‘De dodelijke escalatie tussen de Koerdische SDF en het Syrische leger in Aleppo was bedoeld om het Turks-Koerdische proces te saboteren’, zegt de Turkse president Erdogan in reactie op de ontwikkelingen in buurland Syrië. Opvallend genoeg is dat ook precies de lezing van de Koerdische PKK, die op de terreurlijst staat in Turkije, de VS en de EU, en met wie de Turkse staat sinds vorig jaar een wankel vredesproces voert.
Een Syrische mensenrechtenorganisatie berichtte dinsdag dat er 45 burgers en 60 soldaten zijn omgekomen in de gevechten, meldde nieuwszender Al Jazeera.
Het komt vaker voor dat dezelfde feiten tot verschillende interpretaties leiden bij verschillende spelers. Maar in dit geval wijst juist die gedeelde interpretatie van wat er in Aleppo is gebeurd op een fundamenteel verschil van inzicht over hoe het vredesproces verder zou moeten verlopen.
Turkije hamert namelijk al vanaf het begin van het nieuwste vredesproces met de Koerden op een ‘Turkije zonder terreur’. De PKK en alle verwante groeperingen moeten zich ontwapenen. In ruil daarvoor zouden de Koerden meer rechten krijgen, maar wat die precies inhouden blijft onduidelijk.
De PKK daarentegen wil het vredesproces eerst daadwerkelijk zien functioneren voordat zij er echt in kan geloven. Bovendien vinden de Syrische Koerden dat Turkije geen rol van betekenis zou moeten spelen in Rojava, het autonome Koerdische gebied in Noordoost-Syrië, ook wel West-Koerdistan genoemd.
Dat Turkije het nieuwe Syrische regime steunt in zijn offensief tegen de Koerden in Aleppo, en mogelijk ook in Rojava, ziet de PKK als sabotage van het vredesproces. Erdogan en zijn pro-Turkse Syrische bondgenoten willen dat de Koerdische SDF de wapens neerlegt en uiteindelijk opgaat in het Syrische leger.
Dat proces lijkt na het bloedvergieten in Aleppo mislukt. De extreemrechtse bondgenoot van Erdogan, Devlet Bahceli (MHP), leider van de Grijze Wolven, noemde de leider van de Koerdische SDF Mazloum Abdi gisteren nog een ‘proxy van het zionisme’ en daarmee geen waardige gesprekspartner.
De Turkse politicus Bülent Arinc (AKP), die het onlangs opnam voor ‘onschuldige gülenisten’, spreekt zich nu ook uit vóór de seculiere burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu (CHP), die al bijna een jaar gevangen zit. ‘Ik ben tegen de gevangenneming van mensen die een bestuurlijke functie bekleden’, zei hij. Dat meldt de regeringsgezinde krantEnsonhaber.
De oud-voorzitter van het Turkse parlement, die ook lange tijd vice-premier was, laat de laatste tijd steeds vaker kritische geluiden horen uit de samenleving. Zijn uitspraken over Ekrem Imamoglu deed hij bovendien via een van de weinige oppositiekanalen die Turkije nog kent: de seculier-nationalistische zender Sözcü TV.
‘Ik ben principieel tegen het gevangen zetten van mensen die een functie in de samenleving vervullen. Het gaat hier immers niet om mensen die anderen hebben doodgeschoten of die gewapend een bedreiging vormen voor de maatschappij.’
Ook is hij kritisch over het argument binnen AKP-kringen dat Imamoglu zou kunnen vluchten. ‘Dan moet je hem die mogelijkheid ontnemen. Jullie wisten ooit zelfs de postcodenummers van bendeleden te achterhalen, dus dat kan geen argument zijn. En waarom zou hij vluchten? Dan verliest hij vanzelfsprekend alle geloofwaardigheid.’
Volgens Arinc moeten aan zijn woorden geen verdere conclusies worden verbonden. ‘Of ik meneer Imamoglu mag of niet, is niet relevant. Hij is iemand die het burgemeesterschap heeft gewonnen, daar kan ik niets tegen inbrengen. Hij zit inmiddels al 300 dagen vast. Dat is een situatie die verdrietig stemt.’
Uit de recente ETHOS-telling (*) blijkt dat er in Amsterdam zo’n 11.000 daklozen zijn, met een veel hoger percentage buitenslapers dan in de rest van het land. In het straatbeeld is dat niet meer te missen. Wat gaat hierachter schuil? En belangrijker: wat is eraan te doen? Experts komen aan het woord. Aflevering 1: de manager
‘Het woord crisis vind ik een beetje lastig’, zegt Janneke van Loo, welbespraakt filosoof, manager van de tien hoofdstedelijke inloophuizen en al vijfentwintig jaar werkzaam in de hulpverlening aan mensen die dat het hardst nodig hebben. We bevinden ons in het hoofdkantoor van De Regenboog Groep: een prachtig gebouw in Amsterdamse School-stijl aan het IJ, waar ooit schipperskinderen les kregen. Het is er druk, op een inmiddels herkenbare Regenboogmanier: gezellige vriendelijkheid in een wat slordige setting, op een fundament van onmiskenbaar arbeidsethos. Er moet wat gebeuren, en gedaan worden. En dat moet ook. Want, zo zegt Van Loo, zoals het er nu voorstaat, is het niet best.
