Zakenvrouw Rahma el Mouden maakt zich zorgen over de verharding in de samenleving. ‘Als biculturele jongeren zeggen: ze willen ons hier niet, dan doet dat pijn.’

‘Rahma zit hier,’ wijst de receptionist van een groot kantoorgebouw in Amsterdam-Zuidoost. In het glazen belhokje op de begane grond van MAS Dienstverleners is Rahma el Mouden via een videoverbinding in gesprek.

MAS staat voor Multicultureel Amsterdams Schoonmaakbedrijf, het bedrijf dat El Mouden in 1997 oprichtte. Toen zij in 2020 de dagelijkse leiding van de MAS Groep overdroeg aan haar dochter Oumaima, telde de onderneming zo’n vijfhonderd medewerkers.

El Mouden (66) is een bekende Amsterdammer. Ze werd uitgeroepen tot Zwarte Zakenvrouw van het Jaar, ontmoette twee keer koningin Beatrix en sprak in 2011 in het Torentje met toenmalig premier Mark Rutte over de verharding van de samenleving. In haar boek Rahma, de weg naar mijn vrijheid beschrijft ze hoe ze als pasgetrouwde zestienjarige vanuit Tanger naar Nederland kwam en bij haar zachtaardige maar traditionele man wist af te dwingen dat ze naar school mocht en kon werken. Daarmee legde ze de basis voor het succesvolle schoonmaakimperium dat zij later opbouwde.

Aanleiding voor dit interview is een LinkedIn-bericht dat zij plaatste na een uitzending van Nieuwsuur op 12 januari. Daarin vertelden Marokkaanse Nederlanders dat zij naar Marokko emigreren. Vanwege economische kansen, maar ook omdat zij zich in Nederland niet langer prettig voelen.

‘Dit zijn geen mensen zonder perspectief’, schrijft El Mouden, geraakt door de uitzending. ‘Het gaat om ondernemers, hoogopgeleide professionals en mensen in belangrijke functies. Mensen die Nederland hard nodig heeft, zeker nu het land vergrijst.’

Het onbehagen onder Marokkaanse Nederlanders staat niet op zichzelf. Vorige week verschenen twee rapporten die hun ervaringen bevestigen. Uit onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) blijkt dat moslimjongeren dagelijks te maken hebben met uitsluiting, met ingrijpende gevolgen voor hun mentale gezondheid. Daarnaast concludeert de Staatscommissie tegen Racisme en Discriminatie dat polariserende taal van politici doorwerkt in zowel traditionele als sociale media.

Een van de recente dieptepunten op dat gebied was het optreden van PVV-Kamerlid Marjolein Faber, die aankondigde een motie te willen indienen over denaturalisatie om Marokkanen te kunnen uitzetten. De motie kwam er uiteindelijk niet, maar haar voornemen was daarmee wel publiekelijk gemaakt.

Hoort u van Marokkaanse Nederlanders dat zij zich zorgen maken?

‘Door mijn werk spreek ik veel mensen, en die zorgen hoor ik geregeld terug. Veel biculturele Nederlanders geven aan dat zij zich niet langer thuis voelen. Ouders vragen zich af: willen we onze kinderen hier nog laten opgroeien? Sommigen besluiten uiteindelijk zelfs te vertrekken.’

Wat is er volgens u aan de hand?

‘Ik merk dat de samenleving verhardt. Ik spreek veel mensen met een biculturele achtergrond en zij hebben het gevoel dat zij niet dezelfde kansen krijgen. En dat speelt niet alleen bij praktisch opgeleiden, maar ook bij mensen met een universitaire opleiding. Zij solliciteren en ervaren keer op keer: ik kom er niet tussen.

Soms test ik dat zelf. Laatst hebben we negen cv’s van biculturele jongeren gestuurd naar een bedrijf dat met spoed mensen zocht voor eenvoudige functies. Geen van hen werd uitgenodigd. Hoe kan dat, terwijl er de personeelstekorten zo groot zijn?

