Ze stonden te glimmen van tevredenheid, weet u het nog? Na het rampzalige experiment met de PVV, waarbij Wilders al snel de stekker uit het kabinet trok, zouden ze het anders doen. Er was vaart gemaakt en ze waren er trots op dat de formatie dit keer maar kort duurde, want het land schreeuwde na de beschamende vertoning van de afgelopen maanden om een daadkrachtige regering.

Vervolgens trok echter de VVD als vanouds schaamteloos het hele tafellaken naar zich toe, omdat niet het landsbelang, maar het deelbelang van een rijke bovenlaag bij haar vooropstaat, en begon de electorale neergang van de progressieve partner in deze coalitie over het midden.

Nee, ik heb het niet over 2026, toen de twee verkiezingswinnaars Jetten en Bontenbal hun programmavoorstel presenteerden en vervolgens de VVD erbij kwam. Ik heb het over de twee winnaars Rutte en Samsom in 2012. Maar het eerste had gekund, want de parallellen zijn navenant.

Net als Jetten na de verkiezingen van 2025 wilde Samsom na die van 2012 vooral snel aan de slag, want de eindeloze kabinetsformaties deden afbreuk aan het aanzien van de politiek. Het eindigde voor de PvdA in een drama: in 2017 werd de partij electoraal gevierendeeld, van 38 naar 9 zetels, en die klap is zij nooit meer te boven gekomen.

De te snelle formatie leidde toen al snel tot problemen, omdat voor de VVD één uitgangspunt vooropstaat: als het slechter gaat, worden de lasten altijd bij laagbetaalde, hardwerkende Nederlanders gelegd. De rijke rentenierende bovenlaag, die de VVD financiert, betaalt nooit.

Vandaar dat ook nu van de vermogens niets extra’s mag worden gevraagd en de VVD inzet op een nieuwe vermogenswinstbelasting die de facto de grote vermogens spaart en de schatkist mogelijk twintig miljard kost. Dat bedrag moet natuurlijk ergens vandaan komen en u mag raden waar de VVD dat halen wil.

Ook in 2012 was er amper een nieuw kabinet geformeerd of er brak binnen de VVD een opstand uit over het enigszins inkomensafhankelijk maken van de ziektekostenpremie. Dat was in het coalitieakkoord overeengekomen, maar de VVD wilde daar nu onder druk van haar achterban meteen weer onderuit. De PvdA ging omwille van de lieve vrede akkoord – vooral niet wéér een kabinet dat voortijdig valt.

Inmiddels zijn sinds de recente interne crisis de coalitieverhoudingen dankzij de VVD nu al danig verzuurd. Amper was de ploeg van Jetten aangetreden of de nieuwe minister van Financiën, Eelco Heinen, zette op ijzerenheinig eigenmachtige wijze een streep door de al door de Kamer goedgekeurde plannen voor een vermogensaanwasbelasting, zelfs achter de rug van zijn eigen D66-staatssecretaris om. Er waren namelijk wat bezwaren van belanghebbende miljonairsbeleggersverenigingen binnengekomen en daarnaar luistert de VVD altijd.

Het herinnert aan de achterbakse manier waarop Mariëlle Paul afgelopen herfst precies één dag na de verkiezingen bekendmaakte een streep door de plannen van haar voorganger voor het aanpakken van de uitbuiting van arbeidsmigranten te zetten. Er waren namelijk wat bezwaren vanuit de belanghebbende uitzendlobby binnengekomen en u weet: de grootste sponsor van de VVD komt uit die hoek, dus de VVD luistert altijd.

De suggestie dat Paul met de bekendmaking daarvan bewust wachtte tot na de verkiezingen, werd door haar met grote verontwaardiging afgewezen als een ‘heel smerige gedachte’. Intussen weten we: die heel smerige gedachte was juist. Haar plan lag er al weken, haar eigen eerlijke ambtenaren hadden op tijdige bekendmaking aangedrongen, maar dat mocht niet omdat dat de VVD electoraal schaden kon.

Smerige gedachten over de VVD zijn wel vaker juist. Zo kwam Rutte in oktober 2017 na een telefoontje van Ruttes bovenbazen bij Shell en Unilever plots met de afschaffing van de dividendbelasting op de proppen – ook iets wat nooit eerlijk aan de kiezer was voorgelegd.

Al jaren bestaat er onder economen consensus dat de lasten op arbeid te hoog zijn en op vermogens te laag. En wat doet de VVD, die kampioen van de hardwerkende Nederlander? Elke hogere belasting op grote vermogens tegenhouden – de hardwerkende Nederlander betaalt.

Hier wreekt zich Jettens gretigheid om snel premier te worden, die daarom alle VVD-dictaten heeft geslikt, zodat er door het uitsluiten van PRO nu een minderheidsregering zit. Zo zijn we door een te overhaaste formatie dit voorjaar nu in een permanente formatie beland, waarbij het kabinet vooral voortdurend interne richtingloosheid demonstreert.