Erken niet alleen de Indonesische pijn, maar begrijp die ook

Fitria Jelyta
Fitria Jelyta
Journalist.

Lees meer

Afgelopen maandag vierde Indonesië haar 75-jarige bestaan als onafhankelijke staat. Een dag die in de voormalige Nederlandse kolonie jaarlijks groots wordt gevierd met het hijsen van de Indonesische vlag, spelletjes, muziek, en goed gezelschap. Denk aan de sfeer tijdens Koningsdag, maar dan met beter eten.

Ook in Nederland wordt de Onafhankelijkheidsdag doorgaans groots gevierd door Indonesische Nederlanders zoals ik.

Ja, wij zijn er ook nog.

Door de coronamaatregelen moesten we de festiviteiten aan ons voorbij laten gaan. Jammer, maar voor mij geen groot gemis. Het gaat mij op 17 augustus namelijk niet om feestvieren, maar om wat deze dag in mij naar boven brengt. Naast de littekens als gevolg van het jarenlange onrecht dat mijn voorouders hebben geleden, word ik herinnerd aan de grote vraagtekens over de tumultueuze periode in aanloop naar de Indonesische onafhankelijkheid.

Waarom erkent Nederland 17 augustus 1945 nog altijd niet juridisch als de officiële Onafhankelijkheidsdag van Indonesië? Hierover kunnen we speculeren, maar ik heb zo een vermoeden. Als de voormalige kolonisator 17 augustus namelijk wel erkent, dan zou Nederland moeten terugkomen op de soevereiniteitsoverdracht die in 1949 is ondertekend. En dat heeft juridische (en financiële!) gevolgen voor de misdaden die na 1945 zijn gepleegd.

Dan heb ik het over massaal geweld op de Indonesische bevolking tijdens de laatste twee wanhoopsoffensieven om de ‘kolonie’ te behouden voor het vullen van de Nederlandse schatkist. In Nederlandse geschiedenisboeken wordt deze periode aangeduid – nee, verbloemd – met de term ‘politionele acties’. Om nog maar te zwijgen over de excuses die de Nederlandse staat verschuldigd is aan de Indonesische slachtoffers en nabestaanden van al het geweld.

We weten over de zwarte bladzijdes in de Nederlandse geschiedenis, maar beseffen we deze ook?

En als Indonesische Nederlanders, zoals ik, het gaan hebben over excuses vanuit Nederland, dan kunnen we een hoop whataboutisms verwachten. ‘Hoe zit het dan met de Molukken en West-Papoea? Indonesië koloniseert ook! Onafhankelijkheid voor de Molukken en West-Papoea!’ De mensen die dit roepen, vergelijk ik graag met de mensen die ‘All Lives Matter’ roepen na ‘Black Lives Matter’.

Ja, alle levens doen ertoe. Ja, alle vormen van onrecht en onderdrukking, door wie dan ook en tegen wie dan ook, zijn verwerpelijk. Maar mogen we even de megafoon van je overnemen om aandacht te vragen voor iets dat wij ook belangrijk vinden? Mag het van jou? Dankjewel.

Daarom heb ik het liever niet over excuses. Want wat betekent het eigenlijk? Dat je redenen moet bedenken voor wat je een ander hebt aangedaan? Wat is jouw excuus? Alsof er een rechtvaardiging bestaat voor het platbranden van kampongs, het verkrachten van vrouwen en het executeren van mannen, zonder enige vorm van berechting. Wat hebben we aan dergelijke excuses?

Nee, dan heb ik het liever over besef. Niet alleen het besef dat 17 augustus erkend moet worden en het daadwerkelijk erkennen van de oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid die Nederland heeft gepleegd in Indonesië, maar ook het volle besef van wat zich daarvoor afspeelde. Indonesië was 350 jaar lang een Nederlandse kolonie. Een niet onaanzienlijk deel van de Nederlandse welvaart is te danken aan de moordpartijen, plunderingen en uitbuiting van Indonesië.

