Waarom is premier Jetten zo stil over de genocide in Gaza? Bij de vorige Rode Lijn-demonstratie liep hij als leider van oppositiepartij D66 nog mee.

Rob Jetten was vorig jaar aanwezig bij de Rode Lijn-demo in Amsterdam en sprak openlijk over de genocide in Gaza. Nu hij premier is en in een coalitie zit met de VVD en het CDA, is de kritiek van veel teleurgestelde Rode Lijn-demonstranten niet van de lucht. Ze vragen zich af: welke versie van Rob Jetten is het ware gezicht van onze premier? Rob Jetten, die als D66-politicus de genocide benoemde, of de premier die dat alles nu voor de bühne verzwijgt? Rode Lijn-demonstranten van alle kleuren en geuren spreken zich uit.

Aanstaande zondag staat er weer een Rode Lijn-demonstratie gepland in Amsterdam. Naar verwachting zullen opnieuw tienduizenden mensen de straat opgaan. De vorige keer deed Rob Jetten, de huidige premier, mee aan de demonstratie en sprak hij gepassioneerd over de genocide en het afschuwelijke lot van de Palestijnen, dat onverminderd voortduurt. Daar hoor je Jetten deze dagen niet meer zo expliciet over. Wat vinden de Rode Lijn-demonstranten daarvan?

Coalitieakkoord met VVD en CDA

Het Amsterdamse Denk-raadslid Sheher Khan is het eens met de kritiek die onze premier te verduren krijgt. ‘Mensen hebben op Rob Jetten gestemd omdat hij een van de prominente gezichten was bij de laatste Rode Lijn-demo en omdat hij blijkbaar voor erkenning van de genocide in Gaza was en daartegen maatregelen zou willen nemen’, zegt hij tegen de Kanttekening. ‘Maar wat zien we nu? Als premier delegeert hij dat aan de Tweede Kamer. Dat is natuurlijk omdat hij een coalitieakkoord heeft gesloten met de VVD en het CDA.’

Khan denkt dat het coalitieakkoord er nooit was gekomen als erkenning van de genocide in Gaza en harde maatregelen tegen Israël erin waren opgenomen. Hij begrijpt die politieke realiteit, maar zegt tegelijkertijd dat die voor de burgers ‘irrelevant’ is. Ook voor de achterban van D66, meent Khan. ‘Ze dachten dat Jetten zou opstaan voor erkenning van de genocide. Hij heeft zelf de politieke afweging gemaakt om in zo’n kabinet te stappen met de VVD en het CDA. En daarmee zegt hij eigenlijk: ik vind het nu niet belangrijk genoeg om daar iets mee te doen, want ik wil premier worden. Ja, dan moet je er ook niet raar van opkijken als mensen je daarop gaan beoordelen.’

Criminoloog Yarin Eski (VU) is iets milder in zijn kritiek op Rob Jetten. ‘Ik vermoed dat er achter de schermen wel het een en ander gebeurt en dat Rob Jetten echt nog wel met Gaza bezig is. Althans, dat hoop ik’, reageert hij. ‘Het is natuurlijk erg pijnlijk dat het veroordelen van de genocide door hem en D66 breed, van de bühne naar de achtergrond lijkt te zijn verdwenen. Want los van wat je daarvan vindt, vraag ik me af of dit niet direct bijdraagt aan de verdere afzwakking of zelfs ontkenning van de genocide in Gaza. Hoe zou Netanyahu nu denken over deze stilte, bijvoorbeeld?’

‘Ik heb op hem gestemd vanwege het trekken van die rode lijn’

Eski vindt dat Jetten als vertegenwoordiger van ons land hiermee een verkeerd signaal afgeeft. ‘Zeker als gastland van het ICJ en het ICC. Het ICC staat al onder druk door Trump. Ook daarbij helpt de stilte van Jetten niet. Ik heb op hem gestemd vanwege zijn inzet voor de wetenschap en het trekken van die rode lijn. Gelet op deze oorverdovende stilte weet ik niet of ik dat nog een keer zal doen.’

Niet verrast

Bij1-politicus Dorien Ballout (deelraadslid in Amsterdam-West) lijkt niet verrast door de draai die Rob Jetten heeft gemaakt sinds hij premier is. ‘Eerlijk gezegd denk ik dat beide wel het ware gezicht van Rob zijn. Maar daarin zit meteen ook het probleem: komen zijn woorden voort uit principes en diepe overtuiging of uit opportunisme?’

Ze denkt dat overduidelijk het laatste het geval is. ‘En dat geldt niet alleen voor het onderwerp Palestina’, legt Ballout uit. ‘Wat mij betreft is dat een D66-probleem: het is zo’n liberale middenpartij dat ze met alle winden meewaait, afhankelijk van de prioriteiten. En Palestina en het internationaal recht zijn overduidelijk geen prioriteiten voor D66. Eigenlijk zijn ze dat ook nooit geweest.’

‘Palestina en het internationaal recht zijn overduidelijk geen prioriteiten voor D66’

Khan kan daarover meepraten en meent diezelfde reflex te ontwaren bij Pro, dat in de onderhandelingen met het minderheidskabinet geen principieel punt van Gaza zou maken. ‘Dat doen ze wel bij andere kwesties, zoals bij de afbraak van de sociale zekerheid of verschuivingen in de belastingdruk op arbeid en vermogen. Inhoudelijk allemaal goed, maar ze hadden net zo goed het stopzetten van de wapenleveranties aan Israël, het beëindigen van financiële investeringen en hardere sancties als onderhandelingspunten kunnen opnemen. Dat is niet gebeurd, dus dat zegt ook wel genoeg.’