‘Er zijn te weinig huurwoningen en wat er is, is te duur’
‘Het woord crisis is wat gedevalueerd’, vervolgt zij. ‘Een crisis is wat mij betreft een slagaderlijke bloeding waarbij iedereen, maar dan ook iedereen, gaat rennen. In dit geval, met 11.000 daklozen in de hoofdstad alleen al, zou dat betekenen dat we alles opeisen waar we mensen in kunnen herbergen: alle lege kantoren, vakantiehuizen, antikraakpanden. Dat is niet wat er nu gebeurt. Er springen ook geen politici op tafel. Maar als je me vraagt: “Gaat het dan goed?”, dan zeg ik nee. Goed is wanneer wij niet meer nodig zijn, of dat punt naderen, in welk tempo dan ook. Nadrukkelijk níét goed is de kant die het nu opgaat. Tot zover de filosoof in mij, maar samengevat: er is inderdaad iets ondraaglijks aan de hand.’
De Regenboog Groep in Amsterdam staat er middenin. Ik kan me voorstellen dat dit voor jullie niet pas dankzij de recente telling duidelijk is geworden.
‘Nou nee, dat zou ook wel gek zijn als je zo met je voeten in de modder staat. Daarbij aangetekend dat de situatie hier wel overeenkomt met landelijke trends, maar allemaal net wat verder gaat. We hebben hier bijvoorbeeld procentueel twee keer zoveel buitenslapers als in de rest van Nederland. Toch ben ik erg blij dat deze telling er is.’
Janneke de Loo. Beeld: Gijs de Swarte
Wat is daardoor verbeterd?
‘Het fijne is dat er nu een officieel cijfer is waarmee de urgentie vaststaat. In eerdere tellingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek — dat natuurlijk enorme autoriteit heeft — werd veel niet meegenomen: geen mensen onder de achttien en boven de vijfenzestig, geen mensen zonder burgerservicenummer, geen economisch daklozen. Dat zijn mensen die geen huis hebben, maar nog wel bij anderen kunnen slapen.’
Op dat laatste probleem is nu veel meer zicht, begrijp ik. En het is groot.
‘Ja, en dat is wel enigszins een verrassing: daar zitten veel vrouwen bij. Vijftienhonderd kinderen zijn dakloos. Dertig procent van alle daklozen is vrouw, maar in onze inloophuizen zien we er maar de helft van terug. En het feit dat je ze niet onder een brug ziet liggen, wil niet zeggen dat het goed met ze gaat. Er is sprake van enorme stress en uitbuiting, en dan heb ik het ook over huurbetaling in natura. Er zitten moeders met kinderen bij. Dat is gewoon een drama. Dat komen wij tegen. Vrijdagmiddag vijf voor vijf een gebroken gezin aan je bureau: dat is niet mis. Met “Sorry lieve mensen, we gaan zo sluiten, maandag ben je de eerste” kom je er niet. Dan moet je handelen. Daar kiezen we onze medewerkers ook op uit. Maar het schetst vooral de enorme spanning die op het systeem staat.’
‘Al die mensen uit andere Europese landen die hiernaartoe komen: dat moet anders’
Wat zijn de oorzaken van de huidige situatie?
‘Er zijn verschillende oorzaken. We zijn opgericht in 1975, toen speelde de heroïne-epidemie een grote rol. Dakloosheid is op verschillende manieren gedefinieerd, dus cijfers variëren, maar in de decennia daarna kregen we er redelijk grip op. En nu zakken we als land terug. Om te beginnen is er het enorme huisvestingsprobleem. Er zijn te weinig huurwoningen en wat er is, is te duur. Een scheiding, ontslag of depressie zijn nu allemaal reële oorzaken van dakloosheid, terwijl een verhuizing vroeger vaak nog een oplossing was. En dakloosheid zorgt voor negatieve versnelling op allerlei fronten.’
En dan is er natuurlijk de manier waarop met arbeidsmigranten wordt omgegaan.
‘Het merendeel van de buitenslapers komt uit andere Europese landen. Die zijn hier echt niet naartoe gekomen om onder een brug te slapen. De gouden bergen blijken vaak te bestaan uit onzekerheid en uitbuiting. Niet meer kunnen werken leidt tot verlies van huisvesting, en dan zijn er schaamte en geldgebrek die de reis terug in de weg staan. Dat gaat gepaard met, of leidt tot, verslavingsproblematiek. Als je je tanden met bier moet poetsen, is het een lange weg terug.’
Wat zijn volgens u de oplossingen?
