Kunstenaar en programmamaker Aisha Bah gebruikt koken als middel om cultuur en gemeenschap te verbinden. Met haar initiatief Goloso en projecten als Cooking Mom geeft zij Caribische en West-Afrikaanse kooktradities een eigentijdse, plantaardige toekomst.
Aisha Bah is kunstenaar, curator en programmacoördinator. Ze heeft altijd een passie gehad voor koken en ontwikkelde recent het initiatief Goloso, waarin haar liefde voor koken, plantaardig eten en haar Caribische en West-Afrikaanse roots samenkomen. Goloso bestaat onder andere uit een foodtruck en twee edities van Cooking Mom in Theater Rotterdam. Het is geen eendagsvlieg, want kooktradities moeten worden doorgegeven, ook in een plantaardige, vegan variant.
Cooking Mom
Cooking Mom is bedacht door Ash-Zang voor Theater Rotterdam. Ongeveer vijftien deelnemers komen samen om een middag te koken onder leiding van een ‘moederfiguur’ met een migratieachtergrond. Inmiddels heeft het evenement vier keer plaatsgevonden. De afgelopen twee edities werden verzorgd door Aisha Bah, samen met Marie-Louise (Loeloe) Klijn.
‘Het is een heel fijne, warme manier om het over ingrediënten te hebben, te koken en te verbinden,’ vertelt Aisha. ‘Het is ook een prettige methode om kennis over eetcultuur over te brengen. Vijftien mensen is nét genoeg om persoonlijke gesprekken te kunnen voeren. Deze samenkomsten ervaar ik als wholesome. Mensen met verschillende achtergronden komen samen en dat vind ik mooi om te zien.’
Koken op gevoel
In veel (westerse) recepten staan ingrediënten nauwkeurig aangegeven tot op de gram. Daar is Aisha niet zo’n fan van. Natuurlijk moeten verhoudingen kloppen bij bijvoorbeeld deeg, maar ze heeft een aversie tegen volledig voorgekauwde recepten, vooral als het om kruiden gaat. Geen ‘een theelepel van dit of dat’, maar ‘een vleugje’ en ‘een snufje’.
‘Het wordt me vaak gevraagd of ik recepten wil uitschrijven. Ik kook zo erg op gevoel dat het me moeite kost om het te kwantificeren. Soms is het alsof een van je voormoeders je influistert dat het genoeg is. Ik geef me over en kook met liefde en gevoel.’
Aisha eet al tien jaar plantaardig. Toch is ze een groot voorstander van het doorgeven van traditionele recepten die van generatie op generatie zijn overgeleverd. Ze heeft geleerd die recepten aan te passen aan de huidige tijd en behoeften. Dat doet ze met plezier. Zo maakte ze haar eigen vegan variant van okrasoep tijdens de laatste editie van Cooking Mom.
In Rotterdam heb je vaak maar één of twee vegan opties. In Amsterdam is dat anders
‘Sommige deelnemers waren verbaasd over de hoeveelheid kruiden. Veel mensen zijn gewend aan een paar laurierblaadjes in de soep, maar in deze grote pan okrasoep ging een heel zakje. Ingrediënten als knoflookpeper en gerookt paprikapoeder zijn voor sommigen nieuw. Meer dan de helft van de groep had nog nooit van gerookt paprikapoeder gehoord.’
Aisha weet inmiddels precies welke texturen ze kan weglaten of vervangen. ‘Voorheen vonden sommige mensen het raar om traditionele gerechten plantaardig te maken. Nu is dat meer ingeburgerd, maar in restaurants blijft het aanbod beperkt. Zeker als het om West-Afrikaans of Caribisch eten gaat. In Rotterdam heb je vaak maar één of twee vegan opties. In Amsterdam is dat anders.’
Niet dol op boodschappen doen
Aisha houdt van koken en kookt vaak, maar boodschappen doen vindt ze minder leuk. Ze is opgegroeid in een huishouden waar één keer per week groots werd ingekocht. Wat er werd gekookt, werd vaak pas thuis bedacht. Er lag altijd van alles in de diepvries.
