Eeuwen geleden zou een christelijke bezoeker aan de Ottomaanse hoofdstad Constantinopel bij een avondwandeling betoverd zijn geraakt door een prachtig uitgevoerde azaan, de islamitische gebedsoproep. Hij zweefde bijna door de nauwe straten van de oude stad, totdat een andere muezzin vanaf een minaret zijn oproep liet klinken. Die zong zo vals dat de vrome christen meteen weer met beide benen op de grond stond.

Deze apocriefe anekdote wordt in islamitische kringen in allerlei varianten verteld, maar komt altijd op hetzelfde neer: een goede gebedsoproeper kan zielen winnen, een slechte kan juist mensen afstoten. De azaan is dus niet zomaar een religieus ritueel. De muezzin is in zekere zin de meest vocale ambassadeur van de islam.

De kwaliteit van de gebedsoproep kan per moskee behoorlijk verschillen, zoals ook uit de anekdote blijkt. Iedereen die weleens een islamitisch land heeft bezocht, kan dat beamen. Uit de ene minaret klinkt de muezzin als een nachtegaal, uit de andere galmt, oneerbiedig gezegd, kattengejank. Wat in ieder geval niet helpt, is dat de versterker niet altijd goed staat afgesteld, waardoor vooral elektronische ruis door de wijken schalt in plaats van een zuivere stem.

Rond 2010 ontstond er in Turkije een levendige discussie over de nieuwe lichting gebedsoproepers, die nogal te wensen overliet. Toen de Turkse zangeres Sezen Aksu tijdens een concert even pauzeerde om uit respect de muezzin op de achtergrond zijn gebedsoproep te laten doen, kon ze het vervolgens niet laten om te zeggen dat hij op z’n minst een mooie stem moest hebben. Daar waren in Turkije vriend en vijand het zeldzaam met elkaar eens.

De minaret hoort er nu net zo bij als de kerktoren

Inmiddels is de azaan allang niet meer louter een kwestie voor moslims alleen. De gebedsoproep is in toenemende mate te horen in Europese steden met een aanzienlijke islamitische minderheid. De tolerantie daarvoor is op z’n zachtst gezegd niet groot en dat ligt niet per se aan de stem van de muezzin.

In 2018 tweette de zelfverklaarde militante atheïst Richard Dawkins over de azaan en stelde dat ‘het prachtige klokgelui van Winchester’ zoveel fijner is dan het ‘agressief klinkende Allahu akbar’. Of, vroeg hij zich retorisch af, ‘komt het gewoon door mijn culturele opvoeding?’ Bij navraag verklaarde Dawkins dat de islamitische gebedsoproep heus wel mooi kon zijn, maar dat ‘Allahu akbar het laatste is wat je hoort als de zelfmoordbom afgaat’.

Het zou niet moeten verbazen dat dezelfde intolerantie voor de azaan aanwezig is in Nederland. Onlangs dienden JA21 en SGP een initiatiefwet in om de versterkte gebedsoproep te verbieden. Volgens deze partijen eist de islam via de luidspreker ‘een veel dominantere plek in de publieke ruimte’ op dan andere religies. Door de Arabische teksten zouden mensen zich ook vervreemd voelen ‘in hun eigen wijk’. Dat er vaak islamitische gelovigen en frequente moskeebezoekers in zo’n wijk wonen, komt niet bij deze politici op.

Maar laten we dat hondenfluitje even negeren. Laten we, omwille van ‘het gesprek’, meegaan met de bezwaren. Niet vanuit afkeer van de islam, maar vanwege ‘praktische’ redenen. De gebedsoproep versterkt laten klinken, is dat nog van deze tijd? Moskeegangers hebben doorgaans een gebedskalender, tegenwoordig vooral digitaal. Vrome moslims die vijf keer per dag bidden, kennen de gebedstijden meestal wel uit het hoofd. Wat is dan nog de noodzaak om vanaf de minaret de gebedsoproep te doen?

Kortom, het hóéft niet. Maar dat geldt net zo goed voor kerkklokken. In een samenleving die allang niet meer in meerderheid christelijk is, zou je die ook achterwege kunnen laten. Dat klokgelui nou eenmaal eeuwenlang tot het achtergrondgeluid behoort, is niet het meest overtuigende argument. Tradities zijn immers veranderlijk én nieuwe tradities kunnen geïntroduceerd worden. Enter: de azaan.

Ik zou zeggen: wen er maar aan. De minaret hoort er nu net zo bij als de kerktoren. Het Arabisch klinkt zo onaangenaam of eng? Doe eens gek, verdiep je in die rijke wereldtaal. Leer de subtiliteit herkennen van een religieuze uiting als de azaan. Het enige bezwaar dat je vervolgens kunt hebben, is dat die slecht uitgevoerd wordt.