‘Wie de oorzaken benoemt, stuit vanzelf op de oplossingen. Al die mensen uit andere Europese landen die hiernaartoe komen: dat moet anders. Het is geen makkelijke discussie, maar we kunnen het hier niet allemaal oplossen. Daar moet op Europees niveau iets aan gebeuren, ook omdat Europese regelgeving hieraan ten grondslag ligt. Verder hebben we, vanzelfsprekend, veel meer betaalbare woningen nodig, al decennia lang. Er is speculatieve leegstand in de stad die benut kan worden. En heel concreet: wij hebben meer inloophuizen nodig. Het begrip crisis mag dan gedevalueerd zijn, misschien is het tijd om het opnieuw te waarderen, zodat we met z’n allen weer echt in beweging komen.’
(*) De ETHOS-methode van de Europese Unie telt niet alleen mensen die op straat leven, maar ook mensen in tijdelijke opvang, mensen die uit een instelling komen en mensen die tijdelijk bij familie of vrienden bivakkeren.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd dat landen die zaken doen met Iran te maken krijgen met een importheffing van 25 procent. Dit bericht het Franse persbureau AFP.
De maatregel geldt voor landen die tegelijkertijd handel drijven met de Verenigde Staten. Volgens Trump gaat het besluit per direct in, al maakte hij niet bekend welke landen precies worden getroffen.
De aankondiging komt terwijl in Iran al weken wordt geprotesteerd tegen de regering. Mensenrechtenorganisatie Iran Human Rights schat dat bij het harde optreden van de autoriteiten minstens 648 doden zijn gevallen, onder wie negen minderjarigen. Door een vrijwel volledige internetblokkade is een onafhankelijke bevestiging van deze cijfers niet mogelijk, volgens sommige schattingen ligt het dodental veel hoger.
Trump liet weten niet terug te deinzen voor militair optreden tegen Iran, maar benadrukte dat diplomatie zijn eerste keuze blijft. Ondertussen waarschuwde de Europese Unie dat het aanvullende sancties tegen Iran overweegt vanwege het geweld tegen demonstranten.
Sancties maken al langer deel uit van het pakket aan pressiemiddelen dat de Europese Unie en de Verenigde Staten gebruiken. Dit heeft er deels voor gezorgd dat Iran zich bevindt in een economische impasse. Deze impasse bracht de massa eind vorige maand de straat op. Toch brachten sancties het regime niet op andere gedachten. Of hardere sancties nu wel het regime zullen doen buigen, is nog maar de vraag.
De Koerdische vereniging NCDK uit Den Haag roept de Nederlandse regering op om in actie te komen voor de burgers van Aleppo, met name in de wijken Sheikh Maqsoud en Ashrafieh. Inwoners van deze wijken zijn niet langer veilig en hebben internationale bescherming nodig, stelt de vereniging.
Door middel van een petitie vraagt de Nederlandse tak van de Koerdische vereniging om aandacht voor de inwoners van deze wijken, die sinds vorige week onder vuur liggen. Op sociale media gaan beelden de wereld over van gijzelingen, gedwongen ontheemding en vernedering. Steeds zou het om burgers gaan.
Volgens het in het Verenigd Koninkrijk gevestigde Syrische Observatorium voor de Mensenrechten zijn er inmiddels 45 burgers en 60 soldaten omgekomen sinds het geweld vorige week oplaaide, zo bericht de Arabische nieuwszender Al Jazeera. De mensenrechtenwaakhond volgt de ontwikkelingen in Syrië via een netwerk van bronnen ter plaatse.
NCDK Den Haag wil dat regeringsleiders in Nederland en Europa zich meer inzetten voor de inwoners van deze wijken. De vereniging vraagt onder andere om het waarborgen van toegang van humanitaire hulp, internationale monitoring en steun voor onafhankelijk onderzoek naar mensenrechtenschendingen. Dit zou kunnen worden afgedwongen door middel van diplomatieke druk in EU- of VN-verband.
Laatste ontwikkelingen in Aleppo
Vorige week dinsdag brak opnieuw geweld uit in de voornamelijk Koerdische wijken van Aleppo. Het Syrische leger verklaarde dat alle SDF-doelen doelwit zouden zijn. Wat volgde waren vier dagen van intens geweld over en weer met zwaar geschut. Tanks en drones vulden het straatbeeld van de dichtbevolkte wijken. Burgers die niet op tijd waren geëvacueerd konden geen kant op.
Over de term SDF ontstond nogal verwarring. Deze groepering, die de autonome regio in het noordoosten van Syrië bestuurt, was in april vorig jaar al vertrokken uit Aleppo. De milities die momenteel nog aanwezig zijn groeperen zich onder de naam Asayish – ofwel de Koerdisch geleide interne veiligheidstroepen. De regering zou de term SDF gebruiken om een conflict tussen de Koerden en Arabieren te fabriceren, zegt Sipan Hemo, lid van het algemeen commando van de SDF in een interview op Ronahî TV, volgens journalist Wladimir van Wilgenburg.
Afgelopen vrijdag meldde de Syrische regering een staakt-het-vuren. De door hen genoemde SDF-strijdkrachten zouden worden geëscorteerd met bussen naar het noordoosten. In Ashrafiyeh keerde inderdaad de rust terug, maar in Skheikh Maqsood weigerden Asayish-strijders om zich over te geven. Wat volgde was een weekend met de meest afschuwelijke beelden, waarin burgers en strijders voor SDF-leden werden gehouden door Syrische legereenheden.
