Nadia Moussaid maakte de documentaire Gevangen in Palestina, over de moeilijke omstandigheden waarin Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever leven. ‘Je kunt het Israëlische optreden beestachtig noemen, maar dat dekt de lading niet. Het is zo wreed.’

Voor haar nieuwe NTR-documentaire Gevangen in Palestina, uitgezonden op 12 februari op NPO 2, reisde journalist Nadia Moussaid af naar de bezette Palestijnse gebieden. Na haar eerdere films Getuigen van Gaza en Het geweten van Israël heeft ze zich deze keer gefocust op het alledaagse leven van Palestijnen die onder de Israëlische bezetting moeten zien te overleven. Het is een harde realiteit die wordt gekenmerkt door intimidatie en gewelddadige onderdrukking. Moussaid vertelt haar verhaal volledig vanuit Palestijns perspectief. Ze wil weten hoe je bestaan eruitziet wanneer je dagelijks te maken hebt met checkpoints, illegale Israëlische nederzettingen, geweld, arrestaties, landonteigening en strenge beperkingen van je bewegingsvrijheid.

Je had slechts elf dagen om Gevangen in Palestina te maken. Hoe beïnvloedde die tijdsdruk je keuzes?

‘Het filmen kostte ons inderdaad elf dagen. Maar daarvoor hadden we natuurlijk veel meer research gedaan. De grootste beperking was niet dat we slechts elf dagen konden filmen, maar dat onze documentaire maar 45 minuten mocht duren. Ik wilde graag ook iets vertellen over de economische kant van de bezetting. Over bedrijven die aan de bezetting verdienen, zoals Booking.com. Ook wilden we wat zeggen over de Nederlandse politiehonden die tegen Palestijnen worden ingezet. Het verhaal vertellen van de Palestijnse lichamen die niet worden teruggegeven aan hun families, maar door Israël in het geheim worden begraven in massagraven, die we nog niet hebben kunnen lokaliseren. En ten slotte wilden we ook iets doen met de doodstrafdiscussie in Israël: dat Palestijnse gevangenen straks kunnen worden opgehangen na veroordeeld te zijn voor ‘terrorisme’. Helaas was daar geen ruimte voor. Maar ik ben heel tevreden over de verhalen die we wél konden vertellen.’

Je richt je expliciet op het Palestijnse perspectief in Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever. Wat zag of hoorde je daar dat volgens jou in Nederland structureel onderbelicht blijft?

‘Mensen in Nederland begrijpen niet op hoeveel verschillende manieren de illegale bezetting van de Westbank doorwerkt. In de documentaire belichten we Siloam, waar Palestijnen door kolonisten met geweld uit hun huizen worden verdreven. De Palestijnse slachtoffers worden niet beschermd. Ik was geschokt door de grofheid en de straffeloosheid waardoor dit allemaal kan plaatsvinden.

‘Het doel is om het leven van Palestijnen op de Westbank zo zuur mogelijk te maken’

‘We mochten bij Israëlische checkpoints niet filmen. Palestijnen worden helemaal gek gemaakt met checkpoints. Israël verandert steeds weer waar de checkpoints zijn. Je kunt dus niet zomaar een reis plannen. Het doel is om het leven van Palestijnen op de Westbank zo zuur mogelijk te maken.

‘Na 7 oktober 2023 is het voor Palestijnen op de Westbank veel moeilijker geworden om in Israël te gaan werken. Ze worden steeds meer economisch uitgeknepen. Ik sprak met een twintiger, net afgestudeerd als ingenieur. Hij kon geen werk vinden op de Westbank en moest naar Israël toe. Hij klom over een muur, waarop Israëlische militairen hem in zijn been schoten. Dat vond ik een heel naar, maar veelzeggend verhaal.

‘Verschrikkelijk zijn ook de verkrachtingen in gevangenissen. Niet alleen vrouwen worden verkracht, ook mannen. Het doel is om Palestijnen kapot te maken, ook hun ziel. Kranten en weekbladen als NRC en de Groene Amsterdammer berichten gelukkig hierover, maar op de Nederlandse televisie is dit thema onderbelicht. Ik sprak met een woordvoerder van een Palestijnse mensenrechtenorganisatie, die tegen mij zei: ze maken mensen kapot om ze kapot te maken. Het gaat hen niet meer om het verkrijgen van inlichtingen of het rekruteren van spionnen. Het doel is om mensen te slopen. De extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid, Itamar Ben-Gvir, maakt ook veel filmpjes. Het is schaamteloos hoe ze over mensen spreken.’

Je hebt ook gesproken met Palestijnse gevangenen. Wat heb je geleerd over hun rechtspositie en de impact van arrestaties op families en gemeenschappen?

‘Een rechtspositie hebben ze niet. Het Israëlische rechtssysteem is een grote farce. De Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever vallen onder het militair recht, niet onder het civiele recht. Maar liefst 90 procent van de rechtszaken leidt tot veroordeling. Palestijnen kunnen bovendien zomaar worden gearresteerd.