Mensen kloppen bij mij aan omdat ik over een groot netwerk beschik en misschien iets kan betekenen. Laatst sprak ik een vrouw, een academicus. Zij werkt al jaren in bij grote organisaties, maar komt nauwelijks verder.

El Mouden vertelt dat zij daarnet overleg had met collega’s van De Verrijking/Toekomstbouwers, een stichting die jongeren die op school zijn uitgevallen helpt bij het vinden van hun plek in de samenleving.

‘Vanmorgen zijn we met een van de jongens meegegaan naar een sollicitatiegesprek. Het was zijn zoveelste gesprek. Maar deze keer is het gelukt: hij is aangenomen.’

‘Ik heb heel bewust en met liefde voor dit land gekozen’

Terwijl een platte, ronde schoonmaakrobot de vloer dweilt, zegt ze dat de samenleving vroeger anders aanvoelde.

‘Die hardheid heb ik niet ervaren toen ik hier in 1975 kwam wonen. Maar in de afgelopen jaren is het klimaat duidelijk grimmiger geworden. Begin jaren negentig begon Bolkestein met zijn kritiek op de islam en op minderheden. Sindsdien zijn normen stap voor stap verschoven. Wat vroeger onacceptabel was om hardop te zeggen, is normaler geworden. Vooral de jongste generatie biculturele mensen merkt daar de gevolgen van.’

‘Ik woon hier al vijftig jaar. Ik heb heel bewust en met liefde voor dit land gekozen, voor emancipatie, vrijheid en gelijke rechten. Als jongeren nu zeggen: Ze willen ons hier niet, dan doet mij dat pijn.’

Wat merkt u bij jongeren?

‘Veel jongeren voelen zich afgewezen en niet gezien. De polarisatie is diep doorgedrongen. Als je voortdurend hoort dat je niet goed genoeg bent, heeft dat invloed op je zelfbeeld en je ambities. Op den duur ga je het zelf geloven. Niet alle Nederlanders denken zo; ik verwijt gewone Nederlanders niets. Maar uitspraken van politici, discussies in talkshows en berichtgeving in de media versterken de tegenstellingen.’

Wat doet dat met u?

‘Ik ben 66 jaar. Ik heb bereikt wat ik wilde bereiken. Juist daarom voel ik de verantwoordelijkheid om mijn stem te blijven gebruiken. Ik heb er een boek over geschreven, De Verscheurde Samenleving, dat binnenkort verschijnt.

‘Ik hoop dat meer mensen zich uitspreken’

Ik maak me zorgen over de jeugd en over de toekomst. Groepen leven steeds vaker langs elkaar heen. Mijn kinderen groeiden op met Hollandse kinderen. Ze kwamen bij elkaar thuis, logeerden bij elkaar en er was goed contact met de buren. Dat was vanzelfsprekend.

Nu zie je meer afstand en meer segregatie. Jongeren zitten samen in de klas maar zodra ze op de gang staan dan splitsen ze, Marokkanen bij Marokkanen, Turken bij Turken, Nederlanders bij Nederlanders. Die wereld van vroeger missen wij nu, maar ik blijf hoop houden.’

Geen vinkje

‘Ik wil niet gereduceerd worden tot een “vinkje”’, zegt El Mouden. ‘Ik ben een Nederlandse vrouw met een biculturele achtergrond. Dat is geen tegenstelling, maar juist wie ik ben, die identiteit laat ik mij niet afnemen.

Wij vertrekken niet; dit is ook ons land. Ik blijf in dit land geloven en ik houd ervan. We dragen bij, betalen belasting en nemen onze verantwoordelijkheid.

Ik wil niet dat mijn kleinkinderen afhankelijk zijn van mijn netwerk om een stageplek te krijgen. Mensen moeten worden beoordeeld op hun kwaliteiten, niet op hun achtergrond. We zullen samen moeten leven, in harmonie. Ik hoop dat meer mensen zich uitspreken, zoals ik dat probeer te doen, met het oog op de volgende generatie.’