Zaterdag is het Halloween. Op zondag en maandag wordt de Día de los Muertos (Spaans voor de Dag van de Doden) gevierd, vooral in Mexico. Hoe zit het precies met deze twee feesten? Hoe zijn ze ontstaan? En hoe verhouden ze zich tot elkaar?
Halloween wordt gevierd op 31 oktober en is verbonden met All Hallows’ Eve, de avond vóór Allerheiligen. Het feest heeft zowel katholieke als oudere, Keltische wortels. Veel historici zien een verband met Samhain, een oud Keltisch oogstfeest dat het begin van de winter markeerde. De oude Kelten geloofden dat in die periode de grens tussen de wereld van de levenden en de doden dunner werd. Later werd deze periode opgenomen in de Rooms-katholieke kalender, met Allerheiligen op 1 november en Allerzielen op 2 november.
Día de los Muertos wordt gevierd op 1 en 2 november. Ook dit feest combineert verschillende tradities. Het feest is een samensmelting van katholieke feestdagen met precolumbiaanse gebruiken. De Azteken en andere inheemse volken in Mexico geloofden dat de doden tijdelijk konden terugkeren naar de wereld van de levenden.
Dat beide feesten vrijwel gelijktijdig worden gevierd is geen toeval. Beide feesten zijn verbonden met Allerheiligen en Allerzielen in de katholieke kalender. Waar Allerheiligen is gewijd aan alle heiligen, staat Allerzielen specifiek in het teken van de overledenen. Deze dagen vallen samen met het einde van de oogsttijd. Dit is een periode die in veel culturen traditioneel werd geassocieerd met sterfelijkheid, herinnering en de overgang naar de donkere wintermaanden.
Tegenwoordig heeft Halloween vaak een speels en commercieel karakter. Kinderen gaan langs de deuren voor snoep, mensen verkleden zich als heksen, monsters of filmfiguren, en winkels verkopen enorme hoeveelheden decoraties. Día de los Muertos is traditioneler. Families bouwen altaren (ofrendas), bezoeken graven en plaatsen bloemen, kaarsen en voedsel voor overleden dierbaren.
De beroemde oranje pompoenen van Halloween, de jack-o’-lanterns, zijn uitgesneden lantaarns die volgens de traditie geesten moesten afschrikken. Oorspronkelijk werden in Ierland vaak rapen gebruikt, maar in de Verenigde Staten werden die vervangen door pompoen omdat die makkelijker te verkrijgen waren.
De schedelmaskers en geschminkte gezichten van Día de los Muertos verwijzen naar de calaveras, symbolische schedels die laten zien dat de dood niet alleen iets verdrietigs is, maar ook onderdeel van het leven. Ze dienen niet om te griezelen, maar om overleden familieleden te herdenken en te eren.
Films en series
Halloween en de Día de los Muertos zijn geliefde thema’s voor televisieseries en films. Hieronder twee, uiteraard niet volledige, overzichten, met hyperlinks.
Films
Hocus Pocus (1993) van Disney is een van de bekendste Halloweenfilms. Drie heksen keren op Halloweenavond terug naar Salem, waar ze de boel op stelten zetten.
The Nightmare Before Christmas (1993) van Tim Burton is de bekendste tekenfilm over Halloween. Jack, de Pumpkin King, ontvoert met andere Halloweenmonsters de kerstman.
In The Crow (1994) worden Eric Draven (gespeeld door Brandon Lee, die tijdens de opnames van de film dodelijk verongelukte) en zijn verloofde Shelly vermoord op 30 oktober, tijdens Devil’s Night. In Detroit wordt deze nacht voor Halloween traditioneel geassocieerd met brandstichting, vandalisme en chaos. Een jaar later keert Eric terug uit de dood, om wraak te nemen om de moordenaars van zijn geliefde.
In The Crow: City of Angels (1996) keert Ashe Corven terug, om de moordenaars van zijn zoontje te wreken. Dit verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de Día de los Muertos en staat bekend om zijn Gothic-sfeer.
Spectre (James Bond, 2015) opent met een enorme Día de los Muertos-optocht in Mexico-Stad. Ondertussen moet 007 een agent van de internationale misdaadorganisatie Spectre vinden.
De animatiefilm Coco (2017) van Pixar is dé Día de los Muertos-film. Het gaat over het belang van warme familiebanden, die ook na de dood blijven bestaan.
Series
Vampire Weekend (Castle, seizoen 2). Bestsellerauteur en aandoenlijke antiheld Richard Castle (gespeeld door Nathan Fillion) moet een moord oplossen in een vampiersubcultuur. Fillion draagt bovendien zijn space cowboy-outfit, een knipoog naar zijn karakter Malcolm Reynolds in de science fiction-serie Firefly.
Day of the Dead (Babylon 5, seizoen 5). De beroemdste Día de los Muertos-achtige aflevering in sciencefiction is zonder twijfel deze episode van Babylon 5. Tijdens een Brakiri-feestdag, die toevallig heel erg lijkt op de Día de los Muertos, krijgen de hoofdpersonen bezoek van overleden dierbaren, geliefden en vijanden.
Memorabel zijn ten slotte ook de Halloween-afleveringen The One with the Halloween Party (Friends, seizoen 8) en The Middle-Earth Paradigm (The Big Bang Theory, seizoen 1). De briljante maar wereldvreemde Sheldon Cooper verschijnt in die laatste aflevering als het Doppler-effect op het Halloweenfeest, een kostuum dat alleen hijzelf begrijpt.