SDF en Damascus
Ondertussen woekert het conflict tussen de SDF en de regering in Damascus voort. Deze twee partijen sloten in maart vorig jaar een overeenkomst. Hierin stond dat de SDF zou worden geïntegreerd in het Syrische nationale leger. Hoewel beide partijen claimen nog steeds achter deze doelstelling te staan, lukt het niet om tot werkelijke uitvoering te komen. Het geweld in Aleppo kan worden gezien als een gevolg hiervan.
Toch ligt het volgens Hemo gecompliceerder dan dat. In het interview op Ronahi TV geeft hij Turkije de schuld van de nieuwe escalatie. Zowel de SDF als de Syrische regering waren er eigenlijk al uit en klaar om nieuws over de integratie naar buiten te brengen toen ‘een ambtenaar uit een andere staat’ de kamer binnenkwam, de regeringsleiders apart nam en de bekendmaking opeens werd uitgesteld, zo vertelt hij. Uit de context blijkt dat het gaat om een Turkse ambtenaar. Niet veel later volgde de nieuwe geweldsuitbarsting in Aleppo, waarvan beide partijen stellen dat ‘de ander’ begon.
Hulp van SDF en PKK
Op dinsdagochtend verklaarde het regeringsleger de aanval op SDF uit te breiden door ook de nabijgelegen stad Deir Hafir in te trekken. De Koerden in Aleppo zouden versterking krijgen van de SDF, maar ook van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK), die vorig jaar begon met de terugtrekking van al haar troepen uit Turkije naar Noord-Irak als onderdeel van een vredesproces met Turkije.
Hemo ontkent dat dat SDF-troepen naar Aleppo zijn afgereisd. DE SDF respecteert de beslissing van ‘de broeders in Aleppo’ om zich staande te houden, maar is er niet bij betrokken, vertelt hij. Volgens hem gelooft de SDF nog steeds in de onderhandelingen en in een democratisch Syrië voor iedereen. ‘Ze wilden een nieuw conflict tussen Koerden en Arabieren uitlokken. Dit is een zeer gevaarlijk plan, dat bewust wordt nagestreefd. We moeten alert blijven’, aldus de SDF-leider.
‘Myanmar heeft doelbewust geprobeerd de Rohingya, een moslimminderheid, te vernietigen met verschrikkelijk geweld.’
Dat zei de Gambiaanse minister van Justitie, Dawda Jallow, bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ). Het is een nieuwe genocidezaak die de rechters van het ICJ voorgelegd krijgen, zo bericht het Franse persbureau AFP.
‘Het gaat hier niet om een esoterische kwestie van internationaal recht. Het gaat om echte mensen, echte verhalen en een echte bevolkingsgroep: de Rohingya van Myanmar. Zij zijn het doelwit van vernietiging’, zei Jallow tegen de rechters van het Internationaal Gerechtshof.
Gambia zet de zwaarst mogelijke aanklacht in waarmee een land geconfronteerd kan worden: de schending van het genocideverdrag uit 1948. Dit verdrag is sindsdien desondanks talloze malen geschonden, onder andere door de Rode Khmer in Cambodja. Het Internationaal gerechtshof doet momenteel onderzoek of Israël genocide pleegt in Gaza.
Honderdduizenden Rohingya-moslims sloegen in 2017 op de vlucht voor het Myanmarese leger en extremistische boeddhistische milities. In Bangladesh getuigden zij al over bloedstollende episodes van massaverkrachtingen en moordpartijen, meldt AFP. ‘Zelfs kinderen werden levend verbrand’, vertelt mensenrechtenadvocaat Paul Reichler, die Gambia vertegenwoordigt.
Ongeveer 1,2 miljoen Rohingya leven nu in vluchtelingenkampen in Cox’s Bazar in Bangladesh, niet ver van de grens met Myanmar.
Duizenden Marokkaanse Nederlanders verlaten Nederland uit economische redenen of omdat zij zich hier niet meer welkom voelen. In Tanger zou zelfs een ‘Hollandse wijk’ zijn ontstaan, bestaande uit Marokkaanse Nederlanders. Dat meldt Nieuwsuur in een reportage.
‘Er wordt in dit café af en toe meer Nederlands dan Marokkaans gesproken, zegt Abdenbi Abdellaoui tegen Nieuwsuur. Hij is een van de eerste ‘terugkeerders’. Abdellaoui startte zijn café in Tanger 25 jaar geleden en verliet Den Bosch voor wat het was.
Volgens hem keren veel Marokkaanse Nederlanders ‘terug’ om economische redenen. Ze beginnen er hun eigen onderneming, zoals bouwbedrijven of meubelzaken. ‘En ze komen allemaal bij mij langs voor gratis advies’, meldt Abdellaoui. De Bosschenaar is niet de enige in zijn familie: ook leden van de tweede generatie zijn hem gevolgd en runnen inmiddels hun eigen ondernemingen in Tanger.