Denk hierbij aan de VOC, het cultuurstelsel en de gewelddadige verovering van Atjeh en Bali door het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. We weten over de zwarte bladzijdes in de Nederlandse geschiedenis, maar beseffen we deze ook? Als we dit volledig beseffen, kunnen we dan ook meteen ophouden met doen alsof Nederland alleen van witte Nederlanders is, en dat iedereen die zich niet kan vinden in het eng-nationalistische narratief zich maar moet aanpassen of ‘terug moet naar zijn eigen land’?

Toen mijn voorouders dat in hun ‘eigen land’ zeiden – niet tegen willekeurige migranten die een leven kwamen opbouwen, maar tegen gewelddadige bezetters die van alles opeisten – had het hen hun levens gekost. Dus blijkbaar mag niet iedereen het zeggen. Laten we het dan maar helemaal niet meer zeggen.

Nu u hier toch bent...

Goede journalistiek kost geld. Leden en donaties maken onze gebalanceerde berchtgeving over biculturaliteit, zingeving en vrijheid mogelijk. Steun ons daarom als u ons werk belangrijk vindt.

Vertel mij meer!

- Advertentie -

6 REACTIES

  1. Nogal wiedes dat 17 augustus 1945 nog altijd niet juridisch als de officiële Onafhankelijkheidsdag van Indonesië wordt gezien. Toen werd de onafahankelijkheid uitgeroepen. Pas later was de overdracht van soevereiniteit aan de Verenigde Staten van Indonesië. Na een Ronde tafel conferentie en met veel handtekeningen en officieel gedoe. Daarna volgde nog een oorlog op de Molukken en een oorlog op West-Papoea en ondertussen werd de VSI opgeheven en vervangen door de Republik Iinonesia, een vanuit Jakarta geleide centrale staat waar na een zogenaamde coup een genocide plaatsvond gericht tegen de PKI en Chinezen. En toen hadden we de onafhankelijkheid die nu wordt gevierd door trotse Indonesische nationalisten. Ook hier, maar niet door iedereen, en ook niet in de gevangenissen van de RI die nog uitpuilen van de politieke gevangenen.

  2. Beste Fitria Jelyta,

    Als Indonesië 350 een kolonie was, waarom moesten Ajeh en Bali dan worden veroverd? De eerste expeditie naar Bali vond plaats in 1846. De strijd om controle in Ajeh begon in 1873 en eindigde pas met de dekolonisatie.

    Eerst de VOC en later Nederlandse bemoeienis met Indonesië concentreerde zich op Java, de Molukken en Sumatra. En van echte Nederlandse bezetting was ook daar eeuwenlang geen sprake. De VOC sloot contracten met inlandse vorsten, hield met de schepen Europese concurrenten buiten de deur en gebruikte die schepen en troepen af en toe om een inlandse vorst tot een ‘contract’te dwingen of naleving ervan af te dwingen. De rest van de eilanden vielen pas na 1824 in de Nederlandse invloedssfeer. Dit na een ‘afspraak’ hierover met de Britten. Pas na die afspraak en de angst dat de Britten zich er niet aan zouden houden, werden expedities naar de andere eilanden gestuurd. Niet om zet te ‘bezetten’ maar als signaal naar de Engelsen.

    En even voor de duidelijkheid Indonesië in de huidige vorm bestaat pas sinds 1950 en van de ‘republiek Indonesia is pas sprake sinds 17 augustus 1945 met de toespraak van Soekarno. Het was geen staatkundig geheel, het was een verzameling eilanden en een nog grotere verzameling vorstendommen. De soevereiniteit is in 1949 overgedragen aan de Verenigde Staten van Indonesië, een verzameling van 6 staten waarvan de republiek Indonesia er een was. Aan die Verenigde Staten kwam in 1950 een een einde, toen de republiek Indonesia de andere republieken bezette en dat ging niet altijd even vreedzaam.