‘Zo doe ik het nog steeds. Ik kook met wat ik in huis heb. Er zijn een paar ingrediënten die ik standaard heb, zoals bloem, tomaten, komkommer, ui en knoflook. Zelfs als ik twee weken nauwelijks boodschappen doe, kan ik nog prima koken.’
Ingrediënten vinden
Veel ingrediënten voor Surinaamse en Curaçaose gerechten zijn redelijk makkelijk te vinden, bijvoorbeeld in toko’s op de West-Kruiskade. Voor West-Afrikaanse ingrediënten kun je vaak terecht in Rotterdam-Zuid, zoals op de Dordtselaan. Ook zijn er Portugese en Kaapverdische supermarkten.
Producten uit Jamaica vormen een ander verhaal. ‘Ackee is een vrucht die veel wordt gebruikt in Jamaicaanse gerechten. In Engeland koop je een blik voor een paar pond, maar in Nederland moet je na veel zoeken vijftien euro betalen. Dat komt doordat er in Engeland veel meer mensen wonen met Jamaicaanse roots.’
Aanmoediging
Goloso begon met een oproep op Bank 15, waarin mensen werden gezocht voor een foodtruck voor een weekend. Aisha was op dat moment op Curaçao, maar meldde zich meteen aan. ‘Dit was de push die ik nodig had. Ik ben achtentwintig, tante geworden en voel steeds sterker de wens om recepten en kookcultuur door te geven. Catering op zich vind ik niet zo leuk: het gaat me om overdracht en liefde voor koken. Op koken staat bij mij geen druk. Het is plezier.’
Vanuit de oudere generatie krijgt ze veel aanmoediging. ‘Ik had pastechi gemaakt, een Curaçaose lekkernij. Twee oudere dames zeiden dat dit de lekkerste pastechi was die ze ooit hadden gegeten. Dat is me bijgebleven. Vroeger nam ik een passieve rol aan in het doorgeven van tradities, nu via Goloso een actieve.’
De tijd nemen
Cultuurgebonden koken is niet altijd eenvoudig. Sommige gerechten vragen tijd en oefening. Ayaka, een Curaçaos deeghapje in bananenblad dat vaak rond kerst wordt gegeten, is daar een goed voorbeeld van.
‘Het klinkt onschuldig, maar het deeg moet goed zijn én je moet het goed vastbinden. Het is belangrijk dat we traditionele gerechten goed leren klaarmaken. Anders gaan ze verloren. Dat wil ik niet. Het verbindt ons met onze voorouders, met elkaar en met de toekomst.’
Ritueel en herinnering
Hoewel Aisha zich inzet voor het behoud van culinaire tradities, eet ze ook gewoon graag een stamppot op zijn tijd. ‘Samen koken is verbinden, warmte en samenzijn. Het is meer dan voedsel klaarmaken. Het is een ritueel.’
Het gaat me niet alleen om het eindproduct, maar ook om het proces
De naam Goloso betekent in het Papiaments ‘gulzig’, positief bedoeld: het omarmen van overvloed, abundance. Aisha deelt haar kookproces en gerechten regelmatig online, onder andere via Instagram. De reacties die ze kreeg, moedigden haar aan om door te gaan.
‘Ik sta graag uitgebreid in de keuken. Het gaat me niet alleen om het eindproduct, maar ook om het proces. In Goloso kan ik veel kwijt: koken, programmeren, evenementen organiseren, soms met theatrale elementen. Bepaalde gerechten horen bij je identiteit. Ayaka, okrasoep, dat draag je met je mee. Ik ben enthousiast over mijn eetcultuur en breng dat graag over. Dat meen ik uit de grond van mijn hart.’
Bij koken horen ook herinneringen. Vaak mooie herinneringen, die volgens Aisha gekoesterd moeten worden.
Vooruitblik
Op dit moment werkt Aisha Bah aan diverse plannen voor 2026. Via hopi.goloso is alles rondom Goloso te volgen op Instagram. De communicatie wordt verzorgd door Marie-Louise (Loeloe) Klijn. Wat Aisha betreft is Goloso hoe dan ook een blijver.
