Jezidi’s krijgen steeds vaker een afwijzing van de IND, terwijl ze niet veilig kunnen terugkeren naar Irak. Duizenden jezidi’s leven er al jaren onder zware omstandigheden in kampen, zonder uitzicht op een betere toekomst.

Ahmed zit er stilletjes bij als studenten uit zijn klas zich buigen over de vraag wat er volgens hen beter kan in Nederland. Het is de dag waarop de Troonrede wordt uitgesproken en mbo-studenten zijn in Den Haag bij elkaar gekomen om op te schrijven hoe deze er volgens hen uit zou moeten zien. Dagvoorzitter Karim Amghar legt uit over welke kwesties ze kunnen debatteren.

‘Mag ik u misschien wat vragen?’, zegt Ahmed. Hij begint te vertellen. Het is niet de hoogte van zijn stagevergoeding of de kosten van het ov waarover hij zich op dit moment de meeste zorgen maakt. Het is zijn toekomst. Hij mag niet in Nederland blijven, maar kan ook niet terug naar het Iraakse tentenkamp waar zijn ouders nog altijd wonen.

Ahmed is jezidi. In augustus 2014 richtte terreurgroep IS een genocide aan onder deze religieuze minderheid in Irak. Duizenden jezidi’s werden vermoord, ontvoerd of verdreven uit het Sinjar-gebied. De Verenigde Naties hebben de misdrijven van IS tegen de jezidi’s als genocide erkend.

Meer dan tien jaar later zijn de gevolgen nog altijd voelbaar. Duizenden jezidi’s leven nog steeds in ontheemding, onder meer in tentenkampen in de Koerdische regio van Irak. Veel van hun huizen zijn verwoest en de wederopbouw van Sinjar verloopt moeizaam. Ook de omstandigheden in de kampen zijn vaak erbarmelijk.

‘Het leven was er ontzettend moeilijk’

‘Ik woonde van mijn zevende tot mijn vijftiende in verschillende tentenkampen, van 2015 tot 2023. Het leven was er ontzettend moeilijk. Er was weinig toegang tot schoon water en de voorzieningen waren erg beperkt. We konden wel naar school, maar het onderwijs was van zeer slechte kwaliteit. Er was een tekort aan leerkrachten en we hadden niet altijd voldoende lesmateriaal. Ook aan medische zorg en elektriciteit was gebrek. We kregen nauwelijks hulp van de Iraakse overheid. Soms ontstonden er branden in de tentenkampen, waarbij mensen in hun tenten om het leven kwamen.’

In 2023 besloot Ahmed te vluchten. Hij wilde niet langer in onzekerheid leven en hoopte op een plek waar hij veilig kon zijn, onderwijs kon volgen en een toekomst kon opbouwen. Zijn ouders, zusje en broertje liet hij achter in Irak, waar zij nog altijd in het tentenkamp wonen.

Op 19 maart 2024 kwam Ahmed aan in Nederland. Diezelfde dag diende hij zijn asielaanvraag in, maar hij had geen slechtere timing kunnen kiezen. In 2024 veranderde het Nederlandse asielbeleid voor jezidi’s. Tot dan toe woog het behoren tot de jezidi-gemeenschap zwaar mee bij de beoordeling van asielaanvragen. Maar de Nederlandse overheid vond dat de situatie voor jezidi’s was veranderd. Hoewel de gemeenschap nog altijd kwetsbaar was, was er volgens het kabinet niet langer voldoende reden om jezidi’s als groep aan te merken als mensen die in Irak vervolging te vrezen hebben. Sindsdien worden hun asielaanvragen individueel beoordeeld.

Hoewel Ahmed zijn asielaanvraag al had ingediend voordat het beleid op 1 juli 2024 veranderde, werd zijn aanvraag onder het nieuwe beleid beoordeeld. Op 29 april 2025 wees de IND zijn aanvraag af. De IND vond dat zijn persoonlijke omstandigheden onvoldoende aanleiding gaven om hem internationale bescherming te verlenen. Daarbij woog onder meer mee dat Ahmed zelf niet persoonlijk was bedreigd of mishandeld.

Meer afwijzingen

Ahmed was niet de enige. Hoewel de IND geen cijfers kan geven over het aantal ingewilligde en afgewezen asielaanvragen op basis van religie, schatten mensenrechtenactivisten dat momenteel rond de 2.500 jezidi’s in onzekerheid leven over hun asielprocedure.

Om aandacht te vragen voor hun lot, overhandigde de jezidi-gemeenschap samen met actiegroep Heerlen Mondiaal onlangs een petitie aan de voorzitter van de commissie voor Asiel en Migratie. ‘Vele duizenden jezidi’s leven nog altijd in ontheemding, vaak in kampen in de Koerdische regio in Irak. Een veilige en duurzame terugkeer naar hun oorspronkelijke woongebieden, zoals Sinjar, is voor veel jezidi’s nog altijd niet mogelijk. Wij vinden dat deze jezidi’s blijvend bescherming in Nederland moeten krijgen’, stond in de tekst. De petitie werd ruim zesduizend keer ondertekend.

Nara Silo was een van de deelnemers aan het initiatief namens belangenorganisatie Ezidi Rights NL. Ook zij heeft een jezidi-achtergrond en is net als Ahmed in afwachting van de uitkomst van haar hoger beroep, nadat haar aanvraag door de IND was afgewezen. Ze kwam in 2022 op 19-jarige leeftijd naar Nederland met twee jongere broers en neefjes. Haar neven kregen wel een verblijfsvergunning en zij niet, omdat haar gesprek met de IND pas later plaatsvond. Ze kreeg dus te maken met de nieuwe regels.

