelijk van de AKP gemaakt. Ministeries zijn als het ware in handen gekomen van de voormannen van deze sekten, en het personeel wordt opgevuld door mensen die met deze AKP-sekten zijn verbonden. Deze mensen gebruiken hun macht en invloed, puur voor de voortzetting van het AKP-bewind.’

Ook het Alkmaarse PvdD-raadslid Kivilcim Pinar wijst op de afhankelijkheid van grote groepen Turken van de AKP. ‘Erdogan heeft zijn eigen middenklasse gecreëerd en die vervolgens laten groeien. Er is een enorme massa ‘witte islamisten’ die zich onder Erdogan heeft verrijkt en die met het vertrek van Erdogan economische privileges verliezen. Deze groep bestaat in naam uit conservatieve islamisten, maar in wezen zijn het seculiere, stedelijke groepen die uit zijn op machtsbehoud. Islamitische waarden spelen bijna geen rol meer. Hun economische lot hangt af van de toekomst van Erdogan. Daarom blijven ze op hem stemmen.’

‘Turken hebben een nationalistische inborst en kunnen het niet hebben dat er kritisch over hun leider gesproken wordt’

Antiwesters

De historicus Mahmut Erciyas benadrukt dat twintig jaar intensieve staatspropaganda een stempel heeft gedrukt op de psychologie van de Turkse bevolking. ‘Het conservatisme en ultranationalisme was in Turkije al diepgeworteld. Daar kwam nog twintig jaar Erdogan bovenop. In die periode heeft hij de rechterlijke macht uitgehold, zijn eigen mensen benoemd op cruciale posities in de academische wereld en bureaucratie, de massamedia onder zijn controle gebracht en kritische media monddood gemaakt. In die twintig jaar zijn bijna negenhonderd journalisten opgepakt.’

Babahan spreekt expliciet van een ‘fundamenteel antiwesterse houding’, die er al is sinds het ontstaan van de Turkse republiek. ‘Dit sentiment, dat al sterk was onder secularisten, veranderde in een inherente haat tegen het Westen en alle waarden die het vertegenwoordigt. Erdogan heeft dit sentiment zeer goed gebruikt bij de verkiezingen. Turkse jongeren worden opgevoed in een antidemocratische omgeving, zowel thuis als in het onderwijs.’

Dit antiwesterse gevoel lijkt relatief veel sterker te leven bij Turken die in Europa te wonen. Zij stemden vaak immers veel massaler op Erdogan dan Turken in Turkije zelf. Hoe is dit te verklaren?

‘Dat is iets waar ik mij het hoofd over breek’, zegt Yücel. ‘Veel Turken in West-Europa komen van oorsprong uit Centraal-Anatolië. Hun stemgedrag daar en hier komt een op een overeen: beide groepen zijn even conservatief. Maar toch is het opvallend, omdat de Turken in Turkije alleen maar zijn overgeleverd aan staatspropaganda via overheidskanalen. Zij zien dus een heel beperkt deel van de werkelijkheid. Maar mensen in Europa, zou je denken, zien veel kritischere verhalen over Erdogan. Maar op de een of andere manier komt dat toch niet binnen. Dat heeft er toch mee te maken dat Turken een nationalistische inborst hebben. Ze kunnen het niet hebben dat er op een kritische manier over hun Turkse leider wordt gesproken.’

Discriminatie

Yücel noemt ook de discriminatie en uitsluiting die Turken in Europa ervaren. ‘Hierdoor zijn ze wantrouwender geworden tegenover democratische waarden. Ze koppelen die juist aan uitsluiting en discriminatie. Zo van: leuk al die waarden, maar die zijn er kennelijk niet voor ons. Bovendien speelt Erdogan in op dat sentiment van uitgesloten worden. Hij voelt voor veel mensen in Europa als de vaderfiguur die ze missen in het Westen. Ze voelen zich niet vertegenwoordigd door de leiders van de landen waarin ze wonen, maar dus wel door Erdogan, die zijn vuist op tafel durft te slaan en het Westen durft aan te spreken op zijn hypocrisie. Hier zijn Turken gevoelig voor. Maar hierdoor zijn ze dus ook blind voor wat Erdogan in eigen land doet. Ze zien alleen maar zijn prestigeprojecten en deinen mee in de grootheidswaan: ‘Wij Turken, wij zijn belangrijk, wij hebben ook wat te zeggen in de wereld. Wij zijn niet de groep die onderaan de samenleving staat. Jullie kunnen ons niks maken!’ In Europa gaan Turken gebukt onder discriminatie en uitsluiting, maar wat betreft Turkije speelt dat helemaal niet. Daar is precies het tegenovergestelde het geval. Daar horen ze bij de meerderheid. En dat voelt voor veel Turken fijn. Een Turkse leider waar ze nationalistisch trots op kunnen zijn.’

Babahan deelt die analyse. ‘Turkse immigranten in Europa behoorden tot de meest ongeschoolde plattelandsbewoners van Turkije. De Turkse staat die deze mensen naar Europa stuurde, zag hen enkel als inkomstenbron voor het vaderland. Zij waren verder niet geïnteresseerd in zaken als emancipatie en integratie in het land van aankomst. In feite wilde de Turkse staat, met inbegrip van de regeringen die wij seculier noemen, liever dat deze mensen Turks en moslim bleven. Qua wereldbeeld en levensstijl verschilt een Turk die in Parijs of Berlijn woont niet veel van iemand die in provincieplaatsen Yozgat of Konya woont.’

Volgens Babahan zijn Turken die in het Westen wonen juist onverdraagzamer en haatdragender geworden, omdat ze uitgesloten worden. ‘Hun steun aan de sociaaldemocraten bij de Europese verkiezingen is slechts een kwestie van eigenbelang. Het racisme in de westerse landen wakkert bij Turken het nationalisme, waar ze van huis uit al toe geneigd zijn, alleen maar meer aan. Zolang de Turkse bevolking in Europa toeneemt en westerse regeringen het integratievraagstuk niet aanpakken, zal deze tendens sterker worden. Dan ontstaat in Europa een ernstig Turks probleem.’

Pinar is niet verrast over de grote Erdogan-aanhang in Europa. ‘Afgezien van de alevieten en de seculiere Koerden zijn Turken in Europa conservatief. Erdogan is een politieke leider die in hun culturele profiel past. Deze groep voelt zich verwikkeld in een culturele oorlog met het Westen. Als deze groep meer rigide, fanatieker en teruggetrokkener wordt, denk ik dat er een Turks probleem in Europa kan ontstaan, zoals Babahan zegt’.

‘Ook bij deze verkiezingen waren de buitenlandse stemmen in het voordeel van Erdogan’, merkt Erciyas op. ‘Bij de Turkse oppositie is daar veel irritatie en onbegrip over. Ik begrijp dat wel. Het is vreemd dat mensen die alleen voor vakanties in Turkije komen mede het lot van de Turkse samenleving kunnen bepalen.’

Nu u hier toch bent...

Goede journalistiek kost geld. Leden en donaties maken onze gebalanceerde berichtgeving over biculturaliteit, zingeving en vrijheid mogelijk. Steun ons daarom als u ons werk belangrijk vindt.

Vertel mij meer!
- Advertentie -