Terwijl ik dit schrijf, zo rond lunchtijd Nederlandse tijd op 27 oktober, is het onduidelijk wie de Israëlische verkiezingen gaat winnen. De grote vraag is of Netanyahu in staat zal zijn opnieuw premier te worden (en daarmee aan een mogelijke gevangenisstraf te ontkomen) of niet.

Zij die zeggen ‘Bibi of Gadi (Eisenkot), het maakt niet uit’, hebben ten dele gelijk. Ook Eisenkot heeft weinig zin om na te denken over een staat waarin de Palestijnen gelijke rechten zullen genieten. En daarmee bedoel ik dan de Palestijnen die op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook wonen; de Palestijnen die een Israëlisch paspoort hebben, genieten in theorie dezelfde rechten als de Joodse Israëliërs. Zeker, er is discriminatie, maar hun lot is niet te vergelijken met dat van de Palestijnen zonder een dergelijk paspoort op de Westelijke Jordaanoever, waar Joodse kolonisten het proces van etnische zuivering met geweld proberen te versnellen, of die in de Gazastrook, die in een toestand leven die permanente oorlog genoemd kan worden.

De genocidevraag hoeft hier niet te worden gesteld, die is door diverse academici en organisaties beantwoord met het woord: ja. Maar dat is niet het einde van de discussie, slechts het begin. Want er komt iets na genocide, de vraag is: wat?

Om te beginnen moet dan worden vastgesteld dat minimale veranderingen ook veranderingen zijn. En Eisenkot beseft ook dat als hij te veel naar links zou zijn opgeschoven, zijn kansen om Netanyahu te verslaan minimaal zouden zijn. Links in Israël is gemarginaliseerd.

Inmiddels zijn we twee dagen verder, de stemmen zijn zo goed als geteld, de onzekerheid is niet minder groot. Netanyahu is niet definitief verslagen, zoveel is zeker.

Na de verkiezingen appte hij dat hij ontredderd is

Een Israëlische vriend, een historicus die samen met een Palestijnse collega een bloemlezing samenstelde met teksten over de Holocaust en de Nakba, schreef mij dat op de korte termijn na de verkiezingen de weg naar de afgrond iets minder snel zal worden afgerend, maar dat er op lange termijn niets zal veranderen. Dat vrees ik ook. Na de verkiezingen appte hij dat hij ontredderd is.

Ontredderd. Over de tweestatenoplossing zal ik zwijgen. Die oplossing is al langer dood, maar zowel aan Israëlische als Palestijnse kant zijn er mensen, en niet de minsten, die menen dat een confederatie mogelijk is. Autonomie kan vele gedaantes aannemen. En de natiestaat is misschien wel een verouderd vehikel om dergelijke autonomie mee te bewerkstelligen. Deze mensen mogen dan een kleine groep vormen – het grootste deel van het Israëlische electoraat lijkt etnische zuivering te prefereren – maar ook de voorkeuren van het electoraat zijn aan verandering onderhevig.

Hoe verhoudt zich deze wat optimistische zin tot de inschatting van mijn vriend, de historicus, die ik ook deel? Je weet niet wanneer het oude instort. De Sovjet-Unie stortte in dankzij economische malaise, het Habsburgse Rijk stortte in na een verloren wereldoorlog.

Het is geen geheim dat de droom van Netanyahu is om terug te keren naar de toestand van 6 oktober 2023, met een Hamas-bewind in Gaza, want Hamas en Netanyahu versterkten elkaar en hebben elkaar nodig. Sinwar, een intelligente man, de architect van 7 oktober, zag zichzelf als een islamitische messias die meende heel Palestina te kunnen bevrijden. Netanyahu houdt, denk ik, te veel van sigaren en champagne om zichzelf als messias te zien. Hij is net als Trump alleen messias voor zichzelf en daar heeft hij vrede mee, maar hij heeft zich omringd met politici die het messianisme hebben omarmd. En het moet hier nog een keer worden gezegd: waar de hoop op verlossing politieke dimensies aanneemt, is het bloedbad nabij.

Het politieke messianisme maakt elk compromis onmogelijk, maakt samenleven onmogelijk, het land heilig, de oorlog heilig, de vijand zo dood mogelijk.

De vraag is hoe het politieke messianisme in Israël overwonnen kan worden, waaronder de paranoia die ervoor zorgt dat burgers die, hoewel ze niet religieus zijn aangelegd, toch denken dat ze er verstandig aan doen de mensen te steunen die menen dat Gods zegen op hun geweld rust.

Er zijn ruwweg twee mogelijkheden. Er is een nog groter bloedbad nodig dan het langgerekte bloedbad dat sinds 7 oktober voortduurt, om de dodelijke dynamiek van heilige oorlog en meer heilige oorlog te doorbreken. Of het geloof in de reinigende werking van geweld, in geweld waar Gods zegen op rust, moet geleidelijk afnemen tot het gemarginaliseerd is.

Veel, maar niet alles, hangt van Amerika af.

Veel hangt af van de vraag of je bereid bent met je vijand, met de moordenaar van je kind, samen te leven. Je hoeft er geen thee mee te drinken, in dezelfde stad wonen is genoeg.

Het alternatief is meer bloedvergieten.