Haar beweging wordt getrokken door vertrouwelingen uit haar BBB-periode en door mensen uit De Nieuwe Denktank, een sociaal-conservatieve denktank.

De Volkskrant schetste op 20 augustus hoe Keijzer, na haar breuk met het CDA en haar korte premierschap bij BBB, nu als eenpersoonsfractie in de Kamer zit en zich beraadt op een eigen koers. Rond haar hebben zich enkele oud-politici verzameld, waaronder voormalig minister van Onderwijs Gouke Moes (ex-BBB), voormalig Europarlementariër Rob Roos (ex-FvD en ex-JA21) en mogelijk ook oud-Kamerlid Nicki Pouw-Verweij (ex-FvD, ex-JA21 en ex-BBB).

Tegelijkertijd zou Keijzer hebben verkend of samenwerking met Gidi Markuszower (ex-PVV, nu DNA) of Wybren van Haga (ex-VVD en ex-FvD, nu BVNL) mogelijk was, maar die gesprekken liepen op niets uit. Project2029 lijkt zich te willen onderscheiden met een behoudende, sociaal-conservatieve agenda, maar of dat voldoende is om een plek te veroveren in het overvolle rechtse spectrum, blijft onzeker.

Om die vraag te beantwoorden sprak de Kanttekening met politicoloog Simon Otjes, verbonden aan de Universiteit Leiden, en journalist Chris Aalberts, die al jaren onderzoek doet naar de fragmentatie op de rechterflank.

Partijen rond een persoon

Volgens Otjes is het moeilijk om Project2029 los te zien van eerdere rechtse initiatieven. ‘Het lijkt op Trots Op Nederland, EénNL, JA21, BVNL en NSC. Het zijn steeds weer nieuwe partijen die ontstaan rond een persoon’, zegt hij. De rol van media is volgens hem cruciaal: ‘Pieter Omtzigt, Rita Verdonk, Thierry Baudet en Geert Wilders zijn door de media grootgemaakt. Talkshows creëren ruimte voor Mona Keijzer straks.’

Aalberts ziet dezelfde patronen. ‘Er komen altijd nieuwe partijen op, als ik op vakantie ben’, grapt hij. Hij werkt aan een update van zijn boek De puinhopen van rechts, omdat de door hem beschreven en geanalyseerde dynamiek zich blijft herhalen. Weer nieuwe partijen, nieuwe ego’s en nieuwe conflicten. De naam Project2029 vindt Aalberts in ieder geval heel slecht gekozen. ‘Het is een ‘project’, iets wat per definitie tijdelijk is. Zelfs het jaartal is toepasselijk: in 2029 zijn er geen Tweede Kamerverkiezingen.’

‘Het is een herhaling van zetten’

Beide experts benadrukken dat de rechtse flank structureel instabiel is. ‘Het is een herhaling van zetten’, zegt Aalberts. ‘Rob Roos, Nicky Pouw-Verweij en Claudia van Zanten (ex-BBB), dit zijn allemaal mensen die binnen de kortste keren weer weg zijn.’

Op de vraag waarom Keijzer zich niet aansloot bij NSC, toen die partij nog momentum had, is Aalberts duidelijk: ‘Dat was het moment. Maar ze deed het niet. NSC was toentertijd logischer dan JA21, want NSC komt niet uit de radicaal-rechtse traditie en is een afsplitsing van het CDA. JA21 is voortgekomen uit Forum voor Democratie. Maar hoewel JA21 aanvankelijk een brug te ver was, staat ze nu erg dichtbij deze partij. Zich aansluiten bij de JA21-fractie is echter niet mogelijk. Je kunt pas in de JA21-fractie komen als je voor deze partij in het parlement bent verkozen. Voormalig NSC’er Diederik Boomsma sloot zich niet bij de JA21-fractie aan, maar bedankte als NSC-lid en is toen op de JA21-lijst gezet en toen in de Tweede Kamer gekozen.’