    • Beste Frans Kuijpers,

      Dank voor deze geschiedenisles. U weet er inderdaad veel van af. Wat goed zeg!
      Uw oratie geeft voor mij echter nog geen helder antwoord op de vraag (die ik overigens niet met zoveel woorden in mijn column heb gezet): Waar haalt Nederland het recht vandaan om een land dat 18.000 kilometer ligt te beschouwen als zijn eigendom?
      Verder hebt u in uw geschiedenisles niets benoemd over het systematische racisme, uitbuiting en onderdrukking die de Nederlandse bezetters op de oorspronkelijke bevolking van die ‘verzameling eilanden’ oplegden. Hoe zit dat dan? Hoe beschouwden ze dan de bevolking die er al was? Is een dergelijke kijk op de mensheid (verdeel en heers, pakken wat je pakken kan, superioriteitsdenken) niet problematisch volgens u? In elk geval, fijn dat u zoveel tijd hebt genomen om mij de les te lezen met zoveel woorden. Misschien moet u ook columnist worden.

      Hartelijke groet,
      Fitria Jelyta

      • Beste Fitria Jelyta,
        Waar haalden de Romein het ‘recht’ vandaan om Gallië te bezetten? Waar haalden de Maya’en de Inca’s het recht vandaan om hun buren te bezetten? Waar haalden de Mongolen het ‘recht’ vandaan om bijna de halve wereld te bezetten? Waar haalden de Asante het ‘recht’ vandaan hun buurvolkeren te overheersen en tot slaven te maken? Denken in termen van recht is iets hedendaags. De geschiedenis wordt niet geregeerd door het ‘recht’ maar door macht. Koloniën en kolonialisme zijn bijna net zo oud als de eerste stad. Het enige bijzondere is dat de westerse landen zo vanaf het midden van de negentiende eeuw de mogelijkheid hadden hun macht op wereldschaal uit te oefenen. Het lijkt mij verstandiger om, als we dat weten, te kijken naar hedendaagse vormen van kolonialisme want die zijn er nog steeds. Nog steeds proberen de landen anderen hun wil op te leggen.

        Je eigen groep ‘beter’ vinden dan anderen, is nog wat ouder dan het kolonialisme. Lees de Historiën van de ‘vader van de geschiedenis’, de oude Griek Herodotus er maar op na.Dan zal het u opvallen dat er toch een gradatie is in de beoordeling van de verschillende volkeren. Dat vinden Amerikanen nu ook van zichzelf (God’s own country). Chinezen trouwens ook. Ook dat hangt samen met macht. |Ben je de machtigste, dan voel je je al snel superieur. Diezelfde macht geeft je ook de mogelijkheid om ‘uit te buiten’. En van die mogelijkheid werd en wordt nog steeds gebruik gemaakt.

        En ja, dat denken is problematisch en daarom is het belangrijk om het westerse kolonialisme niet als de uitzondering te zien, zoals zeer velen tegenwoordig doen. Het is beter het te zien als een bevestiging van de regel en te bestuderen welke overeenkomstige patronen er ten grondslag liggen aan de opkomst en ondergang van dominante beschavingen liggen. Als je die patronen kent en herkent, dan kun je ze ook in het heden herkennen en er wat aan doen. Dan zie je bijvoorbeeld dat het Chinese ‘Belt & Road’ gebeuren kolonialisme nieuwe stijl is. Dat zien we niet als we ons alleen maar bezig houden met het westers kolonialisme en dat als de uitzondering te bestempelen.

        En wat betreft dat columnist worden: https://ballonnendoorprikker.nl/

  3. “Een niet onaanzienlijk deel van de Nederlandse welvaart is te danken aan de moordpartijen, plunderingen en uitbuiting van Indonesië.”
    Die welvaart kwam hoofdzakelijk terecht bij een kleine elite.
    Maar bovenal, wat was daarvan over in 1945….

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here