‘Er worden veel haatberichten verspreid op sociale media’

Silo kan er niet bij dat de Nederlandse regering de huidige situatie in Irak veilig genoeg vindt voor de jezidi’s. ‘Het is duidelijk dat het niet veilig is. Niemand kan heel zijn leven in een tentenkamp wonen en de jezidi’s worden bovendien nog altijd bedreigd en gediscrimineerd. Er worden veel haatberichten verspreid op sociale media en in de Koerdische regio is zelfs een georganiseerde haatcampagne geweest tegen de jezidi-gemeenschap. De Iraakse regering deed hier niets tegen.’

Kamperen voor de Tweede Kamer

De inmiddels 23-jarige laat het er niet zomaar bij zitten. Begin dit jaar besloot ze de barricade op te gaan om aandacht te vragen voor deze situatie. ‘Samen met andere jezidi’s hielden we een sit-in voor de Tweede Kamer. We zetten er tenten op en bleven er twintig dagen zitten.’

Het resulteerde in gesprekken met meerdere politici en met de ambtenaar die verantwoordelijk was voor het schrijven van het ambtsbericht. ‘We vertelden hem wat wij wisten over de situatie in ons thuisland en overhandigden alle beschikbare informatie die we hadden, zoals rapporten van mensenrechtenorganisaties. Hij beloofde ernaar te kijken, maar kon niet uitleggen waarom het huidige ambtsbericht hier niet over gaat.’

De ministers van Buitenlandse Zaken en van Asiel en Migratie deden dat onlangs wel. Op vragen van Tweede Kamerleden Kati Piri en Lisa Westerveld (Pro) antwoordden ze dat ze de kwetsbare positie van de jezidi’s erkennen, maar dat dit niet hetzelfde is als vervolging. ‘Er is op dit moment geen informatie dat jezidi’s in het algemeen te vrezen hebben voor vervolging in Irak’, aldus de ministers.

Piri en Westerveld vinden dit onbegrijpelijk. In het ambtsbericht dat het ministerie zelf heeft geschreven staat immers dat 88 procent van de binnenlands ontheemden die terugkeerden naar Sinjar onder zware leefomstandigheden leeft. Sinds de humanitaire hulp vanuit de VS is weggevallen, is de situatie in de kampen alleen maar verslechterd en ook de kans op vervolging is nog steeds reëel, stellen ze.

Geen goede motivering

Dit besef lijkt te zijn geland in de rechtbank. De rechtbank Den Haag oordeelde dit jaar in meerdere zaken dat een afwijzing van een jezidi uit de regio Sinjar niet in stand kon blijven, omdat de minister onvoldoende had gemotiveerd waarom ontheemdenkampen in de Koerdische regio voor deze persoon als normale woon- of verblijfplaats konden gelden.

De Raad van State buigt zich momenteel ook over de kwestie. Op 17 maart 2026 vond een zitting plaats over vier zaken van jezidi’s, Silo was erbij. ‘De zitting ging over de vraag of jezidi’s moeten terugkeren naar ontheemdenkampen in Irak en of deze kampen als een normale woon- of verblijfplaats voor jezidi’s kunnen worden beschouwd. Op een gegeven moment vroeg de rechter waarom de IND denkt dat ontheemdenkampen een goede plek zijn voor jezidi’s om te wonen. Een medewerker van de IND antwoordde toen: ‘De minister denkt dat als ze daar zeven jaar hebben gewoond, ze daar ook hun hele leven kunnen wonen.’ Dat vond de rechter geen goede motivering.’

De uitspraken zijn nog niet gedaan. De IND heeft één van de vier zaken ingetrokken om deze opnieuw te beoordelen. In de andere drie zaken wachten de betrokkenen nog op een uitspraak. Dat de rechter nu ingrijpt geeft Silo hoop en motivatie om door te vechten. ‘Hier komt mijn motivatie om rechten te studeren vandaan’, vertelt ze.

Bonusoma

Ook Ahmed wil graag de politiek in. Hij volgt een mbo-opleiding op niveau 4, gericht op recht, verzekeringen en HR. Hij wil later verder studeren in de richting van het recht. Op termijn hoopt hij mensen te kunnen helpen die met onrecht te maken krijgen. Maar zolang zijn verblijfsstatus onzeker is, blijft het moeilijk om plannen voor de toekomst te maken, vertelt hij. ‘Het gaat niet zo goed met me, ik moet voortdurend denken aan mijn zaak. Daardoor kan ik me maar moeilijk concentreren’, vertelt hij aan de telefoon als hij even bij zijn bonusoma is.

‘Het gaat niet zo goed met me’

Mevrouw Verschuren, zoals de bonusoma heet, breekt in op het gesprek omdat ze er ‘gewoon emotioneel van wordt’. ‘Ahmed is een van de weinige jongens die ik ken die zo hard zijn best doet. Hij heeft mooie cijfers op school en regelt alles zelf. Hij zocht zelf zijn advocaat uit om zijn zaak voor de hogere rechter te brengen en dan doet hij ook nog eens heel veel voor mij. Een jongen zoals hij zou in deze maatschappij echt iets kunnen bewerkstelligen.’

‘Ik doe mijn best om hier een toekomst op te bouwen’, zegt Ahmed. ‘Ik studeer, houd me aan de regels en wil iets betekenen voor de Nederlandse samenleving. Ik begrijp dat er regels zijn voor asiel, maar ik hoop dat er ook echt naar mijn persoonlijke situatie wordt gekeken. Ik weet niet wat ik moet doen als ik geen verblijfsvergunning krijg. Ik kan echt niet terug naar het tentenkamp.’