Lokale Marokkanen spelen hierop in en spreken inmiddels al een aardig woordje Nederlands om hun Nederlands-Marokkaanse klandizie zo goed mogelijk te bedienen.
De Marokkaanse economie is momenteel gunstig voor ondernemers, maar het zijn niet alleen economische redenen waarom Marokkaanse Nederlanders voor Marokko kiezen.
Arts Nordin Dahhan, die vroeger in het AMC werkte, hoort van veel patiënten dat zij de ‘vijandige sfeer’ in Nederland zat zijn. ‘Ze willen niet dat hun kinderen in zo’n omgeving opgroeien. Nederland is niet meer zoals het was’, aldus Dahhan.
Het minderheidskabinet dat D66, CDA en VVD willen vormen, lijkt een praktische oplossing, maar zorgt voor onzekerheid. Omdat er geen vaste meerderheid is, kunnen besluiten sneller veranderen of worden uitgesteld. Die onzekerheid merken vooral burgers, stelt Yunus Kaplan.
Het komende minderheidskabinet wordt gepresenteerd als een logische oplossing in een versnipperd politiek landschap. Niet als ideologisch project, maar als werkvorm: een manier om het land bestuurbaar te houden zonder grote beloftes. Instabiliteit wordt daarbij voorgesteld als iets technisch, iets wat je kunt organiseren zolang iedereen bereid is mee te bewegen.
Maar een minderheidskabinet is geen neutrale bestuursvorm. Het is geen abstracte constructie, maar een politieke keuze. Een keuze die onzekerheid accepteert als uitgangspunt en de gevolgen daarvan doorschuift naar burgers. Instabiliteit wordt zo geen probleem dat opgelost moet worden, maar een vast onderdeel van het bestuur.
Voor wie al weinig vertrouwen had in de overheid, kan dat voelen als bevestiging: besluiten zijn voorlopig, bescherming hangt af van wisselende meerderheden en beleid geldt zolang het geen grote weerstand oproept. De vraag is niet of regels kunnen veranderen, maar of ze er morgen nog zijn. Dat wordt concreet wanneer je dit moet uitleggen aan leerlingen die al weinig verwachten van de politiek.
Tijdelijke bemiddelaar
In die zin zegt een minderheidskabinet iets over hoe de overheid zichzelf positioneert. Niet langer als stabiele factor die richting geeft, maar als tijdelijke bemiddelaar tussen belangen. In een situatie waarin beleid steeds opnieuw moet worden heronderhandeld, krijgt politiek geen vaste uitkomst maar een tijdelijk karakter. Dat klinkt flexibel, maar heeft een prijs. Juist omdat een minderheidskabinet zelden voorkomt, wordt die betekenis gemakkelijk onderschat.
Die prijs wordt niet door iedereen in gelijke mate betaald. Voor mensen die leven met onzekerheid is dit geen theoretisch debat. Wie afhankelijk is van overheidsbescherming, onderwijs, zorg of sociale voorzieningen weet dat stabiliteit geen luxe is, maar een voorwaarde om te kunnen plannen en vertrouwen. Instabiliteit betekent hier geen vrijheid, maar voortdurende alertheid: aanpassen, uitstellen, leven met onzekerheid.
Een minderheidskabinet belooft overleg en afweging. Wat het ook normaliseert, is bestuurlijke terughoudendheid. Besluiten worden uitgesteld omdat ze gevoelig liggen. Dossiers blijven liggen omdat er geen meerderheid te vinden is. Verantwoordelijkheid wordt gedeeld omdat niemand haar volledig kan dragen. Zo ontstaat een politiek die formeel aanwezig is, maar inhoudelijk voorzichtig blijft om geen steun te verliezen.
Dossiers blijven liggen omdat er geen meerderheid te vinden is
Opvallend is hoe weinig politieke partijen deze instabiliteit problematiseren. Integendeel, ze presenteren haar als compromis. Maar een minderheidskabinet is ook comfortabel: het maakt invloed mogelijk zonder volledig eigenaarschap. Standpunten kunnen worden ingebracht zonder dat ze hoeven te worden waargemaakt. Wie vandaag instemt, kan zich morgen terugtrekken.
Wat gebeurt er met politieke verantwoordelijkheid wanneer partijen wel meebeslissen, maar niet volledig aanspreekbaar zijn op de gevolgen? Dat is geen onmacht, maar een keuze. Instabiliteit wordt niet alleen geaccepteerd, maar actief genormaliseerd.
Die voorzichtigheid wordt vaak gepresenteerd als zorgvuldigheid, maar zorgvuldig is niet hetzelfde als afwezig. Wanneer instabiliteit structureel wordt, verschuift ook de norm van bestuur. Tijdelijkheid wordt acceptabel. Onzekerheid wordt een bestuursstijl. Wat vandaag niet lukt, kan morgen opnieuw worden besproken. Wat nu geen meerderheid vindt, verdwijnt uit beeld — zonder consequenties voor partijen, maar wel voor burgers.