Premier in een rechts kabinet

Ballout keert terug naar D66 en Jetten. ‘Laten we eerlijk zijn: Rob Jetten is slechts premier en geen president. Hij is premier in een rechts kabinet waarin de VVD, met nog geen zesde van alle zetels in de Kamer, de lakens uitdeelt en bepaalt wie wel en niet mag meepraten. Dat gaat ten koste van het eigen partijprogramma en de eigen principes van D66. Maar vooral ten koste van de rechten en de bestaanszekerheid van heel veel mensen, ook van de Palestijnen.’

Dus D66 heeft toch principes, volgens Ballout? ‘Als je kijkt naar moties, zie je dat D66 wel degelijk voorstellen steunt, zoals het opschorten van het associatieverdrag met Israël en het erkennen van Palestina. Maar de partij is niet bereid tot het verbreken van militaire samenwerkingen of het instellen van een volledig wapenembargo. Moties ten behoeve van Palestijnse rechten halen alleen een meerderheid als ook het CDA ze steunt. Net als tijdens het vorige kabinet is er dus weinig veranderd. Dat is misschien wel de trieste conclusie over de staat van de Nederlandse politiek.’

Mohamed Alkaduhimi, oud-politicus van Denk, heeft een andere mening. ‘Bij D66 hebben ze al heel lang geen rode lijnen meer. Ze noemen zichzelf de onderwijspartij, maar ook op onderwijsgebied ontbreken die rode lijnen. Zo hebben ze het leenstelsel, ofwel schuldenstelsel, ingevoerd en hun verkiezingsbelofte over een maximumrente laten varen. Ik heb dan ook weinig vertrouwen in D66. Je weet nooit waar je op stemt. In het partijprogramma staat het een, maar zodra ze een coalitie vormen, staan ze voor iets heel anders.’

Westerse belangen

Ewout van den Berg van de Internationale Socialisten is niet echt geïnteresseerd in wat Rob Jetten wel of niet doet. Er is volgens hem iets fundamentelers mis bij de Nederlandse overheid. ‘Namelijk hoe belangrijk Israël is voor westerse landen en de hardnekkigheid van de steun. En dat heeft ermee te maken dat Israël een soort van vliegdekschip voor de westerse belangen in het Midden-Oosten is.’

‘De verkiezingen in Israël laten zien dat verandering van binnenuit voor Israël niet mogelijk is. Het gaat niet komen van twee zionistische coalities die allebei de genocide van de Palestijnen steunen. Wat we nodig hebben, is een sterke beweging die van buitenaf opereert en de kolonisatie van historisch Palestina kan stoppen. Een van de belangrijke punten daarvoor is de beweging voor boycot, desinvesteringen en sancties. Het kabinet heeft voorzichtig een paar symbolische maatregelen genomen, maar voor ons is nu de uitdaging om een beweging te bouwen waar het kabinet niet omheen kan.’

D66: ‘We hebben belangrijke stappen gezet, maar we zijn er nog niet’

In een reactie laat D66 weten dat de partij zich nog altijd inzet voor de Palestijnen.

‘We moeten meer doen om de genocide in Gaza en de gewelddadige annexatie van de Westelijke Jordaanoever te stoppen. Dit kabinet – onder Rob Jetten – heeft inmiddels belangrijke stappen gezet, maar we zijn er nog niet: deze Israëlische regering, en een eventuele volgende, lijken niet van plan hun beleid van verdrijving en verwoesting te stoppen. Daarom blijven wij ons inzetten voor meer humanitaire hulp, meer druk op de Israëlische regering en stevigere Europese maatregelen.

De Israëlische regering zet haar campagne van verdrijving en verwoesting onverminderd voort

D66 roept daarbij al langer op tot een verbod op diensten en investeringen, het opschorten van het EU-associatieverdrag met Israël, ongehinderde toegang van humanitaire hulp en erkenning van de Palestijnse staat. Daarnaast heeft dit kabinet ook een belangrijke koerswijziging ingezet. Het kabinet heeft sancties tegen illegale Israëlische nederzettingen ingesteld, een voorbeeld dat andere landen als het VK, Canada en Frankrijk nu volgen. Het kabinet heeft de steun aan UNRWA hersteld en extra voedselhulp mogelijk gemaakt. Ook heeft het kabinet zich aangesloten bij de zaak van Zuid-Afrika tegen Israël bij het Internationaal Gerechtshof en zet het zich in Brussel in om zoveel mogelijk landen te overtuigen het associatieverdrag met Israël óók op te schorten.

Deze koerswijziging van het nieuwe Nederlandse kabinet is ook niet onopgemerkt gebleven door de Palestijnse Autoriteit: zij noemde het sanctiebesluit een ‘historische koerswijziging’. Tegelijkertijd zien wij ook: er zijn belangrijke stappen gezet, maar de Israëlische regering zet haar campagne van verdrijving en verwoesting onverminderd voort. Daarom moeten we ons blijven inzetten voor meer humanitaire hulp, meer druk op de Israëlische regering en stevige Europese maatregelen – voor de Palestijnen, tegen genocide’, aldus D66.