Wat de zwarte schrijver James Baldwin voor Amerika heeft gedaan met zijn vele klassiekers over ‘de zwarte ervaring’ in een witte wereld, heeft de Surinaams-Nederlandse antropologe Gloria Wekker voor Nederland gedaan met Witte Onschuld – Paradoxen van kolonialisme en ras, zij het in academische taal. Voor bi-culturele lezers van Witte Onschuld, dat gaat over de verongelijkte houding van witte Nederlanders waarmee Nederlanders van kleur worden geconfronteerd wanneer zij racisme en kolonialisme agenderen, is het boek een feest van herkenning dat bijna tien jaar na verschijning wellicht relevanter is dan ooit.
In De zwevende wereld vertelt bestsellerauteur Annejet van der Zijl het levensverhaal van Philipp Franz von Siebold (1796–1866), een Duitse arts en botanicus die wordt uitgezonden naar de Nederlandse handelspost Deshima in Japan, een eilandje voor de kust van Nagasaki. Slechts eens in de vier jaar mag een delegatie afreizen naar Edo, het huidige Tokio, om eer te bewijzen aan de shogun, de militaire heerser.
Maar het is niet alleen zijn persoonlijke verhaal dat intrigeert. Het is ook de tijdsgeest van de jaren na 9/11, die in dit boek overal doorheen schemert. Aboutaleb werd nooit eerder gevraagd naar zijn religie, maar opeens moest hij zich verantwoorden als moslim. Het waren de jaren waarin het populisme opkwam. Migranten waren een bedreiging en de bezorgde burger voelde zich ongehoord. Even vergeet ik dat het over de jaren twintig gaat.
lezen als nieuwe vader, in de parken van Den Haag. De activistische schouderklopjes, in heldere taal uitgelegd door Geerdink, maken duidelijk hoe onmogelijk het is om jezelf als journalist ‘onzichtbaar’ te maken onder de pretentie van ‘objectiviteit’. Niemand is objectief, en dat is volgens Geerdink ook totaal niet de positie die een journalist hoort aan te nemen. Het gaat om het controleren van machthebbers, in plaats van spreekbuis te zijn, en om het optekenen van de waarheid.
Afgelopen jaar kreeg ik via columnist Thomas von der Dunk een heleboel boeken, in verband met het leeghalen van zijn ouderlijk huis. Een van de mooiste boeken waar ik beslag op wist te leggen was de bundel 
Begin dit jaar ontdekte ik toevallig 
Mohamedou Ould Slahi schreef een autobiografie over de tien jaar die hij doorbracht in de Amerikaanse gevangenis voor vermeende terroristen: Guantánamo Bay. De Mauritaniër is de verfilming ervan. De Mauritaniër komt zonder proces en zonder bewijs terecht achter de hoge muren van deze gevangenis in Cuba, waar alles gepermitteerd is in het kader van de bestrijding van terrorisme. Het herinnert aan de blinde woede die de Amerikanen voelden toen de natie werd aangevallen op 9/11, en aan de beslissingen die werden genomen als gevolg van die emotie.
andere planeet waar eveneens mensen wonen. Die overname lijkt ogenschijnlijk positief: iedereen is lief voor elkaar, gunt elkaar het beste en is via het bewustzijn met elkaar verbonden, waardoor de mensheid oogt als één grote chatbot. Hoofdpersoon van de serie is Carol, een succesvolle schrijver die, samen met enkele anderen, tot de weinigen behoort die niet door het virus zijn aangetast en zich tegen deze nieuwe orde verzet. Ze probeert de wereld te redden. Mehmet Cerit, hoofdredacteur van deze krant, schreef ook over de serie in zijn 
Een nieuwe serie is het zeker niet, maar toch verdient 3 op Reis wat mij betreft een speciale vermelding in dit lijstje. Na vijftien jaar verdwijnt het vertrouwde reisprogramma van de buis, als gevolg van de bezuinigingen op de publieke omroep. Wat 3 op Reis uniek maakt, is dat het je telkens laat zien wat je nog niet kent. Het leert je dat reizen niet draait om de highlights die je vooraf al in de reisgids hebt bekeken, maar om de onverwachte ontmoeting, het leven buiten de gebaande paden. Reizen is leren, zogezegd.