Dat heeft gevolgen voor hoe burgers de overheid ervaren en voor wat zij nog durven verwachten. Niet alleen in grote dossiers, maar in het dagelijkse contact met instituties. Wanneer beleid voortdurend voorlopig is, wordt ook bescherming voorwaardelijk. De overheid is er, maar onder voorbehoud. Ze luistert, maar belooft weinig. Ze handelt, maar pas wanneer het niet anders kan.
Politieke standaard
Een minderheidskabinet hoeft niet per definitie te mislukken. Het kan zelfs leiden tot bredere samenwerking en meer debat. Het risico zit in wat we normaal gaan vinden. Als instabiliteit de standaard wordt, verschuift ook onze verwachting van wat politiek hoort te zijn: niet langer een plek waar verantwoordelijkheid wordt genomen, maar een ruimte waar verantwoordelijkheid circuleert.
Het minderheidskabinet wordt gepresenteerd als bestuurlijke noodzaak, maar het is ook een politieke keuze. Besturen is niet eindeloos overleg of permanente voorzichtigheid, maar verantwoordelijkheid nemen — ook wanneer dat ongemakkelijk is en de meerderheid ontbreekt.
Zolang partijen instabiliteit blijven framen als onvermijdelijk, zonder te erkennen wie daar structureel de prijs voor betaalt, verschuift politiek van bescherming naar beheer. Dan wordt onzekerheid geen tijdelijk risico, maar een geaccepteerde bestuursvorm.
Dat is geen neutrale ontwikkeling. Het is een politieke keuze. En zoals bij elke keuze geldt: wie haar maakt, draagt verantwoordelijkheid voor wie ermee moet leven.
Volgens Rob Wijnberg van de Correspondent is Donald Trump het grootste gevaar voor de wereldvrede sinds Adolf Hitler. Amerika-deskundige Koen Petersen ziet dit toch anders en wil de Amerikaanse president vooral begrijpen.
Petersen begint zijn verhaal niet bij Donald Trump zelf, maar bij een plek die voor hem symbool staat voor de grilligheid en het geweld van de Amerikaanse geschiedenis. Onlangs bezocht hij het Civil Rights Museum in Memphis, gevestigd op de plek waar Martin Luther King Jr. in 1968 werd vermoord. Het maakte diepe indruk op Petersen, die zelf in 1968 geboren is. Hij realiseerde zich opnieuw hoe recent en ontwrichtend die periode eigenlijk was. De Vietnamoorlog, de rassenrellen, de moorden op King en Robert Kennedy, het zijn geen verre herinneringen maar gebeurtenissen die nog altijd doorwerken in het Amerikaanse zelfbeeld. Het museum laat dat volgens hem indringend zien.
Om het presidentschap van Donald Trump te begrijpen moet je de Amerikaanse geschiedenis kennen, benadrukt Petersen. ‘Elke Amerikaanse president heeft zijn eigen wereldbeeld en visie op de rol van de Verenigde Staten in de wereld. Trump vormt daarop geen uitzondering, al wijkt zijn stijl sterk af van die van zijn voorgangers.’ Wie hem uitsluitend ziet als een ontspoorde populist of een historische anomalie, mist volgens Petersen een belangrijk punt. Donald Trump staat in een lange Amerikaanse traditie, met name die van isolationisme en ongebondenheid.
Monroe-doctrine
Aanvankelijk was het isolationisme zelfs de dominante stroming in de Amerikaanse buitenlandse politiek. De eerste president van de Verenigde Staten, George Washington, waarschuwde al aan het einde van zijn presidentschap tegen permanente allianties met buitenlandse mogendheden. In de negentiende eeuw werd dat denken geconcretiseerd in de Monroe-doctrine, die stelde dat Europese mogendheden zich niet moesten bemoeien met het westelijk halfrond. De Verenigde Staten beschouwden Latijns-Amerika als hun achtertuin. President Woodrow Wilson probeerde na de Eerste Wereldoorlog hiermee te breken en was de drijvende kracht achter de Volkerenbond, maar omdat hij in eigen land hiervoor geen steun kreeg werden de Verenigde Staten nooit lid. Pas onder Franklin Delano Roosevelt en, na diens dood, Harry Truman, werd het isolationisme definitief doorbroken, met de oprichting van de Verenigde Naties. Een ander belangrijk resultaat was de oprichting van de NAVO in 1949, al was die alliantie aanvankelijk bedoeld voor slechts tien jaar.
Koen Petersen
Trump grijpt volgens Petersen bewust terug op de oudere traditie van het isolationisme. Zijn focus ligt op de Verenigde Staten zelf en op het Amerikaanse werelddeel. In die zin is zijn herwaardering van de Monroe-doctrine geen toeval. Waar die doctrine ooit vooral geopolitiek en antikoloniaal gemotiveerd was, spelen nu ook economische belangen een grote rol. Denk aan olie in Venezuela of strategische grondstoffen elders in Latijns-Amerika. Trump handelt dus niet willekeurig; hij opereert deels binnen een herkenbaar historisch kader.