Daarnaast speelt leiderschap een rol, vervolgt Aalberts. ‘JA21-fractievoorzitter Eerdmans houdt – tot nu toe – de JA21-kikkers bij elkaar in de kruiwagen. Annabel Nanninga en Ingrid Coenradie zouden uit de kruiwagen kunnen springen, maar hebben dit niet gedaan. Beide dames zitten niet om Keijzer te springen trouwens, want ook zij hebben een groot ego.’

‘Hoewel JA21 aanvankelijk een brug te ver was, staat ze nu erg dichtbij deze partij’

Gaat Keijzer haar oude partij BBB leegeten? Otjes denkt van niet: ‘BBB gaat over stikstof en boeren. Dat is hun verhaal, daar zitten hun kiezers. Keijzer heeft een ander verhaal, een heel ander electoraat.’ Aalberts vult aan: ‘Veel Nederlanders maken zich zorgen over migratie en willen dat de politiek daar wat aan doet. Keijzer richt zich, net als PVV, FvD en JA21, op deze kiezers.’

‘Keijzer roept natuurlijk wel dingen’

Beide experts worstelen met de vraag wat Keijzer ideologisch precies wil. ‘De ideologische verschillen tussen de uiterst rechtse partijen zijn onduidelijk. Keijzer roept natuurlijk wel dingen, maar ik kan dat nog niet goed plaatsen. Ik moet eerst wel het beginselprogramma lezen.’ Wel heeft Otjes een idee welke koers ze mogelijk zou kunnen varen, eentje die het ‘beste’ van PVV en JA21 combineert. De PVV is sociaal-economisch gezien best links, daar zijn veel rechtse mensen het niet mee eens. JA21 daarentegen is zo gouvernementeel en op samenwerking ingesteld, dat de partij in de ogen van radicaal-rechtse kiezers een beetje verkleurt. Als Keijzer een sociaal-economisch rechtse, maar tegelijkertijd oppositionele koers gaat varen, kan ze onderscheidend zijn.’

Aalberts ziet het anders. ‘Eigenlijk zijn al deze partijen hetzelfde, ideologisch gezien. Het zijn vooral ego’s waardoor ze splijten.’ Hij wijst weer op de partijhoppers: ‘De rode draad is dat mensen zich aansluiten bij een partij waar ze meer succes denken te hebben. Het is een rationele berekening.’

‘Ze praat over familiewaarden en haar zoons’

De Volkskrant speculeert dat Keijzer, mede omdat ze goed bevriend is met de conservatief-katholieke Pouw-Verweij, een sociaal-conservatieve koers gaat varen die lijkt op die van ChristenUnie en SGP. Net als de kleine christelijke partijen is Pouw-Verweij fel tegen abortus. De experts zijn echter sceptisch. ‘Keijzer profileert zich niet als confessioneel. Ze praat over familiewaarden en haar zoons, maar verder niet’, zegt Otjes.

Chris Aalberts beaamt dit: ‘Ze is christelijk wanneer het uitkomt. Die koers staat haaks op die van ChristenUnie en SGP. In Nederland win je geen verkiezingen met abortus als je politieke speerpunt. De rechtse activist Eva Vlaardingerbroek is tegenwoordig ook katholiek, maar profileert zich vooral als een criticaster van migratie.’

Mediadynamiek

Maar maakt Project2029 kans op electoraal succes? Otjes blijft voorzichtig: ‘Dat durf ik echt niet te zeggen. Het hangt heel erg af van media-aandacht. Er kan een mediadynamiek ontstaan en dan kan ze groot worden.’ Hij wijst in dit verband op Pieter Omtzigt: ‘Tien jaar geleden had ik niet voorspeld dat een politicus als hij vanuit het niets twintig zetels zou halen. Maar toch is het gebeurd.’

Aalberts ziet vooral risico’s: ‘De wonderen zijn de wereld nog niet uit, maar het is te veel dringen op rechts. Er moeten partijen uit de Kamer. De PVV en FvD blijven sowieso in de Kamer, maar voor JA21 wordt het lastiger. DNA (de partij van Gidi Markuszower, die zich met zes anderen afsplitste van de PVV, red.) verdwijnt natuurlijk wel uit de Tweede Kamer.’