‘Voor Israël zijn Palestijnse levens niets waard’

‘Dit legt natuurlijk een enorme druk op gezinnen, op families, op de hele omgeving. Mensen gaan gebukt onder een constante dreiging. Ze leven in angst. De bezetting leidt tot zware psychische problemen bij veel mensen. Voor Israël zijn Palestijnse levens niets waard. En dit is al jarenlang aan de gang.’

Wat deed het maken van deze documentaire emotioneel met jou? Was er een moment dat je als journalist moest vechten om professioneel te blijven?

‘[Nadia wacht even, slikt, denkt na en begint dan te vertellen.] Voor mij, wat de meeste impact op mij maakte, was het verhaal van een Palestijnse journalist die tegen mij zei dat hij verkracht is in de gevangenis. Ik keek hem aan in zijn ogen. Dat is zo gruwelijk. Dat achtervolgt mij wel. Net als de verhalen over handen die worden geamputeerd en mensen die worden uitgehongerd.

‘Nederland heeft hier een aandeel in door nog steeds met Israël handel te drijven’

‘Je kunt het Israëlische optreden beestachtig noemen, maar dat woord dekt de lading niet. Het is zo wreed, zo wreed. Israëlische bewakers lachen ook als het gebeurt. En bedenk ook: Nederland heeft hier een aandeel in door nog steeds met Israël handel te drijven. Onze Nederlandse houding moet veranderen. En juist daarom moeten we hier verhalen over maken.’

Maar die Nederlandse houding verandert toch wel een beetje, denk aan de Rode Lijn-demonstratie?

‘Dat was mooi. Maar het gaat er nu om wat het nieuwe kabinet gaat doen. Het uiteindelijke doel moet zijn dat Palestijnen hun land weer terugkrijgen. Nederland kan hier ook een steentje aan bijdragen. De grote vraag is: blijven we als Nederland handel drijven met Israël? Of gaan we eindelijk het internationaal recht beschermen?

‘Die vraag wordt gesteld aan ons allemaal, maar aan journalisten in het bijzonder. We moeten de politiek kritisch blijven bevragen. En uiteraard heeft de Tweede Kamer hierin ook een rol om het kabinet het vuur na aan de schenen te leggen.’

Heeft Nederland volgens jou een extra verantwoordelijkheid?

‘Ja. Het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof zijn in Den Haag gevestigd. En we zien nu dat medewerkers van beide hoven bedreigd worden. Dat mag niet zo zijn.’

Wordt het je moeilijk gemaakt als je opkomt voor de Palestijnen?

‘Het wordt lang niet overal gewaardeerd. Op social media heb je het fenomeen shadowbanning. Als we als NTR over Palestina berichten, komen deze berichten minder naar voren op LinkedIn, TikTok en Facebook. De NTR heeft TikTok er niet zo lang geleden nog op aangesproken, maar ze ontkenden dat ze aan shadowbanning deden.’

‘Je weet nu wel dat Israël in staat is om een genocide te plegen’

Je eerdere documentaires gingen over Gaza en over Israëlische stemmen van geweten. Wat wilde je met deze film toevoegen aan dat bredere verhaal?

‘Wat ik ook in de introductie heb gezegd, namelijk dat we nu onze ogen moeten richten op de Westelijke Jordaanoever. Iedereen is met Gaza bezig. Maar op de Westbank gaat het nu in een rap tempo de verkeerde kant op. Israël houdt niet alleen huis in Gaza. Maar je weet nu wel dat Israël in staat is om een genocide te plegen. Ze hebben dat gedaan in Gaza, ze kunnen dat ook doen op de Westbank. En Israël is heel open over wat ze allemaal aan het doen zijn. Ik wilde laten zien hoe verschrikkelijk en hoe gevaarlijk dit is.’

Verwacht je een beleidswijziging van het nieuwe kabinet-Jetten ten aanzien van de Palestijnen? Het rechtse kabinet-Schoof was heel pro-Israël, maar D66 en ook het CDA staan hier nu kritischer in.

‘Als we D66 en ook het CDA op hun verkiezingsbeloften moeten geloven, dan gaat het kabinet-Jetten inderdaad wat doen. Beide partijen vinden dat Nederland de Palestijnse staat moet erkennen.’

Maar nu de realiteit: D66 en CDA zitten in het kabinet met de VVD, die onder Dilan Yeşilgöz helaas nog steeds een rechtse, pro-Israëlische koers vaart.

‘Laat ik het zo zeggen: ik hoop het. D66 en CDA moeten hier hun best voor blijven doen. Maar deze vraag kun je beter aan hen stellen dan aan mij.’

Moussaid maakte haar documentaire natuurlijk niet alleen, maar werd geholpen door een heel team. ‘Regisseur Jack Valkering en anderen, onder wie een journalist uit Gaza, hebben heel hard gewerkt aan dit verhaal over Palestina, dat we moesten vertellen.’