Afkeer van China
Tegelijkertijd is Trump geen klassieke strateeg. ‘Hij is uiterst intuïtief, soms impulsief en vaak onvoorspelbaar. Zijn diepgewortelde afkeer van China is daar een voorbeeld van. Al als ondernemer vond hij dat China de Verenigde Staten uitbuitte. Als president ziet hij China als de grote rivaal, Rusland speelt in zijn denken een secundaire rol: eerder een onruststoker dan een existentiële bedreiging. Iran en Noord-Korea beschouwt hij als regionale gevaren, Oekraïne als geopolitiek van ondergeschikt belang. In Trumps ogen moet je soms iets slikken om iets groters binnen te halen. Vandaar zijn bereidheid om met Rusland te dealen, als dat hem ruimte geeft om zich op China te concentreren.’
‘Hij komt uit de wereld van New Yorkse projectontwikkelaars’
Dat alles past bij Trumps overtuiging dat vrede vooral via zaken kan worden bereikt: peace through business. Petersen: ‘Miljardencontracten, economische druk en handelsdeals zijn voor hem effectiever dan langdurige militaire inzet. Hij komt uit de wereld van New Yorkse projectontwikkelaars, waar alles onderhandelbaar is en waar je elk drukmiddel inzet om je zin te krijgen. Dat zie je terug in zijn presidentschap. Toen de Braziliaanse ex-president Jaïr Bolsonaro volgens Trump onheus werd behandeld, dreigde hij met hogere importtarieven voor Brazilië. Veel waarnemers vonden dat ongehoord, maar juridisch mocht het. Trump maakte maximaal gebruik van die ruimte.’
Trump wil de geschiedenisboeken in
‘In Oekraïne en het Midden-Oosten wil Trump snel akkoorden sluiten’, vervolgt Petersen. ‘Niet zozeer uit idealisme, maar omdat hij die dossiers wil afsluiten om zich volledig op China te kunnen richten. Tegelijkertijd is hij in zijn tweede termijn, zoals veel presidenten, nadrukkelijk bezig met zijn nalatenschap.’ De Amerika-deskundige wijst op historische voorbeelden. Zo verdubbelde Thomas Jefferson het Amerikaanse grondgebied met de Louisiana Purchase, Andrew Johnson kocht in 1867 Alaska van Rusland. De Verenigde Staten probeerden eerder en vlak na de Tweede Wereldoorlog Groenland te kopen, maar dat wilde Denemarken niet. Trump heeft dat idee nieuw leven ingeblazen. En bij Trump geldt bijna altijd: waar hij aan rammelt daar zit ook een businessplan achter, voor zichzelf, voor zijn familie of zijn entourage. ‘Denk hierbij ook aan mineralendeals met Oekraïne, oliebelangen in Venezuela of zelfs ideeën over toeristische ontwikkeling van de Gazastrook.’
Trump wil de geschiedenisboeken in. Hij hoopt daarom dat het communistische regime in Cuba eindelijk bezwijkt, een droom die al sinds John F. Kennedy rondwaart in Washington. Petersen benadrukt dat Trump op meerdere schaakborden tegelijk speelt, zij het instinctief en niet conceptueel. Het is vaak zijn omgeving die achteraf het trumpisme van zijn handelen beschrijft.
‘Trump is vooral trumpiaans’
Ook Trumps kritiek op de NAVO past in een langere lijn. ‘Hij vindt dat de Verenigde Staten onevenredig veel betalen voor Europese veiligheid. Dat standpunt klinkt radicaal, maar president Dwight Eisenhower zei in 1960 al tegen zijn opvolger Kennedy dat Europa meer moest bijdragen, anders zouden Amerikaanse troepen worden teruggetrokken. Het debat is dus allesbehalve nieuw.’
Label
De vraag welk label op Trump past, blijft lastig. Is hij extreemrechts? Fascistisch? Populistisch misschien? Petersen vindt die termen tekortschieten. ‘Trump is vooral trumpiaans. Uniek in zijn mix van isolationisme, zakelijk denken, intuïtieve machtspolitiek en binnenlands ‘America First’, waarbij Amerikanen, en dan vooral witte Amerikanen, voorop staan. Dat laatste heeft onmiskenbaar xenofobe trekken, zichtbaar in zijn migratiebeleid, zijn inreisverboden en de harde opstelling van immigratiediensten. Tegelijkertijd heeft Trump Europa nodig, voor veiligheid en technologie, ook al zet hij vraagtekens bij de culturele en demografische veranderingen op het continent. Trump en de zijnen zijn bang dat als gevolg van islamitische migranten Europa straks Europa niet meer is. Daarom steunt vicepresident J.D. Vance Alternative für Deutschland als bondgenoot.’
Wat China betreft, is containment voor Trump het hoogste doel. Alles wijkt daarvoor. Ook Taiwan past in dat spanningsveld. De VS zijn afhankelijk van Taiwanese chips en leveren wapens aan het eiland, maar de angst bestaat dat Trump ooit een deal sluit met China waarbij Taiwan het kind van de rekening wordt. Petersen acht een volledige Chinese overname voorlopig onwaarschijnlijk, maar sluit handelsconcessies niet uit.
Tot slot wijst hij op Trumps voorkeur voor ‘chirurgische ingrepen’: bombardementen op Iran, het verwijderen van de president van Venezuela, maar geen grootschalige invasies zoals de invasie van Irak onder George W. Bush. De mainstream vindt vaak dat het doel — bijvoorbeeld het verwijderen van dictator Nicolás Maduro — legitiem is, maar worstelt met de middelen. Petersen stelt nuchter vast dat Trump met deze aanpak, hoe controversieel ook, soms meer heeft bereikt dan zijn voorgangers in decennia. ‘Dat maakt zijn presidentschap zo ongemakkelijk én zo fascinerend.’
Iraanse autoriteiten hebben sinds het begin van de protesten eind december zeker 544 betogers gedood. Ook dit weekend vonden in verschillende grote steden opnieuw confrontaties plaats.
De in de Verenigde Staten gevestigde mensenrechtenorganisatie HRANA, die beschikt over een netwerk van bronnen in Iran, publiceerde deze cijfers zondag. Volgens de organisatie grijpen de autoriteiten hard in om de recente golf van demonstraties te onderdrukken. Ooggetuigen melden dat veiligheidstroepen gericht schieten op demonstranten.
Afgelopen weekend gingen op meerdere plaatsen in Iran opnieuw duizenden mensen de straat op, ondanks waarschuwingen die via sms door de politie werden verspreid. Daarin werd gesteld dat de demonstraties gevaarlijk zouden zijn en werden ouders opgeroepen hun kinderen binnen te houden. De autoriteiten leggen de verantwoordelijkheid voor het geweld bij de demonstranten, die zij aanduiden als terroristen.
Ondanks de risico’s blijven Iraniërs protesteren. Wat op 28 december begon als een protest tegen de economische situatie, heeft zich ontwikkeld tot bredere demonstraties waarin wordt opgeroepen tot het aftreden van het huidige regime. De opperste leider Ali Khamenei sprak zich dit weekend kritisch uit over de protesten; zijn uitspraken werden door waarnemers gezien als steun voor een hardere aanpak door de veiligheidsdiensten.
Naast het ingrijpen op straat legt de regering ook regelmatig het internet plat. Daardoor is het voor Iraniërs moeilijk om met elkaar te communiceren over nieuwe protesten. Tegelijkertijd blijft informatie over de situatie beperkt; er zijn momenteel weinig liveverslagen beschikbaar. Wel krijgt de onrust brede aandacht in internationale media.
In de Verenigde Staten heeft president Trump laten onderzoeken welke opties er zijn voor een mogelijke aanval op Iran. Eerder verklaarde hij dat hij geweld tegen demonstranten niet zou accepteren en dat de VS het Iraanse volk te hulp zouden schieten indien nodig. .
Trump suggereerde daarnaast dat technologie een rol zou kan spelen bij het ondersteunen van Iraniërs. Daarbij noemde hij Elon Musk, eigenaar van satellietinternetdienst Starlink, die internettoegang zou kunnen herstellen. ‘Hij is goed in dat soort dingen’, aldus Trump.
Ook vanuit Israël klinken reacties. Rechts-extreme Israëlische politici spraken zich fel uit over het optreden van het Iraanse regime en verwezen naar eerdere spanningen tussen beide landen. Volgens waarnemers gebruikt de Iraanse regering deze uitlatingen in haar communicatie om demonstranten te beschuldigen van het in de hand werken van buitenlandse vijanden, met name Israël en de Verenigde Staten.
Deze ontwikkelingen illustreren de complexe positie waarin de Iraanse bevolking zich bevindt. Hoewel de hoop op politieke verandering bij een deel van de bevolking leeft, zijn de alternatieven beperkt. Er bestaat verdeeldheid over de vraag hoe Iran bestuurd moet worden en er zijn weinig figuren die brede steun genieten.
Onze site gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren.
Deze website gebruikt cookies om uw gebruikservaring op deze website te verbeteren. Van deze cookies worden cookies aangemerkt als "Noodzakelijk" in uw browser bewaard, deze cookies zijn essentieel voor het functioneren van de website. Bijvoorbeeld het opslaan van uw keuze of u wel of geen cookies wilt hebben. Wij maken ook gebruik van cookies van derde partijen die ons helpen met het analyseren en begrijpen van de gebruik van deze website door u. Deze cookies worden alleen gebruikt als u daar toestemming toe geeft. U heeft ook de mogelijkheid om uzelf uit te sluiten voor deze cookies. Dit zal echter effect hebben op uw gebruikerservaring.
Noodzakelijke cookies zijn absoluut nodig voor het functioneren van de website. De cookies in deze categorie zorgen alleen voor de veiligheid en het functioneren van deze website . Deze cookies bewaren geen persoonlijke gegevens
Deze cookies zijn niet strict noodzakelijk, maar ze helpen de Kanttekening een beter beeld te krijgen van de gebruikers die langskomen en ons aan te passen aan de behoeftes van onze lezers. Hiervoor gebruiken wij tracking cookies. Bij het embedden van elementen vanuit andere websites zullen er door deze sites ook cookies worden gebruikt.
